Doanh nghiệp được tự quyết, giá xăng dầu sẽ rẻ hơn?

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó đề xuất thay đổi căn bản cơ chế điều hành giá theo hướng trao quyền cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình trên cơ sở công thức tính giá do Nhà nước quy định.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường Giá cả, đây là bước đi phù hợp với nguyên tắc thị trường, giúp giá xăng dầu phản ánh sát hơn diễn biến giá thế giới thay vì phụ thuộc vào các kỳ điều hành cố định như hiện nay.

Ông cho rằng khi được quyền quyết định giá bán, doanh nghiệp sẽ buộc phải tối ưu chi phí trong toàn bộ chuỗi kinh doanh để nâng cao sức cạnh tranh.

"Nếu có cạnh tranh, sẽ có doanh nghiệp bán giá thấp, doanh nghiệp bán giá cao chứ không còn một mặt bằng giá giống nhau. Đơn vị nào quản trị tốt hơn, tiết giảm được chi phí sẽ có lợi thế thu hút khách hàng. Cuối cùng, người tiêu dùng sẽ được hưởng mức giá hợp lý cùng chất lượng dịch vụ tốt hơn", ông Long nhận định.

Đồng quan điểm, TS Lê Đăng Doanh cho rằng việc trao quyền định giá cho doanh nghiệp là bước tiến trong quá trình vận hành thị trường xăng dầu theo cơ chế cạnh tranh.

Theo ông, giá bán sẽ bám sát hơn biến động quốc tế, phản ánh đúng cung cầu, hạn chế nguy cơ thiếu hàng cục bộ khi giá thế giới biến động mạnh.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thêm động lực giảm giá hoặc nâng cao chất lượng dịch vụ để giữ chân khách hàng thay vì chỉ cạnh tranh về nguồn cung như trước.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Hường, một thương nhân phân phối xăng dầu tại Hà Nội, đánh giá cơ chế mới sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tạo nguồn hàng và xây dựng chính sách giá.

Theo bà, khi được xác định giá bán dựa trên giá đầu vào, thuế, chi phí và lợi nhuận thực tế, doanh nghiệp sẽ giảm áp lực thua lỗ trong những giai đoạn giá thế giới biến động nhanh, qua đó hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung.

"Xăng dầu cũng là hàng hóa nên để thị trường quyết định. Khi doanh nghiệp này bán cao, doanh nghiệp khác bán thấp, áp lực cạnh tranh sẽ buộc các đơn vị phải điều chỉnh giá hợp lý hơn", bà Hường nói.

Bên cạnh những lợi ích, nhiều ý kiến cũng cho rằng việc trao quyền định giá cần đi kèm cơ chế kiểm soát hiệu quả nhằm tránh nguy cơ hình thành mặt bằng giá chung hoặc cạnh tranh thiếu lành mạnh.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, đại diện một doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại Lâm Đồng, cho rằng các doanh nghiệp quy mô nhỏ có thể gặp bất lợi khi phải bám theo mức giá của các đầu mối lớn.

Theo ông, nếu không có cơ chế giám sát phù hợp, thị trường có thể xuất hiện tình trạng các doanh nghiệp lớn vô tình hoặc cố ý tạo ra một mặt bằng giá chung, làm giảm tính cạnh tranh.

Các chuyên gia cũng lưu ý giá xăng dầu có thể biến động thường xuyên hơn khi bám sát diễn biến quốc tế, tạo áp lực nhất định đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp, cơ chế mới cũng đòi hỏi năng lực quản trị cao hơn khi phải thường xuyên tính toán giá bán, thực hiện kê khai và báo cáo sau mỗi lần điều chỉnh.

TS Lê Đăng Doanh cho rằng Nhà nước không nên buông lỏng quản lý dù trao quyền nhiều hơn cho doanh nghiệp.

"Vẫn cần sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý để tránh tình trạng giá xăng dầu tăng bất hợp lý, gây thiệt hại cho người tiêu dùng", ông nói. PGS.TS Ngô Trí Long cũng nhấn mạnh đây không phải cơ chế "thả nổi" hoàn toàn.

Theo ông, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ công thức tính giá, các yếu tố cấu thành giá và khung quản lý theo quy định của Nhà nước. Vì vậy, cơ quan quản lý vẫn có đầy đủ công cụ để kiểm soát thị trường.

Theo dự thảo của Bộ Công Thương, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay mà chỉ công bố chi phí kinh doanh định mức.

Trên cơ sở đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình, đồng thời có trách nhiệm kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

Đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, dự thảo quy định giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn nhằm bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội.