Không phải Bitcoin: Một đồng tiền số tăng gần 3.000%, loạt 'cá voi' kỳ cựu đua nhau rót tiền

Zcash, đồng tiền cho phép người dùng che giấu thông tin giao dịch, đang chứng kiến làn sóng quan tâm mạnh từ các nhà đầu tư tổ chức, công ty khai thác và những tên tuổi lớn của ngành tiền số.

Nổi bật trong số đó là cặp song sinh Cameron và Tyler Winklevoss, những người đứng sau sàn Gemini, cùng Barry Silbert, nhà sáng lập tập đoàn tiền số Digital Currency Group.

Cả hai phía từng kiếm được khối tài sản lớn nhờ đặt cược sớm vào Bitcoin. Giờ đây, họ đang lặp lại chiến lược cũ với Zcash: mua vào, đầu tư vào hoạt động khai thác và xây dựng các sản phẩm tài chính để thu hút dòng vốn mới.

“Cơ hội quay lại năm 2013”

Anh em Winklevoss bắt đầu đầu tư Bitcoin từ giai đoạn rất sớm, sau đó xây dựng hệ sinh thái kinh doanh xung quanh tài sản này. Barry Silbert cũng tiếp cận Bitcoin vào khoảng năm 2012, rồi xây dựng các quỹ cho phép nhà đầu tư khác đặt cược vào đà tăng của đồng tiền số lớn nhất thế giới.

Hiện cả hai bên đều đang đang rót mạnh tiền vào hoạt động đào Zcash, đồng thời phát triển các quỹ đầu tư cạnh tranh để thu hút dòng vốn mới.

Phát biểu tại hội nghị Token2049 ở Singapore đầu tháng này, Cameron Winklevoss ví diễn biến hiện nay với giai đoạn đầu của Bitcoin.

“Nếu có cỗ máy thời gian đưa bạn trở lại năm 2013, bạn sẽ làm gì khác? Hầu hết mọi người có lẽ sẽ nói rằng họ sẽ mua Bitcoin nhiều hơn và mua sớm hơn. Giờ bạn có cơ hội đó với Zcash”, ông nói.

Động lực lớn nhất của Zcash nằm ở khả năng bảo vệ quyền riêng tư.

Không giống nhiều blockchain công khai, nơi lịch sử giao dịch có thể được theo dõi, Zcash cho phép người dùng che giấu một số thông tin liên quan đến giao dịch.

Mối quan tâm đối với tính năng này tăng lên trong bối cảnh AI khiến việc phân tích và theo dõi hoạt động tài chính trên blockchain trở nên dễ dàng hơn.

Các vụ bắt cóc và cướp bạo lực nhằm vào những người sở hữu lượng lớn tiền số cũng khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại việc tài sản của mình bị lộ công khai.

Phán quyết tại Mỹ giúp Zcash bứt phá

Một chất xúc tác quan trọng xuất hiện vào tháng 3/2025, khi một phán quyết tại Mỹ giúp giảm bớt một phần bất định pháp lý xung quanh các đồng tiền số bảo mật.

Sau đó, nhiều nhà đầu tư nổi tiếng, trong đó có Arthur Hayes, bắt đầu quảng bá Zcash như một dạng “Bitcoin riêng tư”.

Thomas Probst, chuyên gia nghiên cứu tại Kaiko, cho rằng đợt tăng giá khởi đầu từ câu chuyện quyền riêng tư, nhưng nhanh chóng chuyển thành dòng tiền thực.

Theo ông, khi các nhà đầu tư có tiếng bắt đầu nói về Zcash, lượng vốn lớn lập tức đổ vào thị trường.

Nguồn cung Zcash, tương tự Bitcoin, có giới hạn cố định. Điều này khiến giá dễ phản ứng mạnh hơn khi dòng vốn mới tăng nhanh.

Cuộc đua khai thác nóng lên

Anh em Winklevoss và Barry Silbert hiện cũng cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực khai thác Zcash.

Cypherpunk Technologies, được cặp Winklevoss hậu thuẫn, và Fortitude Mining, có liên hệ với Barry Silbert, đã trở thành hai trong số những đơn vị khai thác Zcash lớn nhất mạng lưới.

Hai công ty dự kiến tiếp tục chi hàng chục triệu USD để bổ sung năng lực tính toán, nhằm giành tỷ trọng lớn hơn trong phần thưởng khai thác.

