Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Làm sao để 20.000 dân không mất sinh kế khi chuyển chỗ ở?

Tại tọa đàm “Hà Nội trước yêu cầu tái thiết đô thị - phường Vĩnh Hưng: Từ điểm nghẽn đô thị đến nâng tầm chất lượng sống” chiều 20/10, những bất cập về hạ tầng và yêu cầu bảo đảm quyền lợi người dân được đặt ra như những vấn đề trọng tâm trong quá trình tái thiết đô thị tại địa bàn.

67km đường nhỏ hơn 3m, áp lực tái thiết hạ tầng

Theo ông Ngô Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng, với diện tích gần 5km², địa phương đang đối mặt với nhiều hạn chế về hạ tầng đô thị. Đáng chú ý, khoảng 67km đường trên địa bàn có mặt cắt nhỏ hơn 3m. Hệ thống giao thông chưa có tuyến đường đáp ứng đầy đủ yêu cầu về lòng đường, vỉa hè theo quy hoạch, khiến tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra vào giờ cao điểm.

Đường nhỏ không chỉ gây khó khăn cho việc đi lại mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của phương tiện chữa cháy khi xảy ra sự cố. Trong khi đó, một số khu vực còn ngập úng do hệ thống đường ống thoát nước chưa được đấu nối theo quy hoạch. Các dự án chậm triển khai để lại những ô đất trống, gây khó khăn cho công tác vệ sinh, môi trường. Không gian cây xanh, vui chơi và sinh hoạt cộng đồng cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân.

Những bất cập này cho thấy yêu cầu tái thiết không dừng ở việc mở rộng đường hay xây dựng các công trình mới. Vấn đề đặt ra là phải tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đồng bộ, từ giao thông, thoát nước đến hạ tầng xã hội, nhằm cải thiện điều kiện sống một cách thực chất.

Tuy nhiên, cùng với bài toán hạ tầng là những lo ngại trực tiếp của người dân về giải phóng mặt bằng, bồi thường, tái định cư và sinh kế.

Ông Ngô Mạnh Cường cho biết phường đã tiếp nhận nhiều ý kiến liên quan đến thiết kế đô thị và quyền lợi của người dân. Trên cơ sở đó, địa phương đã trao đổi với nhà đầu tư và thành phố, tập trung nghiên cứu phương án tái định cư ngay trên địa bàn, đồng thời bổ sung không gian phát triển nghề nghiệp, thương mại tại khu vực tái thiết.

“Những ý kiến, nguyện vọng của người dân về vấn đề này phường đã tiếp nhận đầy đủ. Trong giai đoạn tới khi thực hiện dự án, phường sẽ tiếp tục trao đổi với nhà đầu tư và UBND thành phố để đảm bảo quan tâm sát sao đến sinh kế của người dân sau khi họ ổn định cuộc sống mới”, ông Cường cho hay.

Theo lãnh đạo phường, các ý kiến được tổng hợp, phân loại để xem xét, trả lời theo từng nhóm vấn đề. Những nội dung thuộc thẩm quyền được trao đổi, giải đáp trực tiếp; các kiến nghị cần nghiên cứu thêm hoặc vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo cơ quan chức năng trong quá trình thẩm định, hoàn thiện và phê duyệt quy hoạch.

Điều này đặt ra yêu cầu duy trì đối thoại với người dân xuyên suốt quá trình triển khai dự án, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn lấy ý kiến quy hoạch. Bởi với những hộ dân phải di dời, một phương án tái thiết chỉ thực sự khả thi khi quyền lợi về chỗ ở và điều kiện sinh kế được tính toán thỏa đáng.

Tái định cư không thể chỉ tính bằng diện tích căn hộ

Theo thông tin đề xuất được trao đổi tại tọa đàm, khoảng 7.250 hộ, tương ứng gần 20.000 người trong tổng số gần 80.000 cư dân Vĩnh Hưng, dự kiến chịu ảnh hưởng từ quy hoạch.

