Không chỉ có sầu riêng, một loại trái cây thế mạnh của nước ta chuẩn bị đối mặt với cuộc đua thị phần khốc liệt tại Trung Quốc

Cục diện xuất khẩu nông sản tại khu vực Đông Nam Á vừa chứng kiến một bước ngoặt mới. Cơ quan hải quan Trung Quốc đã chính thức mở toang cánh cửa thị trường cho mặt hàng mít tươi xuất xứ từ Lào. Động thái này không chỉ thắt chặt sợi dây liên kết kinh tế giữa hai quốc gia mà còn phả một luồng hơi nóng trực tiếp lên vị thế của nông sản Việt Nam, nơi đang sở hữu những vùng trồng mít rộng lớn rải rác khắp cả nước.

Hàng rào kỹ thuật khắt khe

Tấm vé bước vào thị trường tiêu dùng khổng lồ nhất thế giới không hề dễ dàng. Để những trái mít tươi từ Lào được phép đặt chân qua biên giới, toàn bộ chuỗi cung ứng phải vượt qua một hệ thống rà soát kỹ thuật nghiêm ngặt do cơ quan chức năng Trung Quốc thiết lập. Quy định nêu rõ các vườn trồng và cơ sở đóng gói phải được chính quyền Lào kiểm duyệt chéo trước khi nộp hồ sơ đăng ký lên cơ quan quản lý Trung Quốc phê duyệt.

Quá trình nuôi dưỡng trái cây giờ đây phải gắn liền với hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và tuân thủ tuyệt đối quy chuẩn Thực hành Nông nghiệp Tốt. Mọi công đoạn từ trên cây xuống đến xưởng đóng gói đều bị giám sát chặt chẽ về điều kiện vệ sinh dịch tễ.

Sự khắt khe còn thể hiện ở quy định kiểm tra ngẫu nhiên 2% khối lượng mỗi lô hàng trong hai năm đầu tiên kể từ khi nghị định thư có hiệu lực. Thậm chí với những đơn hàng nhỏ lẻ dưới 100 quả, nhân viên kiểm dịch sẽ phải bóc tách và soi xét toàn bộ nhằm ngăn chặn mọi rủi ro về dịch bệnh thực vật.

Lợi thế từ tuyến huyết mạch đường sắt xuyên biên giới

Chìa khóa giúp nông sản Lào tự tin cạnh tranh không chỉ nằm ở chất lượng mà còn dựa vào nền tảng hạ tầng logistics đang thay đổi từng ngày. Sự hiện diện của tuyến đường sắt xuyên biên giới đóng vai trò như một mạch máu khổng lồ, rút ngắn đáng kể thời gian đưa trái cây tươi ra thị trường.

Báo cáo từ Hải quan Côn Minh chỉ ra rằng chỉ trong quý đầu năm 2026, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu lưu thông qua tuyến đường sắt này đã vươn tới mốc 950 triệu USD. Đây là mức tăng trưởng kỷ lục lên đến 62,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Một tín hiệu đáng chú ý là giá trị nhập khẩu trái cây tươi và khô qua con đường này đã tăng vọt gấp đôi. Tốc độ vận chuyển nhanh chóng là yếu tố sống còn giúp mặt hàng nhạy cảm về thời gian như mít tươi giữ được hương vị nguyên bản khi đến tay người tiêu dùng đầu cuối. Nước cờ hạ tầng này đang mang lại lợi thế cạnh tranh cực lớn cho Lào trên bàn cờ thương mại nông sản khu vực.

Áp lực trực diện lên thị phần nông sản Việt Nam

Quyết định mở cửa cho quả mít hoàn toàn nằm trong lộ trình thắt chặt quan hệ thương mại đã được hai nước thống nhất từ giữa năm. Trung Quốc hiện đang giữ vị thế nhà đầu tư lớn nhất và là đối tác thương mại quan trọng thứ hai của quốc gia láng giềng này. Những cam kết về an toàn thực phẩm hải quan thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường đang được hai bên hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, từ việc phòng chống dịch bệnh xuyên biên giới đến đẩy nhanh tốc độ thông quan đối với các sản phẩm nông sản chất lượng cao.

Đối với Việt Nam, sự trỗi dậy của nông sản Lào mang đến một lời cảnh báo không thể phớt lờ. Với diện tích canh tác khổng lồ lên tới 80.000 ha, trái cây Việt Nam đã có thời gian dài làm mưa làm gió tại thị trường phương Bắc. Tuy nhiên việc người láng giềng liên tục đa dạng hóa danh mục xuất khẩu từ sầu riêng sang mít tươi đang trực tiếp định hình lại cục diện cạnh tranh.

Cuộc đua xuất khẩu giờ đây không còn chỗ cho những cách làm manh mún. Bối cảnh mới đòi hỏi các vùng trồng trong nước phải khẩn trương chuẩn hóa chất lượng, nếu không muốn bị san sẻ thị phần trong một cuộc chiến mà logistics và tiêu chuẩn kỹ thuật đóng vai trò quyết định.