Cơ chế khai thác Zcash tương tự Bitcoin. Các thợ đào cạnh tranh để xử lý giao dịch và nhận một lượng token ZEC cố định được phát hành theo thời gian. Bên nào sở hữu nhiều sức mạnh tính toán hơn sẽ có xác suất nhận phần thưởng cao hơn.

Fortitude cho biết sau khi hoàn tất các đợt bổ sung thiết bị mới, công ty có thể kiểm soát khoảng 20% tổng năng lực khai thác của mạng lưới.

Cypherpunk cũng đang nắm khoảng 20%.

Ethan Vera, Giám đốc vận hành của Luxor Technology, cho rằng đà tăng của Zcash ban đầu được thúc đẩy bởi một số người mua và công ty khai thác quy mô lớn tại Mỹ và Trung Quốc, sau đó nhanh chóng tạo hiệu ứng lan rộng.

Các quỹ ETF bắt đầu tham chiến

Cạnh tranh không chỉ diễn ra trong khai thác.

Tháng 8, Grayscale, công ty thuộc Digital Currency Group của Silbert, trở thành đơn vị đầu tiên ra mắt ETF Zcash tại Mỹ.

Sản phẩm này giúp nhà đầu tư tổ chức tiếp cận Zcash thuận tiện hơn mà không cần trực tiếp nắm giữ token.

ETF được chuyển đổi từ một quỹ tín thác Zcash mà Grayscale đã mở từ năm 2013.

Đầu tháng này, anh em Winklevoss cũng nộp hồ sơ cho ETF Zcash riêng.

Việc cả hai cùng xây dựng quỹ đầu tư và hạ tầng khai thác cho thấy cuộc cạnh tranh đang diễn ra đồng thời trên cả thị trường tài chính lẫn nền tảng kỹ thuật phía sau Zcash.

Dù vậy, hai bên đều chưa công khai mô tả đây là một cuộc đối đầu trực tiếp.

Rủi ro vẫn rất lớn

Đà tăng gần 3.000% không đồng nghĩa Zcash không có rủi ro.

Hồi tháng 5, một nhà nghiên cứu bảo mật sử dụng mô hình Claude của Anthropic đã phát hiện một lỗ hổng nghiêm trọng tồn tại nhiều năm trong hệ thống Zcash.

Nếu bị khai thác, lỗ hổng này có thể cho phép kẻ tấn công tạo ra lượng token Zcash không giới hạn.

Phát hiện đặt ra câu hỏi mới về vai trò của AI trong cuộc chạy đua giữa những người bảo vệ mạng blockchain và các nhóm tìm cách tấn công chúng.

Ngoài rủi ro kỹ thuật, các đồng tiền số tập trung vào quyền riêng tư còn chịu áp lực pháp lý lớn hơn.

Eric Jardine, Giám đốc nghiên cứu tại Chainalysis, cho rằng vấn đề lớn nhất là mức độ thiếu minh bạch trong giao dịch.

Các cơ quan quản lý lo ngại công nghệ bảo mật có thể bị lợi dụng để che giấu dòng tiền bất hợp pháp hoặc né tránh cơ quan thực thi pháp luật.

Điều đó có thể dẫn tới các yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn, thậm chí là hạn chế hoặc cấm giao dịch tại một số thị trường.

Một rủi ro khác là tâm lý đầu cơ.

Lịch sử thị trường tiền số cho thấy dòng tiền đầu cơ thường thay đổi rất nhanh. Nhà đầu tư từng chuyển từ Bitcoin sang NFT, memecoin và gần đây là các tài sản liên quan đến AI cùng những sản phẩm phái sinh có đòn bẩy cao.

Alexander Blume, CEO Two Prime, cho rằng nhiều nhà đầu tư hiện tại không nhất thiết có niềm tin dài hạn như những người mua Bitcoin từ thời kỳ đầu.

Theo ông, phần lớn đơn giản đang tìm kiếm lợi nhuận và kỳ vọng Zcash vẫn còn dư địa tăng giá.

Chính yếu tố này khiến Zcash trở thành một trong những tài sản số nổi bật, nhưng cuộc đua hiện nay vẫn mang đậm yếu tố đầu cơ. Cơ hội tăng giá lớn đi kèm rủi ro công nghệ, pháp lý và khả năng dòng tiền nhanh chóng chuyển sang một xu hướng mới.