Fed gặp thế khó

Làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) - yếu tố ngày càng được Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thừa nhận là một trong những động lực kích động lạm phát - đang đặt các nhà hoạch định chính sách tiền tệ vào thế khó.

Đó là họ buộc phải hạ nhiệt phần còn lại của nền kinh tế nhằm giảm bớt áp lực giá cả xuất phát từ một ngành công nghiệp sở hữu những tên tuổi lớn như Amazon, Apple hay Anthropic, vốn được coi là "miễn nhiễm" với các đợt tăng lãi suất.

Giới quan chức Fed hiểu rõ rằng công cụ tăng chi phí vay vốn tuy mạnh mẽ nhưng lại tác động không đồng đều. Khi các tập đoàn AI mạnh tay chi tiêu như thể ngân sách là vô hạn, các chuyên gia kinh tế nhận định rằng gánh nặng từ việc nâng lãi suất sẽ đổ dồn sang những khu vực khác: Các doanh nghiệp và hộ gia đình phụ thuộc nhiều vào tín dụng, hoặc các doanh nghiệp vừa và nhỏ buộc phải thu hẹp kế hoạch đầu tư khi chi phí vay nấc lên từng ngày.

Mới đây, bà Beth Hammack, Chủ tịch Fed chi nhánh Cleveland, đã đề cập đến đà tăng trưởng được tiết chế của thị trường chứng khoán và sự chững lại của các hoạt động kinh tế bên ngoài làn sóng AI, như những cách thức mà lãi suất cao hơn có thể giúp hạ nhiệt nền kinh tế “ở một mức độ nhất định”.

“Tôi thích tăng trưởng... Tôi không cố gắng ngăn chặn tăng trưởng. Tôi chỉ muốn kéo tốc độ đó xuống một chút, để nền kinh tế vận động ở nhịp độ không tạo ra quá nhiều áp lực lên giá cả”, bà Hammack nói với Reuters hôm thứ Hai tuần trước.

Những phát biểu của bà Hammack cùng các quan chức khác tại Hội nghị của Hiệp hội Kinh tế Kinh doanh Quốc gia Mỹ (NABE) đã làm rõ một khía cạnh ít được thảo luận hơn trong chính sách tăng lãi suất của Fed: Chi phí vay vốn cao hơn sẽ truyền dẫn qua nền kinh tế hiện nay theo những cách nào và giúp lạm phát giảm tốc ra sao?.

“CẦN ĐƯỢC GIẢI THÍCH THÊM”

Fed sẽ tổ chức cuộc họp chính sách vào ngày 27-28/10 và được dự báo giữ nguyên lãi suất trong khoảng 3,75-4%. Các quan chức Fed cho rằng nhiều khả năng vẫn cần tăng lãi suất thêm, song hiện tập trung tranh luận về tốc độ và mức độ điều chỉnh.

Phát biểu tuần trước tại cuộc họp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ở Thái Lan, Chủ tịch Fed Kevin Warsh thừa nhận đầu tư vào AI là một “cú sốc” đối với giá cả và nhu cầu, ngay cả khi ông kỳ vọng những lợi ích về tài sản và năng suất sẽ xuất hiện “trong tương lai”.

“Nếu bạn là một nhà hoạch định chính sách tiền tệ và công việc của bạn là bảo đảm giá cả ổn định cùng việc làm đầy đủ, bạn phải nhận ra rằng đây là một cú sốc”, ông Warsh nói.

Tuy nhiên, ông chưa đề cập đến cách Fed có thể cần phản ứng trước áp lực giá cả đang tích tụ, cũng như những hệ quả vượt ra ngoài phạm vi một ngành công nghiệp được dự báo sẽ đầu tư khoảng 1.000 tỷ USD trong năm tới, tương đương khoảng 3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Tại cuộc họp báo sau phiên chính sách tháng trước, Warsh cho biết ông không cho rằng Fed sẽ “cần gây tổn hại cho thị trường lao động” để đưa lạm phát trở lại mức mục tiêu 2%.

Trước đó, vào đầu mùa hè, ông lưu ý rằng lĩnh vực nhà ở và nông nghiệp đang “chịu sức ép” từ chi phí vay vốn cao hơn, dù ông không đánh giá điều kiện tín dụng là “thắt chặt”.

Điều ông chưa giải thích cụ thể là lãi suất cao hơn sẽ giúp hạ nhiệt lạm phát bằng cách nào, cũng như những tổn thất kinh tế có thể tập trung ở đâu.

“Warsh nói rằng ông không thấy có sự xung đột giữa lạm phát và thất nghiệp. Điều này cần được giải thích thêm. Chấm hết. Những rủi ro và hệ quả của việc tăng lãi suất lên cao hơn để kéo lạm phát xuống vốn đã rất rõ ràng”, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Chicago Charles Evans phát biểu tại phiên thảo luận về ngân hàng trung ương trong khuôn khổ hội nghị NABE.

“LƯỢNG ĐƠN HÀNG TỒN ĐỌNG LÀ CÓ THẬT”

Sự đánh đổi giữa giảm việc làm và hạ lạm phát không phải lúc nào cũng diễn ra với mức độ nghiêm trọng.

