ĐBQH đề xuất công khai giá bồi thường đất, tránh chênh lệch giữa người thỏa thuận và người bị thu hồi

Bảo đảm tính minh bạch trong cơ chế thu hồi đất diện tích còn lại

Tại phiên thảo luận của Tổ 9 (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ, Hà Tĩnh, Lai Châu), ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu), đồng tình với quy định mới cho phép Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại khi dự án đã đạt thỏa thuận trên 75% diện tích và 75% số hộ dân. Ông đánh giá đây là bước tiến quan trọng giúp tháo gỡ tình trạng dự án "treo" vô thời hạn chỉ vì một vài hộ dân không bàn giao mặt bằng.

Tuy nhiên, rủi ro phát sinh khiếu kiện nằm ở cơ chế xác định giá đối với phần diện tích thu hồi sau cùng này. Nếu không có tiêu chí định giá minh bạch, mức giá chênh lệch giữa người thỏa thuận trước và người bị thu hồi sau sẽ tạo ra sự bất bình đẳng, làm bùng phát tranh chấp.

Để xử lý triệt để, đại biểu đề xuất ba nhóm giải pháp cốt lõi:

-Tham chiếu giá giao dịch thực tế: Giá bồi thường cho phần diện tích còn lại bắt buộc phải căn cứ trên mặt bằng giá của 75% diện tích đã thỏa thuận thành công trước đó.

-Định giá độc lập: Cơ quan thẩm quyền cần chỉ định tổ chức tư vấn định giá đất độc lập để rà soát, xác định mức giá bình quân. Mức giá này được điều chỉnh dựa trên vị trí, diện tích, thời điểm giao dịch và điều kiện hạ tầng kỹ thuật.

-Công khai và giải trình: Phương pháp, căn cứ và kết quả định giá phải được công bố công khai. Trường hợp xuất hiện khoảng chênh lệch lớn giữa giá thỏa thuận và giá bồi thường bắt buộc, cơ quan nhà nước phải giải trình làm rõ nguyên nhân.

Cơ chế này sẽ đảm bảo sự cân bằng về quyền lợi giữa các bên, loại bỏ tâm lý "chờ đợi để ép giá" hoặc sự bất mãn của những người chấp hành sớm.

Thu tiền lũy tiến: Đòn bẩy tài chính chống đầu cơ, "om" đất

Đối với quy định thu tiền lũy tiến đối với các trường hợp không sử dụng hoặc chậm tiến độ sử dụng đất, đại biểu Khánh đánh giá đây là công cụ tài chính sắc bén nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà đầu tư, ngăn chặn tình trạng găm giữ đất đai.

Dù vậy, để chính sách này phát huy hiệu quả thực tế và tránh áp dụng tràn lan, Luật cần phân định rõ lý do chậm tiến độ xuất phát từ lỗi chủ quan của doanh nghiệp hay do yếu tố khách quan (thủ tục hành chính, vướng mắc giải phóng mặt bằng từ phía nhà nước).

Tiền phạt lũy tiến được thiết kế theo hướng thời gian chậm trễ càng dài, nghĩa vụ tài chính càng tăng. Nếu quá thời hạn cho phép mà chủ đầu tư vẫn không khắc phục, Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất. Luật chỉ nên quy định khung tiêu chí và nguyên tắc chung, giao Chính phủ chi tiết hóa mức thu, phương pháp tính và quy trình áp dụng để đảm bảo tính linh hoạt cho từng loại hình dự án.

Lấy ý kiến tái định cư: Không hình thức, bảo đảm sinh kế lâu dài

Về công tác tái định cư, đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhấn mạnh, việc bố trí nơi ở mới không đơn thuần là giao đất hay nhà, mà là bài toán bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân. Vị trí khu tái định cư ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm, học tập và thu nhập của các gia đình.

Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định bắt buộc UBND cấp tỉnh và cấp xã phải lấy ý kiến người dân thuộc diện di dời ngay từ giai đoạn quy hoạch chi tiết, thay vì đưa ra phương án đã hoàn thiện để "hợp thức hóa".

Các nội dung bắt buộc phải tham vấn ý kiến người dân bao gồm: Vị trí địa lý khu tái định cư và quy hoạch tổng mặt bằng. Hạ tầng kỹ thuật và xã hội: Hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, cơ sở y tế. Phương án bảo đảm sinh kế phù hợp với đặc thù sản xuất, kinh doanh của cộng đồng dân cư.

Đồng thời, quy trình lấy ý kiến cần xác định rõ đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp, quy định cụ thể thời điểm và trách nhiệm giải trình của chính quyền. Việc công khai này nhằm đảm bảo tính dân chủ và nâng cao chất lượng khu tái định cư, không đồng nghĩa với việc trao quyền phủ quyết hay yêu cầu đạt sự đồng thuận 100% làm ách tắc dự án.