Hơn 52.000 tỷ đồng cho khoa học công nghệ: Vì sao tiền chưa ra khỏi ngân sách?

Theo số liệu được Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính Hoàng Thị Phương Lựu công bố tại hội nghị trực tuyến do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, tổng dự toán kinh phí dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên cả nước năm 2026 đạt 52.680 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến ngày 26/10, số giải ngân mới đạt 21.693 tỷ đồng, tương đương 41,18%.

Như vậy, gần 31.000 tỷ đồng chưa được giải ngân khi năm 2026 chỉ còn hơn hai tháng. Tiến độ này đặt ra áp lực lớn đối với các cơ quan quản lý, đặc biệt trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Tại khối địa phương, tổng dự toán kinh phí được giao hơn 28.032 tỷ đồng, nhưng mới giải ngân khoảng 10.789 tỷ đồng, đạt 38,49%. Số kinh phí chưa giải ngân lên tới hơn 17.243 tỷ đồng.

Đáng chú ý, tiến độ giải ngân có sự chênh lệch giữa các lĩnh vực. Khoa học và công nghệ đạt tỷ lệ 47,15%, trong khi đổi mới sáng tạo mới đạt 27,54% và chuyển đổi số đạt 30,23%.

Sự khác biệt này cho thấy việc đưa nguồn lực ngân sách vào thực tiễn vẫn là thách thức đáng kể, nhất là đối với những nhiệm vụ cần hoàn thiện thủ tục, tổ chức triển khai dự án hoặc phối hợp giữa nhiều đơn vị.

Dù vậy, một số địa phương đã ghi nhận kết quả tích cực. 7 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ 50% trở lên, gồm Thái Nguyên, Huế, Tuyên Quang, Cần Thơ, Quảng Trị, Khánh Hòa và Đà Nẵng. Trong đó, Huế đạt 65,21%, còn Tuyên Quang đạt 65,17%.

Xét về giá trị tuyệt đối, TP.HCM dẫn đầu khối địa phương với số giải ngân hơn 2.711 tỷ đồng, tiếp đến là Hà Nội với hơn 2.035 tỷ đồng và Đà Nẵng với gần 698 tỷ đồng. Riêng TP.HCM và Hà Nội chiếm khoảng 44% tổng kinh phí đã giải ngân của khối địa phương.

Chênh lệch giữa các địa phương cho thấy tiến độ thực hiện không chỉ phụ thuộc vào quy mô ngân sách được giao mà còn liên quan đến cách thức tổ chức triển khai, khả năng xử lý thủ tục và mức độ chủ động của từng đơn vị.

Gỡ vướng thủ tục, không chạy theo tỷ lệ giải ngân

Tại hội nghị, đại diện các đơn vị thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã trao đổi, giải đáp nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục giao nhiệm vụ, cơ chế tài trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đầu tư cho chuyển đổi số.

Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ Nguyễn Phú Hùng cho biết, Nghị định 267/2025/NĐ-CP quy định thời gian ký hợp đồng giao nhiệm vụ tối đa là 120 ngày kể từ khi hết hạn nộp hồ sơ đề xuất.

Bên cạnh đó, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho phép tổ chức chủ trì tự động được giao quyền quản lý, sử dụng và sở hữu kết quả nhiệm vụ tương ứng với phần kinh phí ngân sách nhà nước, không phải thực hiện thủ tục giao quyền hoặc bồi hoàn.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, các quy định mới cũng hướng tới đơn giản hóa thủ tục, cho phép phê duyệt đồng thời thiết kế chi tiết và dự toán, qua đó rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Để cải thiện tiến độ, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các địa phương khẩn trương xác định nguyên nhân chậm giải ngân, chủ động hoàn thiện quy trình quản lý thuộc thẩm quyền, đồng thời tăng cường phối hợp với doanh nghiệp và hiệp hội trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

Các địa phương cần cập nhật số liệu giải ngân hằng tuần, phối hợp với Kho bạc Nhà nước để đối soát dữ liệu. Đối với những khoản kinh phí không còn khả năng sử dụng trong năm, các đơn vị cần đề xuất điều chỉnh, hoàn trả để bố trí cho những nhiệm vụ có khả năng triển khai tốt hơn.

Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh yêu cầu không giải ngân hình thức chỉ nhằm đạt tỷ lệ. Việc sử dụng ngân sách phải gắn với tiến độ thực hiện, sản phẩm đầu ra và hiệu quả thực tế, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ giải ngân.

Kết quả giải ngân cùng các sản phẩm đầu ra trong năm 2026 sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét phân bổ ngân sách cho từng bộ, ngành và địa phương trong những năm tiếp theo.