Hà Nội đề xuất áp dụng cơ chế bồi thường đất đặc thù cho 7 dự án đường sắt do liên danh Vinhomes làm tổng thầu

Hiện nay, HĐND TP. Hà Nội đang xây dựng dự thảo nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đầu tư các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô.

Theo dự thảo, khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án này, giá bồi thường về đất có thể được áp dụng tối đa bằng 2 lần mức quy định. Người bị thu hồi đất ở cũng được ưu tiên bố trí tạm cư theo quy định của thành phố.

UBND TP. Hà Nội sẽ được bố trí vốn linh hoạt cho công tác giải phóng mặt bằng, đồng thời quyết định cụ thể tuyến, đoạn tuyến hoặc khu vực được áp dụng mức bồi thường nêu trên.

Đối với đất nông nghiệp và đất công, địa phương có thể triển khai kiểm đếm, lập hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngay sau khi phương án hướng tuyến tỷ lệ 1/2.000 được chấp thuận, song song với quá trình hoàn thiện hồ sơ tỷ lệ 1/500.

Với đất ở và đất phi nông nghiệp, chính quyền địa phương được tổ chức vận động, kiểm đếm và lập phương án bồi thường trong quá trình hoàn thiện hướng tuyến. Cách làm này nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng, vốn là một trong những khâu thường kéo dài tại các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Theo phụ lục dự thảo, cơ chế đặc biệt dự kiến được áp dụng cho 7 dự án đường sắt, gồm 2 tuyến đường sắt quốc gia và 5 tuyến đường sắt đô thị.

Hai dự án đường sắt quốc gia gồm dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP. HCM hiện hữu, đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và tuyến đường sắt Vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.

5 dự án đường sắt đô thị gồm tuyến số 1 (Thượng Phúc - Khu công nghiệp đường sắt - Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài); tuyến số 2 (sân bay Nội Bài - Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo - Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương); tuyến số 8 (Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Thuận An - sân bay Gia Bình); tuyến số 10 (Võ Chí Công - Vành đai 2,5 - Vĩnh Tuy - Đông Anh); tuyến số 14 (Cầu Thăng Long - Hồng Hà - Gia Lâm - Nghĩa Trụ).

Theo dự thảo, 5 tuyến đường sắt đô thị đã khởi công từ tháng 6 và dự kiến cơ bản hoàn thành vào năm 2030. Hai dự án đường sắt quốc gia được khởi công dịp Quốc khánh 2/9, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Bên cạnh cơ chế về giải phóng mặt bằng, Hà Nội dự kiến áp dụng chính sách đặc thù trong lựa chọn nhà thầu, thủ tục đầu tư, huy động vốn, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.

Đáng chú ý, thành phố đề xuất cơ chế "nhà thầu chiến lược". Theo dự thảo, đây là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết sẵn sàng thực hiện các dự án đường sắt quan trọng của Thủ đô và được Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.

Nhà thầu chiến lược phải cam kết bảo đảm tiến độ, chất lượng, đồng thời có phương án tiếp nhận, chuyển giao công nghệ. Giá thực hiện phải giảm tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương và 10% đối với dự án đường sắt quốc gia.

Mức giảm này áp dụng với các gói thầu thực hiện theo hình thức chìa khóa trao tay và các loại hợp đồng EPC, EC, EP. Đây là những hình thức hợp đồng trong đó nhà thầu đảm nhiệm nhiều công đoạn của dự án, từ thiết kế, cung cấp thiết bị đến thi công, tùy từng loại hợp đồng.

Hà Nội cũng đề xuất rút ngắn một số thủ tục trước khi triển khai dự án. Với dự án đường sắt địa phương và dự án phát triển theo mô hình TOD, thủ tục về quy hoạch và khởi công xây dựng có thể được thực hiện đồng thời với thủ tục quyết định đầu tư. Chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong 12 tháng kể từ ngày khởi công.

Một cơ chế khác nhằm tăng khả năng làm chủ công nghệ đường sắt trong nước là cho phép nhà thầu chiến lược thử nghiệm có kiểm soát việc làm chủ vận hành, nội địa hóa công nghệ; nghiên cứu, sản xuất, lắp ráp máy đào hầm TBM và đoàn tàu; phát triển dây chuyền sản xuất, thi công vỏ hầm cùng các giải pháp, công nghệ phù hợp với từng dự án.

Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội, đơn vị tham mưu xây dựng dự thảo, thành phố đang triển khai đồng thời nhiều dự án đường sắt đô thị và các dự án đường sắt quốc gia được Trung ương giao. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn gặp vướng mắc về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn cũng như phối hợp giữa các cơ quan và địa phương.

Thành phố cho rằng, các cơ chế đặc thù sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, qua đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án.

Dự thảo nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong 5 năm. Các cơ chế nêu trên vẫn đang trong quá trình xem xét, lấy ý kiến trước khi được HĐND TP. Hà Nội quyết định.

Được biết, hai dự án đường sắt quốc gia trong danh sách đều đã được khởi công vào tháng 8 vừa qua với tổng mức đầu tư khoảng 38.561 tỷ đồng. Đáng chú ý, Vinhomes cùng CTCP Đầu tư và Xây dựng SGC (SGC), thành viên hệ sinh thái Vingroup, đã thành lập liên danh đảm nhiệm vai trò tổng thầu EPC.

Trong khi đó, 5 tuyến đường sắt đô thị trong danh sách đều do Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội được giao làm chủ đầu tư. Theo phương án được cập nhật, liên danh tổng thầu gồm CTCP Vinhomes và CTCP Đầu tư và Xây dựng SGC.

Được khởi công vào tháng 6 vừa qua, 5 tuyến đường sắt trên dự kiến hoàn thành vào năm 2030, góp phần mở rộng mạng lưới giao thông công cộng, nâng cao chất lượng sống của người dân và tạo động lực phát triển mới cho Hà Nội trong giai đoạn tăng trưởng 2026-2035.