Chuyện kỳ lạ hòn đảo cách đất liền 15km: Gần 20 năm nói 'không' với túi nilon, được UNESCO công nhận Khu Dự trữ sinh quyển thế giới

Nằm cách đất liền khoảng 15km, Cù Lao Chàm là cụm đảo gồm 8 hòn đảo lớn nhỏ thuộc tỉnh Quảng Nam (cũ). Trong đó, Hòn Lao là đảo lớn nhất và là nơi duy nhất có cư dân sinh sống với hơn 3.000 người dân.

Cuộc sống của người dân nơi đây chủ yếu gắn liền với nghề đánh bắt hải sản, khai thác yến sào và các hoạt động dịch vụ du lịch.

Không chỉ sở hữu những bãi biển trong lành, hòn đảo này còn là một “kho báu sinh thái” đặc biệt khi liên tiếp được công nhận là một trong bốn khu bảo tồn của Việt Nam năm 2004, sau đó là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới do UNESCO vinh danh vào năm 2009.

Sự công nhận ấy chính là minh chứng tiêu biểu cho một lối sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên, nơi sở hữu hệ sinh thái biển phong phú, rừng đặc dụng nghiêm ngặt cùng những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể giàu màu sắc.

Với hệ sinh thái rừng - biển đa dạng, Cù Lao Chàm lưu giữ nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm. Những cánh rừng xanh bao phủ phần lớn 90% diện tích đảo, là nơi sinh trưởng của hàng trăm loài cây thuốc nam cùng nhiều loài thực vật đặc hữu.

Xen giữa những tán rừng là các cây cổ thụ lâu năm như gõ mật, lim xanh, chò nâu, bời lời đỏ và nhiều loài thực vật quý như lan nhung, trầm hương.

Thảm thực vật trù phú này cũng tạo nên môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài động vật hoang dã, trong đó khỉ vàng đuôi dài và chim yến là hai loài đã được ghi nhận vào Sách Đỏ Việt Nam. Những hang yến nằm sâu trong các vách đá ở độ cao hàng chục mét không chỉ mang giá trị sinh học cao, mà từ lâu đã trở thành điểm khám phá đầy hấp dẫn đối với du khách.

Nếu rừng là “lá phổi xanh” trên cạn thì vùng biển quanh đảo lại được ví như một bảo tàng sinh học dưới nước. Những rạn san hô nhiệt đới cùng hệ sinh vật biển phong phú tạo nên nét đặc trưng riêng cho vùng biển Cù Lao Chàm. Đây là nguồn tài nguyên quý giá của Việt Nam và khu vực, đồng thời là điểm thu hút du khách yêu thích các hoạt động như tắm biển, lặn biển, lặn ngắm san hô đầy màu sắc cùng các loài sinh vật biển đa dạng.

Đặc biệt, sự phục hồi của ốc tù (ốc nữ hoàng) sau 30 năm biến mất đang là tín hiệu vui chứng minh cho một vùng biển đang nỗ lực bảo vệ cách toàn diện.

Bên cạnh giá trị sinh thái, Cù Lao Chàm còn lưu giữ một lớp trầm tích văn hóa kéo dài hàng nghìn năm. Những dấu tích của các thế hệ cư dân cổ từ thời văn hóa Sa Huỳnh, Chăm Pa đến Đại Việt vẫn đang hiện diện qua các di sản bền bỉ với thời gian.

Đó là chiếc giếng cổ Chăm 200 năm tuổi - nơi duy nhất cho dòng nước ngọt lành không bao giờ nhiễm mặn giữa bốn bề trùng khơi; ngôi chùa Hải Tạng gần 300 năm tuổi trầm mặc bên đồng sen ngát hương, miếu Tổ nghề yến cổ kính... Tất cả tạo nên một chiều sâu văn hóa đặc trưng, định hình nên tính cách biết trân trọng và dựa vào mẹ thiên nhiên của con người xứ đảo.

Sau khi được UNESCO công nhận, người dân Cù Lao Chàm đã phát động phong trào “Nói không với túi nilon” được phát động từ năm 2009 đến nay đã bước sang năm thứ 17, trở thành một nét văn hóa quen thuộc trong đời sống cộng đồng

Ngay từ khi đặt chân lên bến tàu, du khách đã được khuyến khích hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần. Trong khi đó, người dân địa phương từ lâu đã quen với việc đi chợ bằng giỏ nhựa, dùng túi vải, túi sinh thái. Những vật dụng mộc mạc như lá chuối, giấy báo cũ hay bao bì dễ phân hủy được tận dụng triệt để để bọc gói hàng hóa.

Những hành động tưởng chừng nhỏ bé ấy lại góp phần kiến tạo nên một mô hình du lịch xanh bền vững. Người dân Cù Lao Chàm bảo vệ môi trường không phải vì ép buộc, mà bởi họ hiểu sâu sắc rằng biển và rừng chính là nguồn sống lâu dài của con cháu mai sau. Việc khai thác tài nguyên vì thế luôn được thực hiện với sự "biết đủ" và lòng tôn kính, hướng đến sự cân bằng thay vì tận thu đến cạn kiệt.

Đến Cù Lao Chàm, du khách không chỉ tìm thấy một hòn đảo đẹp mà còn được chạm vào một nhịp sống chậm rãi và chân thành. Ở những làng chài ven biển, thay vì sự ồn ào náo nhiệt của những đô thị công nghiệp, ta chỉ gặp những nụ cười hiền hậu, hiếu khách của ngư dân bản địa.

Những buổi tối thanh bình bên bờ cát, tiếng sóng vỗ rì rào hòa vào tiếng gió, cùng những câu chuyện kể mộc mạc của người dân đảo sẽ tạo nên một ký ức chạm đến trái tim.

Là một hòn đảo nhỏ giữa biển Đông, Cù Lao Chàm cho thấy giá trị của một điểm đến không chỉ nằm ở vẻ đẹp tự nhiên, mà còn ở cách con người gìn giữ và trân trọng những giá trị mà thiên nhiên ban tặng.