Di dời 50.000 người để xây dựng đập thủy điện có sức chứa gấp 1,4 lần thủy điện Hòa Bình, vốn đầu tư hơn 244.000 tỷ đồng
Rogun được kỳ vọng cải thiện khả năng tiếp cận nguồn điện ổn định cho khoảng 10 triệu người, đồng thời cho phép Tajikistan xuất khẩu một phần sản lượng sang các nước láng giềng.
Những đoàn xe tải đang liên tục vận chuyển hàng triệu tấn đá xuống một thung lũng hẹp ở Tajikistan, từng bước dựng lên đập thuỷ điện Rogun trên sông Vakhsh. Đến cuối năm 2025, công trình đã đạt độ cao khoảng 151 m.
Khi hoàn thành, đập dự kiến cao 335 m, trở thành đập cao nhất thế giới - gần gấp đôi đập Tam Hiệp của Trung Quốc (185 m).
Theo World Bank, Rogun là dự án thủy điện có công suất thiết kế 3.780 MW, gồm 6 tổ máy, mỗi tổ máy công suất 630 MW. Nhà máy dự kiến sản xuất khoảng 14,4 tỷ kWh điện mỗi năm, tương đương khoảng 60% sản lượng điện hiện nay của Tajikistan.
Đập Rogun sẽ tạo ra một hồ chứa khổng lồ với dung tích khoảng 13,3 tỷ m3 nước - gấp khoảng 1,4 lần hồ thủy điện Hòa Bình của Việt Nam (9,45 tỷ m3 nước).
Dung tích lớn giúp Tajikistan chủ động tích trữ nước và điều tiết sản lượng điện theo mùa, đặc biệt trong mùa đông - thời điểm nhu cầu điện tăng cao nhưng nguồn nước thường suy giảm.
Rogun cũng được kỳ vọng cải thiện khả năng tiếp cận nguồn điện ổn định cho khoảng 10 triệu người, đồng thời cho phép Tajikistan xuất khẩu một phần sản lượng sang các nước láng giềng. Kazakhstan và Uzbekistan được xác định là những thị trường xuất khẩu điện chính.
Dù đập chính chưa hoàn thành, Rogun đã bắt đầu phát điện từ các tổ máy tạm thời. Hai tổ máy lần lượt đi vào vận hành trong năm 2018 và 2019.
Đến cuối năm 2025, hai tổ máy này đã sản xuất khoảng 9,9 tỷ kWh điện. Việc phát điện trong quá trình xây dựng giúp dự án tạo ra doanh thu để hỗ trợ các giai đoạn tiếp theo.
Trong năm 2026, tổ máy số 3 được kỳ vọng trở thành một trong những cột mốc quan trọng tiếp theo của dự án.
Quy mô của Rogun đi kèm nhu cầu vốn rất lớn. Năm 2024, World Bank ước tính cần thêm khoảng 6,29 tỷ USD để hoàn thành dự án.
World Bank đã phê duyệt tổng chương trình hỗ trợ 650 triệu USD, trong đó khoản tài trợ mới trị giá 300 triệu USD được thông qua vào tháng 6/2026.
Một số nguồn tin cho biết, tổng chi phí của dự án Rogun được ước tính ở mức hơn 9,4 tỷ USD (hơn 244.000 tỷ đồng), bao gồm phần vốn đã đầu tư và chi phí cần thiết để hoàn thiện công trình.
Ngoài World Bank, nhiều tổ chức tài chính quốc tế cũng tham gia hoặc bày tỏ quan tâm đến việc tài trợ cho Rogun, trong đó có ADB, AIIB, EIB và Ngân hàng Phát triển Hồi giáo. Riêng AIIB đã phê duyệt chương trình lên tới 500 triệu USD vào năm 2024.
Hồ chứa khổng lồ của Rogun cũng khiến hơn 50.000 người phải phải di dời khỏi những khu vực bị ảnh hưởng bởi dự án. Các gia đình được hỗ trợ xây dựng nhà mới, bố trí đất và khôi phục sinh kế.
World Bank cho biết Rogun dự kiến tạo ra hơn 30.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp, từ xây dựng, vận hành máy móc đến vận tải, cung ứng vật liệu và dịch vụ.
