Danh sách 35 ngành nghề khó tuyển sinh nhưng nhu cầu xã hội cần, được miễn 100% học phí

Theo nghị định số 238/2025/NĐ-CP, người học các trình độ trung cấp và cao đẳng đối với nhóm ngành nghề khó tuyển sinh nhưng nhu cầu xã hội cần do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định sẽ được miễn 100% học phí. Để hiện thực hóa chủ trương, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng dự thảo thông tư nhằm cụ thể hóa danh mục và các tiêu chí áp dụng rõ ràng.

Theo các ghi nhận thực tế, thị trường lao động đang thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao ở nhiều lĩnh vực kỹ thuật công nghệ hay dịch vụ thiết yếu. Các cơ quan quản lý nhà nước nhận thấy nhiều ngành nghề dù có vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế nhưng lại gặp nhiều khó khăn trong khâu tuyển sinh.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc thù công việc nặng nhọc điều kiện lao động phức tạp hoặc tâm lý chọn ngành hot của phần lớn học sinh và phụ huynh khiến sức hút của nhóm ngành này chưa cao.

Theo bản dự thảo đang lấy ý kiến, danh mục dự kiến bao gồm 35 ngành nghề trải rộng trên nhiều lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế như nghệ thuật kinh doanh và quản lý khoa học sự sống công nghệ kỹ thuật, kỹ thuật sản xuất và chế biến, xây dựng, nông, lâm nghiệp và thủy sản, sức khỏe dịch vụ xã hội cùng dịch vụ vận tải.

Trong nhóm này, có thể kể đến những ngành nghề thiết yếu như Công nghệ kỹ thuật cơ khí, Công nghệ điện tử và năng lượng tòa nhà, Chế tạo thiết bị cơ khí, Công nghệ thực phẩm, Xây dựng cầu đường, Chăn nuôi - thú y, Hộ sinh và Điều khiển tàu biển. Đây đều là những lĩnh vực xương sống đòi hỏi nguồn nhân lực tay nghề cao để phục vụ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Tiêu chí xếp hạng các ngành nghề khó tuyển sinh

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã thiết lập bộ tiêu chí nhằm xem xét đưa một ngành nghề vào diện đặc biệt. Theo đó, ngành nghề đào tạo khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu phải đáp ứng các yêu cầu về nhu cầu sử dụng nhân lực hiện tại hoặc trong tương lai nhằm đáp ứng sự phát triển kinh tế - xã hội nhưng gặp khó khăn trong việc thu hút người học.

Bên cạnh đó, các ngành có tỷ lệ tuyển sinh thực tế thấp so với chỉ tiêu được xác định phù hợp với năng lực đào tạo, hoặc có quy mô tuyển sinh liên tục giảm trong 3 năm liên tiếp không đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động cũng được đưa vào diện xem xét.

Đặc biệt, đối với các ngành nghề mới hoặc tạm dừng tuyển sinh, hoặc các lĩnh vực phục vụ kinh tế trọng điểm, công nghệ mới, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh, nhiệm vụ chiến lược quốc gia, quốc phòng, an ninh hay nhiệm vụ đặc biệt của Nhà nước mà chưa có đủ dữ liệu 3 năm, thì cơ quan chức năng sẽ xem xét dựa trên dự báo nhu cầu nhân lực và tuyển dụng thực tế của xã hội.

Quy trình đưa một ngành nghề vào danh mục miễn học phí được thực hiện qua các bước bài bản và công khai, nhằm đảm bảo sự minh bạch.

Đầu tiên, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục dự kiến thường xuyên chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan để xây dựng kế hoạch và tổ chức đánh giá việc thực hiện danh mục ít nhất 1 lần trong 5 năm.

Tiếp đến, các trường cao đẳng và trung cấp có trách nhiệm tự tổ chức đánh giá việc thực hiện các ngành nghề đào tạo tại đơn vị mình hàng năm. Sau đó, trường tiến hành báo cáo và đề xuất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo (thông qua Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên) về việc bổ sung hoặc đưa ra khỏi danh mục các ngành nghề không còn phù hợp dựa trên các tiêu chí quy định.

Cuối cùng, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp nhận, tổng hợp dữ liệu từ các cơ sở đào tạo, tổ chức khảo sát thị trường, tham vấn các bộ, ngành liên quan, rồi ra quyết định chính thức điều chỉnh danh mục để công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Giá trị và lợi ích ước tính đối với người học

Xét về khía cạnh tài chính, mức học phí trung cấp và cao đẳng thông thường dao động từ 6-12 triệu đồng/năm. Tính cho một khóa học kéo dài từ 2-3 năm, tổng chi phí học phí có thể lên tới 18-36 triệu đồng. Khi được miễn 100% học phí, gia đình học sinh sẽ tiết kiệm được một khoản tiền.

Về cơ hội việc làm, các ngành nghề khó tuyển sinh thường có tỷ lệ học viên tìm được việc làm sau tốt nghiệp cực kỳ cao, thường đạt từ 85% trở lên, thậm chí có ngành đạt tới 95-100%. Thực tế cho thấy nhiều cử nhân học các ngành đặc thù chưa cầm bằng trên tay đã được các doanh nghiệp săn đón với mức lương khởi điểm hấp dẫn từ 12-15 triệu đồng, cao hơn so với những người học các ngành mang tính đại trà nhưng cạnh tranh khốc liệt.

Đặc biệt, khi thị trường lao động thiếu hụt trầm trọng nhân lực tay nghề cao, cơ hội thăng tiến của người lao động cũng đến nhanh chóng.