Chuyên gia thuế: Chỉ nhận tiền mặt, thu thêm 8% phí chuyển khoản, nhiều hộ kinh doanh tự đẩy mình vào 'tầm ngắm' cơ quan thuế
Việc khước từ thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ mang lại rủi ro pháp lý mà còn khiến hộ kinh doanh tự đánh mất cơ hội trong nền kinh tế số.
Nhóm hộ kinh doanh, từ những quán ăn nhỏ, cửa hàng tạp hóa đến các tiểu thương chợ truyền thống và người bán hàng online đang đứng trước những thay đổi mang tính bước ngoặt về chính sách thuế, tạo ra không ít băn khoăn về mức độ tác động và áp lực lên các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ.
Theo chia sẻ của Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín trong talkshow "Sai lầm khiến hộ kinh doanh bị soi thuế và truy thu nặng", việc hiểu đúng và tuân thủ các quy định mới không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cách để hộ kinh doanh bảo vệ quyền lợi và sự tồn tại của chính mình trong kỷ nguyên số.
Một thực trạng đang gây xôn xao dư luận hiện nay là việc nhiều cửa hàng, quán ăn "lách luật" bằng cách từ chối nhận chuyển khoản, chỉ nhận tiền mặt hoặc yêu cầu khách hàng trả thêm 8% thuế nếu muốn thanh toán điện tử.
Luật sư Nguyễn Văn Được khẳng định đây là một sai lầm nghiêm trọng về pháp lý vì bản chất của giao dịch mới là yếu tố quyết định nghĩa vụ thuế, chứ không phải phương thức thanh toán. Dù hiện tại chưa có chế tài cụ thể xử lý việc từ chối chuyển khoản, nhưng đây là hành vi có dấu hiệu động cơ vi phạm pháp luật và sẽ khiến hộ kinh doanh rơi vào "tầm ngắm" kiểm tra của cơ quan thuế.
Việc khước từ thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ mang lại rủi ro pháp lý mà còn khiến hộ kinh doanh tự đánh mất cơ hội trong nền kinh tế số. Xu thế chung hiện nay là thanh toán điện tử, và các quy định pháp lý như Luật Thuế giá trị gia tăng hay Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đã bắt đầu yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên.
Nếu hộ kinh doanh tiếp tục "lạc nhịp", đi trái với chủ trương chung, theo ông Được, họ sẽ tự đào thải mình khi làm khó khách hàng và đánh mất đi sự thuận tiện trong việc quản trị dữ liệu kinh doanh của chính mình. Hơn nữa, nhận thức của người dân hiện nay rất cao; họ có tinh thần giám sát và có thể tẩy chay những đơn vị có dấu hiệu gian lận thuế.
Cần lưu ý rằng cơ quan thuế có rất nhiều công cụ để quản lý thay vì chỉ dựa vào dòng tiền chuyển khoản. Luật sư Được nhấn mạnh rằng nhà nước có thể quản lý thông qua đầu vào; ví dụ, một hộ kinh doanh nhập vào 10 chai nước thì phải giải trình được việc bán ra tương ứng, dù thu bằng tiền mặt hay cho biếu tặng thì vẫn phát sinh nghĩa vụ thuế.
Do đó, theo Luật sư Được, việc thay đổi tư duy để hòa chung vào dòng chảy của nền kinh tế là điều cấp thiết để tránh những án phạt nặng về hành vi khai man hoặc gian lận thuế.
Đối với những tiểu thương nhỏ lẻ, đặc biệt là những người lớn tuổi không rành công nghệ, Chính phủ cũng đã có những chính sách hỗ trợ thiết thực để giảm bớt gánh nặng hành chính. Luật sư Được dẫn chứng, hiện nay đang có đề xuất và hướng tới quy định doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm sẽ không phải lập hóa đơn, giúp giảm thiểu đáng kể các thao tác tuân thủ pháp luật.
Đồng thời, các chương trình hỗ trợ như "60 ngày cao điểm", "cầm tay chỉ việc" và các chính sách ưu đãi về phần mềm kế toán dùng chung, tư vấn pháp luật đang được triển khai để giúp hộ kinh doanh chuyển đổi một cách thuận lợi nhất.
Về vấn đề sổ sách kế toán, theo Luật sư Nguyễn Văn Được, bà con tiểu thương không nên quá lo lắng về việc phải thuê kế toán chuyên nghiệp hay có bằng cấp cao. Theo thông tư sửa đổi, chế độ kế toán cho hộ kinh doanh đã được đơn giản hóa tối đa, chỉ còn từ 1 đến 3 cuốn sổ tùy trường hợp, thay vì 7 cuốn như trước đây.
Việc ghi chép này rất đơn giản, có thể do chính chủ hộ hoặc người thân thực hiện, miễn là đảm bảo tính minh bạch. Ghi chép sổ sách không chỉ để phục vụ cơ quan thuế mà còn giúp chủ hộ quản trị dòng tiền, biết chính xác mình đang lãi thật hay lỗ thật, từ đó nâng tầm quản lý để có thể phát triển lên mô hình doanh nghiệp trong tương lai.
Trong thiết kế chính sách hiện nay, Nhà nước đang hướng tới việc tạo ra một sân chơi bình đẳng về nghĩa vụ thuế giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Các ngưỡng thuế suất cũng được tính toán tương đồng, ví dụ doanh thu dưới 3 tỷ đồng chịu thuế 15%, từ 3 tỷ đến 50 tỷ là 17%, và trên 50 tỷ là 20%. Điều này cho thấy sự nhất quán trong mục tiêu minh bạch hóa nền kinh tế và nuôi dưỡng nguồn thu của Chính phủ.
Tuy nhiên, Luật sư Nguyễn Văn Được cũng thẳng thắn chỉ ra một số điểm cần hoàn thiện trong phương pháp tính thuế hiện nay. Ông cho rằng phương pháp tính thuế giá trị gia tăng dựa trên tỷ lệ doanh thu có thể dẫn đến tình trạng "thuế chồng thuế".
Tương tự, việc tính thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp lấy doanh thu trừ chi phí đối với ngưỡng trên 3 tỷ đồng cũng tiềm ẩn rủi ro cao vì việc xác định "chi phí được trừ" rất phức tạp đối với trình độ chuyên môn của đa số hộ kinh doanh.
"Nếu không được hướng dẫn kỹ lưỡng, các hộ kinh doanh dễ gặp sai sót dẫn đến bị xuất toán chi phí hoặc tạo lỗ hổng cho sự gian lận, gây thiệt hại cho cả người nộp thuế và ngân sách nhà nước", ông Được nhận định.
