Cứ 10 doanh nghiệp vào thị trường TP HCM thì có 8 đơn vị rời đi

Nhiều doanh nghiệp “chết” từ lâu mới hoàn tất giải thể

Thông tin trên được đại diện các sở, ngành và chuyên gia đưa ra tại phiên họp về tình hình kinh tế, xã hội TP HCM sáng 4/9.

Theo Thống kê TP HCM, trong 8 tháng đầu năm, thành phố có hơn 51.800 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tăng 4,9% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, hơn 43.000 doanh nghiệp rút lui, tăng 24,4%.

Như vậy, tương quan giữa số doanh nghiệp gia nhập và rút lui hiện khoảng 10-8, tức cứ 10 doanh nghiệp tham gia thị trường thì có khoảng 8 doanh nghiệp rời đi. Tỷ lệ này đã được cải thiện nhưng vẫn cao hơn mức bình quân cả nước, khoảng 10 doanh nghiệp gia nhập thì có 6 doanh nghiệp rút lui.

Tuy nhiên, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, cho rằng không thể chỉ dựa vào số doanh nghiệp rút lui tăng mạnh để kết luận môi trường kinh doanh đang xấu đi hay doanh nghiệp đồng loạt gặp khó khăn.

Theo ông An, một phần nguyên nhân khiến số doanh nghiệp rút lui tăng mạnh thời gian qua đến từ quá trình làm sạch mã số thuế và dữ liệu doanh nghiệp đang được cơ quan chức năng triển khai.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng chưa thực hiện thủ tục giải thể chính thức. Một số doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, không phát sinh giao dịch nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống quản lý trong nhiều năm.

Khi cơ quan chức năng rà soát và xử lý các hồ sơ tồn đọng, những doanh nghiệp này mới thực hiện thủ tục giải thể, khiến số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng mạnh.

“Trước đây, doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa làm thủ tục. Khi làm sạch dữ liệu, số doanh nghiệp được đưa vào diện giải thể tăng lên”, ông An lý giải.

Theo chuyên gia, đây phần lớn là biến động mang tính kỹ thuật, phản ánh quá trình xử lý lượng hồ sơ tồn đọng trong nhiều năm, chứ không hoàn toàn phản ánh số doanh nghiệp mới phát sinh khó khăn và phải đóng cửa.

Ông Giang Văn Hiển, Phó trưởng Thuế TP HCM, cũng cho biết việc làm sạch mã số thuế là quá trình xử lý những tồn tại tích tụ trong nhiều năm. Có doanh nghiệp ngừng hoạt động do khó khăn, không còn nhu cầu kinh doanh hoặc vì những lý do khác nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế.

Những doanh nghiệp này tiếp tục tồn tại trên hệ thống dữ liệu quản lý dù thực tế không còn hoạt động.

Việc rà soát nhằm minh bạch hóa môi trường kinh doanh, xác định rõ những doanh nghiệp đang hoạt động thực chất, đồng thời xử lý các đơn vị không còn hoạt động hoặc có dấu hiệu được thành lập nhưng không nhằm mục đích kinh doanh thực sự.

Ngành Thuế đang đẩy mạnh quá trình này và kỳ vọng xử lý các tồn đọng kéo dài nhiều năm trong năm nay. Do đó, cơ quan Thuế cho rằng mức tăng doanh nghiệp rút lui hiện nay một phần là kết quả của quá trình xử lý dữ liệu dồn tích, không nên đồng nhất toàn bộ với số doanh nghiệp mới phát sinh khó khăn và phải rời thị trường.

“Vào thị trường dễ, rời đi khó”

Từ thực tế trên, ông Phạm Bình An cho rằng một vấn đề cần được nhìn nhận là tình trạng doanh nghiệp “vào thị trường dễ, rời đi khó”.

Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng không thể hoàn tất thủ tục giải thể do còn phải xử lý các nghĩa vụ tồn đọng, trong đó có phí và tiền phạt.

Với hơn 600.000 doanh nghiệp đang cần được “làm sạch mã số thuế”, ông An đề xuất rà soát lại quy trình, thủ tục và có giải pháp phù hợp đối với các hồ sơ tồn đọng lâu năm nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

“Môi trường kinh doanh không chỉ cần thông thoáng ở khâu gia nhập mà cả khi doanh nghiệp rút lui cũng cần có quy trình rõ ràng, thuận lợi và chi phí hợp lý”, ông An nói.

Bên cạnh nhóm doanh nghiệp thực tế đã “chết” từ lâu nhưng nay mới hoàn tất thủ tục giải thể, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM lưu ý thành phố vẫn cần theo dõi sát sức khỏe của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm nhỏ và vừa.

Theo ông, đây là nhóm đang gặp nhiều khó khăn, sức chống chịu yếu và có thể đang ở trạng thái “chìm dưới đáy”.

Khó khăn đầu tiên là thị trường và đơn hàng. Nhiều doanh nghiệp thiếu đơn hàng mới trong khi nhu cầu tiêu dùng suy giảm. Chi phí logistics tăng cũng làm giá thành sản phẩm tăng, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa, nhất là trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Áp lực tiếp theo đến từ dòng vốn. Dù chính sách điều hành đang hướng tới giảm lãi suất, mặt bằng lãi vay vẫn ở mức cao so với khả năng chịu đựng của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài ra, một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế về năng lực thích ứng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc, nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nguồn lực để theo kịp, qua đó đối mặt với quá trình sàng lọc ngày càng rõ nét trên thị trường.

Theo ông An, thay vì chỉ thống kê khi doanh nghiệp đã rút lui, TP HCM cần chủ động khảo sát các doanh nghiệp đang hoạt động thông qua hiệp hội ngành nghề và các kênh tham vấn.

Cách làm này sẽ giúp thành phố nhận diện sớm những khó khăn mà doanh nghiệp đang đối mặt về thị trường, đơn hàng, dòng vốn và khả năng thích ứng, từ đó có giải pháp hỗ trợ trước khi doanh nghiệp buộc phải rời khỏi thị trường.