ĐBQH hỏi Thủ tướng: Tự chủ chiến lược thế nào khi vẫn phụ thuộc FDI, nguyên liệu nhập khẩu?

Phụ thuộc FDI, nguyên liệu nhập khẩu: Bài toán tự chủ chiến lược

Tại phiên chất vấn chiều 12/11, đại biểu Trần Anh Tuấn (TPHCM) đặt vấn đề về năng lực tự chủ của nền kinh tế khi hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, còn sản xuất trong nước phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên vật liệu nhập khẩu.

Đại biểu đề nghị Thủ tướng làm rõ tự chủ chiến lược được đo lường bằng những tiêu chí cụ thể nào, đồng thời cho biết giải pháp nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam trong thời gian tới. Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cũng chất vấn Thủ tướng về nội dung này.

Trả lời, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định quan điểm của Việt Nam đã được xác định rõ trong các nghị quyết của Trung ương. Theo đó, Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thủ tướng cho rằng việc Việt Nam củng cố lòng tin, mở rộng quan hệ với nhiều đối tác, nâng cấp quan hệ và ký kết thêm các hiệp định thương mại tự do thời gian qua cho thấy đường lối đối ngoại đang được triển khai hiệu quả.

Tuy nhiên, để chủ động tham gia sâu hơn vào các quan hệ quốc tế, Việt Nam phải nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Điều này đòi hỏi tiếp tục đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, qua đó tạo đủ nguồn lực, trong đó có nguồn lực tài chính, củng cố nền tảng kinh tế và nâng cao khả năng tham gia bình đẳng vào các quan hệ quốc tế.

Thủ tướng cho biết Chính phủ đang xây dựng chương trình hành động nhằm nâng cao vị thế, vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế và khu vực. Trọng tâm là củng cố năng lực của nền kinh tế quốc gia và hệ thống doanh nghiệp Việt Nam, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam nâng cao khả năng tự chủ chiến lược và chủ động tham gia vào các mối quan hệ quốc tế.

Thể chế là bài toán đầu tiên để doanh nghiệp Việt lớn mạnh

Một vấn đề khác được đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đặt ra là tình trạng xuất khẩu còn dựa nhiều vào khu vực FDI, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu sức ép về chi phí vốn, người lao động thu nhập thấp phải đối mặt với áp lực giá cả sinh hoạt.

Đại biểu đề nghị Thủ tướng cho biết trong năm 2027, Chính phủ sẽ ưu tiên những cơ chế nào để doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thêm đơn hàng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng tỷ trọng xuất khẩu. Mục tiêu cuối cùng là tạo thêm việc làm ổn định, cải thiện thu nhập thực tế cho người lao động.

Trả lời nội dung này, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ đã xây dựng nhiều chương trình nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, điều kiện đầu tiên phải giải quyết là thể chế.

“Nhưng bài toán đầu tiên là về thể chế. Khi có một khuôn khổ thể chế chuẩn mực, đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện, giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thì chúng ta sẽ tạo hành lang pháp lý thông thoáng hỗ trợ doanh nghiệp phát triển”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Thời gian qua, bên cạnh việc khẩn trương ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện các luật, nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.

Thủ tướng lưu ý doanh nghiệp chỉ có thể yên tâm đầu tư khi quyền và lợi ích hợp pháp của mình được bảo đảm trong môi trường pháp lý.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Nhà nước cần xây dựng các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia những chương trình phát triển, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Chính phủ đã triển khai chiến lược thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, chương trình xúc tiến thương mại, thực thi các hiệp định thương mại tự do và khuyến khích kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, trong triển khai Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành Luật Đầu tư với các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài cam kết chuyển giao công nghệ, tăng cường sử dụng nhà cung ứng trong nước và đào tạo nhân lực chất lượng cao cho doanh nghiệp Việt Nam.

Đây là hướng đi nhằm tăng liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp nội địa, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thay vì chỉ đứng ngoài các hoạt động sản xuất, xuất khẩu của khu vực này.

Đặt hàng công nghệ, mở thị trường cho doanh nghiệp Việt

Bên cạnh việc kết nối với doanh nghiệp FDI, Chính phủ cũng yêu cầu Bộ Công Thương thúc đẩy đưa hàng hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế, đồng thời mở thêm các thị trường xuất khẩu mới.

Thủ tướng nhấn mạnh nỗ lực từ phía Nhà nước cần đi cùng sự chủ động của doanh nghiệp. “Doanh nghiệp Việt Nam muốn tham gia chuỗi cung ứng và đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế cũng phải tự cố gắng, quyết tâm”, ông nói.

Trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, Nhà nước sẽ chủ động phối hợp với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để đặt hàng các sản phẩm công nghệ, hướng tới ứng dụng trong doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chính phủ cũng khuyến khích doanh nghiệp tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, giảm khâu trung gian, nâng cao hiệu quả hoạt động để có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường.

Theo Thủ tướng, đây là một trong những nội dung Chính phủ sẽ ưu tiên triển khai trong thời gian tới.

Những giải pháp được Thủ tướng đề cập cho thấy bài toán tự chủ chiến lược không chỉ nằm ở việc mở rộng quan hệ đối ngoại hay tăng quy mô xuất khẩu, mà còn phụ thuộc vào năng lực nội tại của nền kinh tế, khả năng lớn mạnh của doanh nghiệp Việt và mức độ liên kết giữa khu vực FDI với khu vực doanh nghiệp trong nước.