Indonesia tái khởi động dự án khí đốt ở Biển Đông, vốn đầu tư hơn 80.000 tỷ đồng

Prime Group, doanh nghiệp Indonesia vừa tiếp quản vai trò điều hành dự án từ tập đoàn Harbour Energy của Anh, xác nhận mọi hoạt động liên quan đến Hợp đồng Chia sẻ Sản phẩm (PSC) - cơ chế hợp tác giữa chính phủ và doanh nghiệp để phát triển các mỏ dầu khí - của mỏ Tuna đã được nối lại theo đúng quy định của nước này.

Các chuyên gia nhận định việc tái khởi động dự án sẽ trở thành phép thử đối với chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto trong việc bảo vệ quyền khai thác tài nguyên của Indonesia mà không đẩy quan hệ với Trung Quốc vào một cuộc đối đầu công khai.

Chuẩn bị bước vào giai đoạn triển khai

Những dấu hiệu đầu tiên cho thấy dự án đang được khởi động trở lại là các thông báo tuyển dụng do Prime Group đăng tải trên các nền tảng tuyển dụng ngành dầu khí. Doanh nghiệp đang tìm kiếm nhân sự cho nhiều vị trí liên quan đến giai đoạn thiết kế kỹ thuật ban đầu của các công trình khai thác ngoài khơi, với kế hoạch triển khai từ tháng 9. Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin xác nhận các hoạt động ngoài thực địa đã được nối lại.

Trước đó, Bộ Năng lượng Indonesia cho biết Zarubezhneft sẵn sàng tiếp tục dự án với sự hỗ trợ của chính phủ.

Cuối năm 2022, Indonesia đã phê duyệt kế hoạch phát triển mỏ Tuna với tổng vốn đầu tư 3,07 tỷ USD (tương đương 80.772 tỷ đồng). Theo tính toán ban đầu của cơ quan quản lý, mỏ có thể đạt công suất tối đa khoảng 115 triệu feet khối khí tiêu chuẩn mỗi ngày, tương đương 3,26 triệu m³/ngày, vào năm 2027.

Dù tiến độ đã bị chậm đáng kể do thay đổi đơn vị vận hành và nhiều yếu tố khác, mỏ Tuna vẫn được xem là một trong những dự án trọng điểm trong chiến lược tăng cường an ninh năng lượng và đảo ngược xu hướng suy giảm sản lượng dầu khí trong nước của Indonesia.

Theo ông Aristyo Rizka Darmawan, chuyên gia luật biển tại Đại học Indonesia, dự án trước hết có ý nghĩa kinh tế khi giúp Indonesia tiến gần hơn mục tiêu tự chủ năng lượng.

Mỏ khí mang ý nghĩa vượt xa giá trị kinh tế

Tuy nhiên, tầm quan trọng của Tuna không chỉ nằm ở sản lượng khai thác.

Jakarta khẳng định khu vực này thuộc vùng đặc quyền kinh tế của Indonesia theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), đồng nghĩa với việc nước này có quyền chủ quyền đối với các nguồn tài nguyên dưới đáy biển.

Thực tế, Indonesia từng nhiều lần đối mặt với sức ép từ Trung Quốc khi triển khai hoạt động năng lượng tại khu vực.

Năm 2021, trong nhiều tháng căng thẳng, Trung Quốc yêu cầu Jakarta dừng khoan hai giếng thẩm lượng tại mỏ Tuna với lý do hoạt động diễn ra trên vùng biển mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền. Indonesia bác bỏ yêu cầu này, khẳng định việc thăm dò hoàn toàn nằm trong quyền chủ quyền của mình, trong khi tàu hai nước liên tục theo dõi lẫn nhau quanh khu vực giàn khoan.

Đến tháng 10/2024, chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Prabowo nhậm chức, Indonesia tiếp tục thông báo đã nhiều lần xua đuổi một tàu hải cảnh Trung Quốc bị cho là cản trở hoạt động khảo sát địa chấn của Pertamina tại Biển Bắc Natuna. Bắc Kinh khi đó tuyên bố con tàu hoạt động trong vùng biển thuộc quyền tài phán của Trung Quốc.

Jakarta có thể chọn cách tiếp cận "ít đối đầu"

Theo các chuyên gia, Indonesia nhiều khả năng vẫn sẽ thúc đẩy dự án Tuna nhưng tránh biến vấn đề thành một cuộc tranh cãi công khai về chủ quyền.

Ông Collin Koh, chuyên gia thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore), nhận định Trung Quốc có thể tiếp tục phản đối thông qua các kênh ngoại giao như vẫn thường làm, đồng thời duy trì sự hiện diện của lực lượng chấp pháp trên biển để theo dõi tình hình mà chưa chắc sẽ tìm cách ngăn cản trực tiếp dự án.

Ông Yohanes Sulaiman, chuyên gia về chính sách đối ngoại Indonesia, cho rằng Jakarta dường như đang đi theo mô hình mà Malaysia từng áp dụng, tức tiếp tục phát triển các dự án năng lượng ngoài khơi trong khi tránh để tranh chấp chủ quyền leo thang thành khủng hoảng ngoại giao.

Tuy nhiên, chiến lược cân bằng của Indonesia trở nên phức tạp hơn sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Prabowo vào tháng 11/2024.

Tuyên bố chung giữa hai nước khi đó có nhắc đến khả năng hợp tác và phát triển chung tại các "khu vực có yêu sách chồng lấn", cụm từ mà Trung Quốc coi là sự thừa nhận gián tiếp lập trường của mình.

Sau đó, Bộ Ngoại giao Indonesia khẳng định nước này không công nhận đường chín đoạn và tuyên bố trên không làm thay đổi chủ quyền, quyền chủ quyền hay quyền tài phán của Jakarta tại Biển Bắc Natuna.

Theo giới phân tích, việc tái khởi động mỏ Tuna sẽ là cơ hội để Indonesia chứng minh rằng nước này vẫn coi hoạt động khai thác năng lượng tại Natuna hoàn toàn thuộc quyền khai thác tài nguyên hợp pháp của mình, bất chấp những tranh cãi ngoại giao trước đó.

Yếu tố Nga tạo thêm ẩn số

Một yếu tố khác khiến dự án thu hút sự chú ý là vai trò của Zarubezhneft.

Tập đoàn dầu khí quốc doanh Nga tham gia dự án từ năm 2020. Tuy nhiên, sau xung đột Nga, Ukraine bùng phát năm 2022 và các lệnh trừng phạt của phương Tây được mở rộng, Zarubezhneft trở thành đối tác ngày càng khó hợp tác đối với Harbour Energy.

Năm 2023, cơ quan quản lý Indonesia từng cho biết Zarubezhneft chuẩn bị thoái vốn. Tuy nhiên, cuối cùng chính Harbour Energy mới là bên rút lui khi bán toàn bộ cổ phần cùng quyền điều hành dự án cho Prime Group với giá 215 triệu USD vào cuối tháng 5 năm nay.

Một số chuyên gia cho rằng sự hiện diện của Nga có thể khiến Trung Quốc không muốn làm gia tăng căng thẳng quanh một dự án khí đốt đơn lẻ. Tuy nhiên, cũng có ý kiến nhận định chính sách của Indonesia hiện mang tính thực dụng hơn là theo đuổi một chiến lược địa chính trị dài hạn.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng phép thử thực sự chỉ bắt đầu khi các hạng mục kỹ thuật và thủ tục giấy tờ được chuyển thành hoạt động khai thác ngoài thực địa.