Theo TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, tái định cư tại chỗ, nếu được tổ chức phù hợp, có thể giúp giảm xáo trộn trong đời sống, duy trì quan hệ láng giềng và giữ gìn sự gắn bó của cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên, phương án này cần được tính toán trên cơ sở điều kiện kinh tế và nhu cầu nhà ở của từng nhóm dân cư. Quy hoạch phải có những lựa chọn phù hợp với nhiều mức thu nhập, đặc biệt là các hộ thu nhập thấp.

Đây là vấn đề đáng lưu ý trong quá trình tái thiết đô thị, bởi việc có chỗ ở mới chưa đồng nghĩa người dân có thể ổn định cuộc sống. Khả năng chi trả cho nhà ở, điều kiện tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và cơ hội duy trì hoạt động kinh doanh, nghề nghiệp đều ảnh hưởng đến tính bền vững của phương án tái định cư.

Với Vĩnh Hưng, việc nghiên cứu tái định cư ngay trên địa bàn và bổ sung không gian thương mại, nghề nghiệp là những hướng tiếp cận nhằm hạn chế xáo trộn. Dù vậy, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách các phương án này được cụ thể hóa trong quy hoạch và tổ chức thực hiện.

Ở góc độ quy hoạch, TS.KTS Trương Văn Quảng cho rằng khu vực dự kiến tái thiết có điều kiện để tổ chức lại không gian theo hướng hiện đại, đồng bộ hạ tầng giao thông và tăng cường kết nối với mạng lưới giao thông công cộng. Cùng với đó là cơ hội bổ sung cây xanh, trường học, không gian công cộng và các công trình dịch vụ thiết yếu.

Theo ông, những hạng mục này cần được tính toán ngay từ khâu quy hoạch, thay vì chỉ tập trung vào phát triển nhà ở.

Một chỉ tiêu đáng chú ý được đề cập tại tọa đàm là diện tích hạ tầng xã hội dự kiến tăng từ khoảng 23,88ha lên 83,68ha. Việc mở rộng quỹ đất dành cho hạ tầng xã hội được kỳ vọng tạo thêm điều kiện phát triển các tiện ích phục vụ cộng đồng, qua đó cải thiện chất lượng sống sau tái thiết.

Tái thiết phải đi cùng chỉnh trang, giữ bản sắc đô thị

Bên cạnh khu vực tái thiết, việc cải tạo, chỉnh trang những khu vực hiện hữu cũng cần được triển khai trong một tổng thể thống nhất.

Theo TS.KTS Trương Văn Quảng, với các khu vực cải tạo, chỉnh trang, giải pháp cần phù hợp với cấu trúc không gian hiện có. Việc nâng cấp mạng lưới đường giao thông, hệ thống cấp thoát nước, bổ sung cây xanh và không gian công cộng cần đi cùng với việc gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử và đặc trưng làng xóm.

Định hướng “làng trong phố, phố trong làng” cho thấy nâng cấp hạ tầng không nhất thiết đồng nghĩa với việc xóa bỏ hoàn toàn cấu trúc không gian hiện hữu. Thay vào đó, cần xác định những hạn chế cần khắc phục và những giá trị cần bảo tồn để lựa chọn giải pháp phù hợp.

Hai hợp phần tái thiết và cải tạo, chỉnh trang vì vậy cần được kết nối chặt chẽ. Trong khi khu vực tái thiết tạo điều kiện tổ chức lại không gian ở quy mô lớn hơn, khu vực cải tạo tập trung xử lý những bất cập của hạ tầng hiện hữu. Sự kết nối này giúp hạn chế tình trạng quy hoạch manh mún, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư trên toàn địa bàn.

Theo TS.KTS Trương Văn Quảng, giá trị của một mô hình tham khảo không nằm ở quy mô hay hình thức công trình, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể của địa bàn, tổ chức lại không gian và nâng cao chất lượng sống.

Với Vĩnh Hưng, thước đo của tái thiết vì thế không chỉ là những tuyến đường rộng hơn, những khu nhà mới hay diện mạo đô thị hiện đại. Quan trọng hơn, quá trình này phải giải quyết được các điểm nghẽn về hạ tầng, bổ sung tiện ích công cộng, đồng thời bảo đảm người dân có nơi ở phù hợp và điều kiện duy trì sinh kế sau khi chuyển đến nơi ở mới.