Đợt giảm lạm phát từ mức cao trong thời kỳ COVID-19 chỉ kéo theo tỷ lệ thất nghiệp tăng nhẹ. Một mặt, các doanh nghiệp ngần ngại sa thải những lao động mà họ từng rất khó tuyển dụng trong đại dịch.

Mặt khác, các chính sách nhập cư của Tổng thống Donald Trump hiện đang kìm hãm tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động. Nhờ đó, tỷ lệ thất nghiệp duy trì trong khoảng 4,0-4,3% ở mức thấp suốt hơn hai năm qua.

Điều này giúp các quan chức Fed tin tưởng hơn rằng họ có thể tăng lãi suất mà không khiến thất nghiệp tăng đáng kể, thậm chí có thể không tăng. Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc một trong những kênh truyền thống để hạ lạm phát - chi tiêu tiêu dùng suy giảm do thất nghiệp gia tăng - có thể không còn phát huy tác dụng như trước.

Các nhà hoạch định chính sách, trong đó có Chủ tịch Fed chi nhánh Richmond Tom Barkin và Chủ tịch Fed chi nhánh St. Louis Alberto Musalem, cho rằng lạm phát có thể giảm mà không gây tác động quá mạnh đến tăng trưởng kinh tế, tiêu dùng hay việc làm.

Theo lập luận của họ, một Ngân hàng Trung ương có uy tín và kiên định thực hiện các đợt tăng lãi suất có thể khiến doanh nghiệp và hộ gia đình tiết chế yêu cầu tăng lương cũng như điều chỉnh kỳ vọng về giá bán, từ đó góp phần kéo lạm phát xuống.

Thách thức, theo những gì Hammack và các quan chức khác gợi ý, là nhu cầu có thể đang tăng tốc trở lại và không chỉ trong các doanh nghiệp AI.

Một loạt doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực đang hưởng lợi từ làn sóng AI, đặc biệt là những công ty xây dựng trung tâm dữ liệu hoặc sản xuất linh kiện phục vụ các cơ sở này. Đơn hàng của họ chất đầy, trong khi việc đáp ứng nhu cầu thị trường đòi hỏi các khoản đầu tư lớn để mở rộng nguồn cung.

“Lượng đơn hàng tồn đọng là có thật”, Christopher Gorman, Giám đốc điều hành KeyCorp, ngân hàng có trụ sở tại Cleveland, nói với những người tham dự hội nghị NABE.

Theo Gorman, các khách hàng doanh nghiệp trước hết sẽ liệt kê những rủi ro mà họ phải đối mặt, từ vấn đề nhập cư đến thuế quan, “sau đó họ sẽ nói về việc hoạt động kinh doanh đang thuận lợi đến mức nào”, đồng thời trình bày kế hoạch đầu tư và tăng giá bán.

Một số yếu tố có thể diễn biến theo hướng có lợi cho nỗ lực kiềm chế lạm phát của Fed. Trong đó có khả năng xung đột tại Iran được giải quyết, giúp giá dầu giảm; chính quyền ông Trump dừng thúc đẩy áp thuế quan; hoặc tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu được điều chỉnh thận trọng hơn trong bối cảnh sự phản đối tại các địa phương ngày càng gia tăng.

Juhi Dhawan, chiến lược gia kinh tế vĩ mô tại Wellington Management, cũng lưu ý những thay đổi sắp tới trong chính sách tài khóa có thể góp phần giảm áp lực lạm phát. Các khoản cắt giảm phúc lợi y tế công và việc một số ưu đãi thuế hết hiệu lực được dự báo sẽ tác động đến nền kinh tế, với tổng quy mô tương đương khoảng 0,5% GDP.

Tuy nhiên, những yếu tố thuận lợi đó không có nghĩa con đường đưa lạm phát về 2% sẽ không gây đau đớn.

Dhawan nhận định thị trường chứng khoán bên ngoài nhóm doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn dẫn đầu làn sóng AI chưa có diễn biến thực sự mạnh mẽ. Bà cũng lưu ý lợi nhuận doanh nghiệp được dự báo sẽ không tăng trưởng mạnh như năm tới kỳ vọng trước đó, đồng thời có một số dấu hiệu cho thấy người tiêu dùng thu nhập thấp đang tiến gần đến ngưỡng phải cắt giảm chi tiêu.

Theo Dhawan, lạm phát sẽ dịu xuống “nếu thị trường nhà ở giảm thêm một nhịp, hoạt động xây dựng - có lẽ ngoại trừ các trung tâm dữ liệu - tiếp tục suy yếu, và nhiều doanh nghiệp không thuộc lĩnh vực AI nhận thấy chi phí vốn đã trở nên quá đắt đỏ”.

Đối với người tiêu dùng, bà cảnh báo “vẫn tồn tại sự mong manh bên dưới bề mặt, bởi tiền lương sau khi điều chỉnh theo lạm phát về cơ bản đang chững lại, trong trường hợp tốt nhất”.