Chuyên gia: Việt Nam khó xuất hiện doanh nghiệp công nghệ dẫn đầu nếu thiếu vốn dài hạn
Dù AI và công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng mới, các chuyên gia cho rằng khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt thị trường như các tập đoàn toàn cầu vẫn là thách thức lớn đối với Việt Nam. Rào cản không chỉ nằm ở công nghệ lõi mà còn ở khả năng chấp nhận đầu tư dài hạn và "đốt tiền" cho nghiên cứu, phát triển.
Tại phiên thảo luận “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT, đặt vấn đề liệu Việt Nam có thể xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, đóng vai trò dẫn dắt thị trường trong 2-3 năm tới hay không.
Trả lời câu hỏi này, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng phần lớn doanh nghiệp AI tại Việt Nam hiện chủ yếu phát triển dựa trên việc sử dụng API hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có sẵn từ nước ngoài.
Theo ông Hạnh, các doanh nghiệp đang tích hợp, tùy biến công nghệ hiện có để tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường thay vì sở hữu công nghệ lõi. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí đầu tư và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, nhưng đồng thời khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào nền tảng gốc và khó duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài.
“Chỉ cần đơn vị cung cấp tăng giá API thì chi phí hoạt động đã bị ảnh hưởng ngay. Vì vậy, trong ngắn hạn rất khó xuất hiện những doanh nghiệp AI hàng đầu”, ông Hạnh nhận định.
Bên cạnh yếu tố công nghệ, vị chuyên gia cho rằng rào cản lớn hơn nằm ở nguồn vốn dài hạn. Theo ông, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chưa có khả năng theo đuổi các chiến lược đầu tư dài hơi, chấp nhận thua lỗ trong nhiều năm để phát triển công nghệ.
Ông Hạnh cho biết nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới đã chấp nhận "đốt tiền" suốt cả thập kỷ cho nghiên cứu và phát triển trước khi đạt được thành công. Trong khi đó, tại Việt Nam, số doanh nghiệp sẵn sàng theo đuổi mô hình này là rất ít do áp lực về dòng tiền và khả năng huy động vốn dài hạn còn hạn chế.
“Chúng ta có thể chấp nhận chịu lỗ một vài năm đầu, nhưng nếu kéo dài quá lâu sẽ xuất hiện tâm lý nản lòng. Đây là khác biệt rất lớn so với môi trường công nghệ tại các quốc gia phát triển”, ông nói.
Tuy nhiên, lãnh đạo SHS cũng cho rằng không nên quá bi quan. Trên thực tế, số doanh nghiệp sở hữu hạ tầng công nghệ lõi trên thế giới chỉ tập trung ở một nhóm rất nhỏ. Ngay trong lĩnh vực bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo, các doanh nghiệp dẫn đầu chủ yếu tập trung tại Mỹ và một số ít quốc gia phát triển.
Theo ông Hạnh, việc Việt Nam chưa có doanh nghiệp công nghệ nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới là điều dễ hiểu. Điều quan trọng hơn là xây dựng được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn vốn dài hạn và môi trường đầu tư đủ hấp dẫn để nuôi dưỡng các doanh nghiệp công nghệ có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
