Huy động sức người cùng 300.000 tỷ đồng nâng cấp siêu đập thuỷ điện có sức chứa gấp 4 lần thủy điện Hòa Bình, mục tiêu tăng gấp đôi năng lực vận tải đường thủy

Trung Quốc đã chính thức khởi công một dự án hạ tầng quy mô lớn nhằm nâng cấp năng lực vận tải đường thủy tại khu vực đập Tam Hiệp, với mục tiêu cho phép các tàu trọng tải lớn lưu thông thuận lợi hơn và tối ưu hóa chuỗi logistics trên tuyến đường thủy quan trọng bậc nhất của quốc gia.

Trọng tâm của dự án trị giá 77,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương hơn 300.000 tỷ đồng), dự kiến kéo dài gần một thập kỷ, là hệ thống siêu âu tàu - còn được ví như những “thang máy nước” hoặc “cầu thang nước” khổng lồ được tích hợp trong thân đập.

Được biết, với dung tích hồ chứa khoảng 39,3 tỷ m3 nước, đập Tam Hiệp có sức chứa lớn gấp hơn 4 lần so với hồ thủy điện Hòa Bình của Việt Nam.

Sau nhiều năm nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật, công trình này đã được đưa vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc (2026-2030) và được xem là một mắt xích quan trọng trong chiến lược của Bắc Kinh nhằm biến sông Dương Tử - con sông dài nhất châu Á, nơi đập Tam Hiệp bắc qua - thành hành lang vận tải thủy có công suất hàng đầu thế giới.

Lễ động thổ được tổ chức hôm thứ Hai (8/6) đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường kết nối giữa các siêu đô thị của Trung Quốc, trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang tìm cách củng cố mạng lưới liên kết nội địa để duy trì đà tăng trưởng.

Dự án được đánh giá là công trình hạ tầng lớn nhất trên sông Dương Tử trong nhiều thập kỷ qua, vượt xa quy mô các dự án từng được triển khai kể từ khi con sông bị ngăn dòng vào năm 1997 để xây dựng đập Tam Hiệp phục vụ kiểm soát lũ lụt và phát điện.

Sự cấp thiết của dự án xuất phát từ nhu cầu vận tải tăng mạnh, khiến các công trình hiện hữu được đưa vào sử dụng từ năm 2003 rơi vào tình trạng quá tải.

Theo Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, hệ thống âu tàu và thang nâng tàu hiện nay tại đập Tam Hiệp đã trở thành “nút thắt cổ chai” của toàn tuyến.

“Ngay cả những nhà quy hoạch táo bạo nhất trước đây cũng không thể dự đoán được sự gia tăng khổng lồ của lưu lượng hành khách và hàng hóa trên sông Dương Tử như hiện nay”, các quan chức Bộ Giao thông được Tân Hoa Xã dẫn lời.

Kể từ khi đập Tam Hiệp đi vào hoạt động, điều kiện lưu thông trên sông Dương Tử đã được cải thiện đáng kể, thúc đẩy sự hình thành của hàng loạt cụm công nghiệp dọc tuyến đường thủy dài khoảng 6.300 km.

Lượng hàng hóa vận chuyển giữa các trung tâm kinh tế lớn liên tục gia tăng, từ Trùng Khánh ở Tây Nam Trung Quốc, qua Vũ Hán ở miền Trung, tới Nam Kinh và Thượng Hải ở khu vực đồng bằng sông Dương Tử.

Khối lượng hàng hóa đi qua hệ thống âu tàu hiện hữu lần đầu tiên vượt công suất thiết kế 100 triệu tấn vào năm 2011. Đến năm 2025, sản lượng thông qua hàng năm tại đập Tam Hiệp đã tăng lên 173 triệu tấn.

Theo giới chức Trung Quốc, tình trạng giới hạn công suất hiện nay có nguy cơ cản trở chiến lược phát triển đô thị hóa và liên kết công nghiệp trên toàn lưu vực sông Dương Tử - khu vực kết nối các trung tâm kinh tế ven biển với các tỉnh miền Trung và miền Tây.

Khi ngày càng nhiều nhà sản xuất dọc tuyến sông phụ thuộc vào vận tải thủy để vận chuyển linh kiện và thành phẩm, đồng thời ngành du lịch tàu thủy phát triển nhanh chóng, hệ thống âu tàu cũ ngày càng khó đáp ứng nhu cầu.

Hạng mục kỹ thuật quan trọng nhất của dự án là việc xây dựng một tuyến kênh mới với hệ thống âu tàu hai chiều dài 6.680 mét, gồm 5 bậc liên tiếp theo dạng “cầu thang nước”.

Ngoài ra, dự án còn bao gồm việc mở rộng các tuyến luồng dẫn ở thượng lưu và hạ lưu cùng nhiều công trình hỗ trợ khác.

Khi hoàn thành, các tàu có tải trọng lên tới 10.000 tấn - được xem là nhóm tàu vận tải đường sông cỡ rất lớn - sẽ có thể đi qua đập Tam Hiệp nhanh chóng hơn. Nhờ đó, năng lực thông quan hàng hóa hàng năm sẽ tăng lên 336 triệu tấn, gần gấp đôi mức hiện tại, đồng thời tiếp tục kéo giảm chi phí logistics cho nền kinh tế.

Thách thức kỹ thuật khổng lồ của công trình được phản ánh qua thời gian thi công dự kiến lên tới 112 tháng, tương đương khoảng 9,3 năm.

Ông Liu Weiping, Chủ tịch Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc - đơn vị quản lý đập Tam Hiệp và sẽ vận hành hệ thống âu tàu mới trong tương lai - cho biết lợi ích kinh tế từ dự án không chỉ giới hạn trong lĩnh vực vận tải.

“Dự án sẽ nâng cao đáng kể hiệu quả triển khai chiến lược phát triển Vành đai Kinh tế sông Dương Tử, đồng thời hỗ trợ quá trình lưu thông nội địa của nền kinh tế Trung Quốc”, ông Liu nhận định.