Kể từ nay, cơi nới, lấn chiếm khu vực công cộng khi xây dựng có thể bị phạt tới 220 triệu đồng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 339/2026/NĐ-CP ngày 26/8/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý và phát triển nhà ở, kinh doanh bất động sản.

Đáng chú ý, nghị định quy định mức xử phạt cao đối với nhiều hành vi vi phạm trong quá trình thi công, từ không che chắn công trình, thi công sai giấy phép đến lấn chiếm không gian, diện tích công cộng.

Không che chắn công trình, để vật liệu rơi vãi có thể bị phạt 25 triệu đồng

Theo Điều 25 Nghị định 339, chủ đầu tư tổ chức thi công nhưng không che chắn hoặc che chắn không đúng quy định, để vật liệu xây dựng rơi vãi xuống khu vực xung quanh hoặc tập kết vật liệu không đúng nơi quy định sẽ bị xử phạt tùy theo loại công trình.

Cụ thể, mức phạt từ 3-5 triệu đồng áp dụng với nhà ở riêng lẻ hoặc công trình xây dựng khác; từ 15-20 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật và từ 20-25 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Trường hợp không công khai giấy phép xây dựng tại địa điểm thi công, mức phạt dao động từ 5-40 triệu đồng, tùy loại công trình và khu vực xây dựng.

Trong đó, nhà ở riêng lẻ bị phạt từ 5-10 triệu đồng; nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ di tích, khu vực di sản thế giới hoặc công trình xây dựng khác bị phạt từ 10-20 triệu đồng. Với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt là 20-30 triệu đồng; công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi bị phạt 30-40 triệu đồng.

Thi công sai giấy phép, sai thiết kế có thể bị phạt đến 200 triệu đồng

Nghị định cũng quy định mức phạt đáng kể đối với trường hợp xây dựng nhà ở riêng lẻ làm giảm diện tích xây dựng, chiều cao hoặc số tầng so với giấy phép hoặc thiết kế được thẩm định, trong khi quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc hoặc thiết kế đô thị không cho phép giảm các chỉ tiêu này.

Mức phạt từ 30-140 triệu đồng, tùy loại công trình và khu vực.

Đối với hành vi thi công không đúng nội dung giấy phép trong trường hợp cấp phép sửa chữa, cải tạo, di dời hoặc xây dựng có thời hạn, mức phạt từ 15-110 triệu đồng.

Trong khi đó, thi công không đúng nội dung giấy phép xây dựng mới có thể bị phạt từ 30-140 triệu đồng.

Đặc biệt, hành vi tổ chức thi công công trình khi chưa được cấp giấy phép xây dựng dù thuộc trường hợp bắt buộc phải có giấy phép có thể bị phạt từ 60-160 triệu đồng.

Với công trình được thi công trên cơ sở hồ sơ thiết kế chưa được thẩm định, phê duyệt theo quy định; hồ sơ đã điều chỉnh nhưng chưa được thẩm định, phê duyệt hoặc điều chỉnh không đúng trường hợp được phép, mức phạt được quy định từ 80-100 triệu đồng.

Thi công gây hư hỏng công trình lân cận có thể bị phạt 120 triệu đồng

Nghị định 339 cũng siết xử phạt đối với hành vi thi công không đúng biện pháp được phê duyệt, không bảo đảm an toàn cho công trình liền kề, dẫn đến lún, nứt, hư hỏng công trình hạ tầng kỹ thuật hoặc công trình lân cận, thậm chí gây sụp đổ hoặc có nguy cơ sụp đổ.

Nếu hành vi này chưa gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng người khác, mức phạt từ 30-120 triệu đồng, tùy loại công trình.

Ngoài ra, tổ chức thi công không đúng quy hoạch đô thị và nông thôn được phê duyệt cũng có thể bị phạt từ 80-200 triệu đồng.

Cơi nới, lấn chiếm khu vực công cộng bị phạt đến 220 triệu đồng

Đối với hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích hoặc không gian đang được tổ chức, cá nhân khác quản lý, sử dụng hợp pháp hoặc lấn chiếm khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung, mức phạt có thể lên tới 220 triệu đồng.

Cụ thể, nhà ở riêng lẻ bị phạt từ 80-100 triệu đồng; nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ di tích, khu vực di sản thế giới hoặc công trình xây dựng khác bị phạt từ 100-120 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt từ 180-200 triệu đồng; công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi bị phạt từ 200-220 triệu đồng.

Bên cạnh xử phạt tiền, Nghị định 339 còn quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả.

Với hành vi không che chắn hoặc để vật liệu xây dựng rơi vãi, chủ đầu tư phải che chắn, thu gom, dọn dẹp vật liệu và khôi phục tình trạng ban đầu của khu vực bị ảnh hưởng.

Trường hợp vi phạm liên quan đến giấy phép, thiết kế hoặc thi công không đúng quy định, chủ đầu tư có thể phải thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng, điều chỉnh dự án, thiết kế theo quy định.

Đối với một số hành vi đã kết thúc, công trình hoặc phần công trình vi phạm có thể bị buộc phá dỡ. Biện pháp này cũng được áp dụng đối với các trường hợp xây dựng không đúng quy hoạch, cơi nới, lấn chiếm hoặc tiếp tục vi phạm, tái phạm theo quy định.

Trường hợp tang vật, phương tiện vi phạm đã bị tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái quy định, người vi phạm phải nộp lại số tiền tương đương giá trị tang vật, phương tiện đó.

Nghị định cũng nêu rõ, trường hợp xây dựng không đúng nội dung giấy phép nhưng không thuộc diện phải điều chỉnh giấy phép theo quy định của pháp luật về xây dựng thì không bị coi là hành vi xây dựng không đúng nội dung giấy phép và không bị xử phạt vi phạm hành chính.

Nghị định số 339/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26/8/2026.