Dùng công nghệ Trung Quốc, trung tâm dữ liệu cấp quốc gia hơn 2.300 tỷ đồng gây lo ngại về ‘chủ quyền số’

Cuối tháng 7, Sky47, một công ty Pakistan, khánh thành trung tâm dữ liệu đầu tiên mang tên Karakoram 01 tại Rawalpindi, thành phố nằm gần thủ đô Islamabad và là nơi đặt trụ sở quân đội Pakistan. Cơ sở mới được thiết kế để sẵn sàng phục vụ các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), với tổng công suất điện 8,5 MW. Hồ sơ doanh nghiệp ước tính chi phí xây dựng dự án vào khoảng 90 triệu USD (tương đương khoảng 2.353 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đây không phải một dự án trung tâm dữ liệu thông thường do doanh nghiệp tư nhân phát triển.

Lễ khánh thành diễn ra ngày 24/7 với sự tham dự của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tư lệnh quân đội, Thống chế Asim Munir. Theo Văn phòng Thủ tướng Pakistan, ông Sharif tại sự kiện đã ca ngợi “tầm nhìn lãnh đạo của Thống chế Syed Asim Munir, đối tác ZTE” cùng các quan chức trong chính phủ.

Sky47 được thành lập năm 2024, tự giới thiệu là “nền tảng hạ tầng số có chủ quyền đầu tiên của Pakistan được xây dựng chuyên biệt”, nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi của quốc gia này thành nền kinh tế ưu tiên điện toán đám mây và dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, cơ cấu cổ đông cho thấy công ty có mối liên hệ với quân đội Pakistan. Khoảng 60% cổ phần Sky47 thuộc về Mari Technologies, một công ty Pakistan và là công ty con của Mari Energies. Trong Mari Energies, cổ đông lớn nhất là Fauji Foundation, tổ chức do quân đội Pakistan kiểm soát, với 40% cổ phần. Chính phủ Pakistan, công ty dầu khí quốc doanh Oil and Gas Development Company và các cổ đông đại chúng mỗi bên nắm 20%.

Danh tính các cổ đông sở hữu 40% cổ phần còn lại của Sky47 chưa được công bố.

Thủ tướng Sharif đã yêu cầu các cơ quan chức năng lập tức cho toàn bộ cơ quan liên bang sử dụng Karakoram 01. Trong thời gian tới, Sky47 dự kiến hoàn thành thêm một trung tâm dữ liệu công suất 5 MW tại Karachi và một cơ sở khác tại Lahore.

ZTE và bài toán chủ quyền số

Điểm gây tranh luận lớn nhất nằm ở việc ZTE cung cấp hạ tầng cốt lõi cho Karakoram 01. Có trụ sở tại Thâm Quyến, Trung Quốc, ZTE chuyên sản xuất thiết bị trung tâm dữ liệu và cung cấp các hệ thống điện toán đám mây.

Các chuyên gia Pakistan cảnh báo sự tham gia của ZTE có thể làm gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc đối với hệ sinh thái số của Pakistan.

Imran Khan, CEO Raptr Games, doanh nghiệp Pakistan hoạt động trong lĩnh vực game, nhận định ZTE có thể từng bước đạt được mức ảnh hưởng tương tự Huawei trong lĩnh vực viễn thông Pakistan.

“Các doanh nghiệp và cơ quan chính phủ có thể ngày càng tìm đến ZTE để xin tư vấn, trong khi ZTE cũng có thể tham gia vào các gói thầu và hồ sơ mời thầu của chính phủ trong tương lai”, ông nói.

Sofiya Sayankina, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Chiến lược và Hợp tác Quốc tế thuộc Đại học Ngoại ngữ Hankuk, Hàn Quốc, cho rằng một số lo ngại về ZTE có thể bị phóng đại do yếu tố địa chính trị. Tuy nhiên, bà lưu ý công ty này từng bị biết đến với việc vi phạm các lệnh trừng phạt và cung cấp phần cứng tích hợp công nghệ Mỹ cho Iran và Triều Tiên, đồng thời cung cấp hệ thống giám sát cho các chính phủ bị coi là độc tài.

Theo bà Sayankina, sự phụ thuộc vào ZTE không chỉ tạo ra sự lệ thuộc về công nghệ mà còn khiến Pakistan dễ chịu sức ép trong việc điều chỉnh chính sách và quy định theo hướng phù hợp với Trung Quốc.

“Các quốc gia chỉ phụ thuộc vào một nguồn công nghệ duy nhất chắc chắn sẽ phải đối mặt với tình trạng bị chính công nghệ đó chi phối và buộc phải đưa ra những nhượng bộ”, bà nhận định.

Tuy nhiên, Habibullah Khan, chuyên gia về kinh tế số và truyền thông chiến lược, không đồng tình với nhận định rằng vai trò của ZTE trong Sky47 sẽ khiến ảnh hưởng của Trung Quốc tại Pakistan gia tăng.

Theo ông, ZTE chỉ đóng vai trò đối tác cung cấp hạ tầng, tương tự vị trí mà tập đoàn này từng đảm nhiệm trong các dự án trung tâm dữ liệu tại châu Âu, vùng Vịnh và Đông Nam Á.

“Hoạt động vận hành, quản trị, khóa mã hóa và quyền kiểm soát truy cập đều thuộc về Sky47, một công ty Pakistan, và được quản lý theo luật pháp Pakistan cũng như cơ chế giám sát an ninh của nước này”, ông nói.

Trung tâm dữ liệu nội địa và bước tiến về chủ quyền số

Dù còn nhiều tranh luận, các chuyên gia thừa nhận việc xây dựng hạ tầng dữ liệu ngay trong lãnh thổ Pakistan là một bước tiến đáng kể hướng tới chủ quyền dữ liệu.

Bà Sayankina cho rằng việc này cho phép chính phủ Pakistan trực tiếp tiếp cận khối lượng lớn dữ liệu được hệ thống hóa, qua đó có thể cải thiện hiệu quả quản trị.

Trong bối cảnh khoảng cách số tại Pakistan vẫn tồn tại, việc tập trung dữ liệu cũng có thể giúp chính phủ nhận diện những điểm yếu trong hoạt động thu thập dữ liệu và đưa ra các biện pháp cần thiết để thu hẹp khoảng cách này.

Tuy nhiên, việc tập trung dữ liệu và năng lực tính toán vào một số cơ sở lớn cũng đi kèm rủi ro an ninh.

Ông Khan chỉ ra rằng khi dữ liệu và hạ tầng điện toán được tập trung tại cùng một địa điểm, các cơ sở này có thể trở thành mục tiêu của tấn công vật lý hoặc chịu tác động từ thiên tai, sự cố kỹ thuật.

Dù vậy, ông cho rằng những rủi ro này tương đối hiếm gặp và lợi ích mà hạ tầng dữ liệu tập trung mang lại cho Pakistan vẫn lớn hơn đáng kể.

Theo Nikkei