Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Không thể xây dựng hệ sinh thái fintech nếu tồn tại ‘ốc đảo dữ liệu’

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng ASEAN khó có thể xây dựng một hệ sinh thái công nghệ tài chính (fintech) lớn mạnh nếu vẫn tồn tại các "ốc đảo dữ liệu", những tiêu chuẩn thiếu tương thích và khoảng trống về niềm tin giữa các chủ thể trong nền kinh tế số.

Phát biểu tại Tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái Fintech khu vực: từ chính sách đến hành động" trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 ngày 9/6 tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh công nghệ tài chính không còn là câu chuyện riêng của lĩnh vực ngân hàng hay thanh toán số, mà đang trở thành một hạ tầng chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kết nối xuyên biên giới và củng cố niềm tin trong nền kinh tế số.

Theo Phó Thủ tướng, bên cạnh các hạ tầng truyền thống như đường bộ, đường không, cảng biển hay logistics, dữ liệu, kết nối số và dòng chảy tài chính thông minh đang trở thành "hạ tầng mềm" quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tự cường của mỗi quốc gia cũng như toàn khu vực ASEAN.

Ông cho rằng để ASEAN trở thành một trung tâm tài chính số của khu vực châu Á - Thái Bình Dương và thế giới, các quốc gia không chỉ cần kết nối thị trường mà còn phải kết nối hệ sinh thái công nghệ tài chính. Những đề xuất liên quan đến hạ tầng thanh toán xuyên biên giới, trung tâm tài chính quốc tế, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), blockchain hay cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đều cho thấy yêu cầu cấp thiết về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, nhà đầu tư và người sử dụng dịch vụ.

"Chúng ta sẽ khó có thể xây dựng được một hệ sinh thái công nghệ tài chính lớn mạnh nếu bị chia cắt bởi những 'ốc đảo dữ liệu', những tiêu chuẩn thiếu tương thích hay những khoảng trống về niềm tin và quản trị", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng đề nghị các nước ASEAN cùng kiến tạo một hệ sinh thái fintech mở, an toàn, minh bạch, bao trùm và bền vững. Theo ông, "mở" để kết nối, "an toàn" để phát triển, "minh bạch" để tạo dựng niềm tin, "bao trùm" để không ai bị bỏ lại phía sau và "bền vững" để đủ sức chống chịu trước những biến động trong tương lai.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đưa ra bốn định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, ASEAN cần đẩy mạnh kết nối hạ tầng và đồng bộ tiêu chuẩn. Trong đó, khu vực cần mở rộng kết nối thanh toán xuyên biên giới thế hệ mới, không chỉ dừng ở thanh toán QR hay giao dịch bán lẻ mà còn hướng tới thanh toán thời gian thực, tài chính nhúng, Open API và cơ chế phối hợp phòng chống gian lận tài chính trên phạm vi toàn khu vực.

Thứ hai, khuyến khích đổi mới sáng tạo đi đôi với bảo đảm an toàn hệ thống. ASEAN cần xây dựng các khuôn khổ pháp lý minh bạch, ổn định và cân bằng để hỗ trợ AI, blockchain và các công nghệ mới phát triển, đồng thời kiểm soát hiệu quả các rủi ro đối với hệ thống tài chính và người sử dụng dịch vụ.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng đề xuất nghiên cứu khả năng xây dựng cơ chế "ASEAN Fintech Sandbox" ở cấp khu vực nhằm tạo môi trường thử nghiệm cho các giải pháp công nghệ tài chính xuyên biên giới trong điều kiện được kiểm soát và giám sát phù hợp.

Thứ ba, mở rộng hợp tác công tư, trong đó Chính phủ đóng vai trò kiến tạo thể chế, doanh nghiệp dẫn dắt đổi mới sáng tạo, các định chế tài chính hỗ trợ nguồn lực và các quỹ đầu tư mở rộng không gian phát triển cho hệ sinh thái.

Thứ tư, lấy người dân làm trung tâm và hiệu quả thực tế làm thước đo thành công. Theo Phó Thủ tướng, giá trị của hệ sinh thái fintech không nằm ở số lượng ứng dụng hay số lượng doanh nghiệp kỳ lân được tạo ra, mà ở khả năng giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ tài chính thuận tiện hơn, an toàn hơn và công bằng hơn.

Tại tọa đàm, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cũng cho biết fintech đang trở thành động lực quan trọng tái định hình ngành tài chính ngân hàng. Nhờ ứng dụng công nghệ, người dân và doanh nghiệp có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính với chi phí thấp hơn, nhanh hơn và thuận tiện hơn.

Theo Ngân hàng Nhà nước, khoảng 88,96% người trưởng thành tại Việt Nam hiện đã có tài khoản ngân hàng; độ phủ thông tin tín dụng đạt khoảng 70% dân số trưởng thành; hơn 90% giao dịch ngân hàng được thực hiện qua kênh số. Đặc biệt, thanh toán bằng mã QR ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân trên 100%/năm về cả số lượng và giá trị trong giai đoạn 2021-2025.

Những kết quả này được hỗ trợ bởi hàng loạt hạ tầng quan trọng như hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, nền tảng thông tin tín dụng quốc gia, hệ thống định danh và xác thực điện tử cùng các nền tảng kết nối số quốc gia.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định ASEAN đang đứng trước cơ hội trở thành một trung tâm công nghệ tài chính có vị thế ngày càng quan trọng trên bản đồ kinh tế số toàn cầu. Việt Nam cam kết tiếp tục đồng hành cùng các quốc gia trong khu vực và các đối tác quốc tế để thúc đẩy một hệ sinh thái fintech cởi mở hơn, kết nối hơn, an toàn hơn và nhân văn hơn.