Làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước dần hình thành, 28 doanh nghiệp được gọi tên
Công ty chứng khoán cho rằng các thay đổi về chính sách đang tạo nền tảng cho một chu kỳ thoái vốn mới, mở ra cơ hội đối với nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn trên sàn chứng khoán.
Theo báo cáo đặc biệt vừa công bố, Chứng khoán BIDV (BSC) cho rằng hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ mới, khi nhiều yếu tố về chính sách, nhu cầu huy động vốn và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cùng hội tụ.
BSC đánh giá, giai đoạn 2026-2030 sẽ đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, trong khi nhu cầu chi ngân sách và đầu tư công tăng mạnh.
Trong bối cảnh đó, cổ phần hóa và thoái vốn DNNN không chỉ giúp bổ sung nguồn thu cho ngân sách mà còn tạo dư địa tài chính cho các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời tái cơ cấu danh mục đầu tư của Nhà nước theo hướng tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, bán dẫn, hạ tầng số và quốc phòng.
Làn sóng thứ ba đã bắt đầu?
Theo BSC, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hai làn sóng IPO và cổ phần hóa lớn.
Làn sóng đầu tiên diễn ra giai đoạn 2006-2009, gắn với quá trình Việt Nam gia nhập WTO và sự bùng nổ của thị trường chứng khoán, nổi bật với các thương vụ Vietcombank, Đạm Phú Mỹ, Sabeco hay Bảo Việt.
Làn sóng thứ hai diễn ra trong giai đoạn 2016-2018, khi môi trường vĩ mô thuận lợi, dòng vốn ngoại gia tăng và Việt Nam được FTSE đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng. Đây cũng là giai đoạn xuất hiện hàng loạt thương vụ IPO quy mô lớn như Vinhomes, Techcombank, Vincom Retail, PV Power, BSR, PVOIL hay Vietjet Air.
Sau giai đoạn trầm lắng 2019-2024, BSC cho rằng "làn sóng thứ ba" đã có dấu hiệu hình thành từ năm 2025, được hỗ trợ bởi việc sửa đổi Nghị định 155, tiến trình nâng hạng thị trường và Quyết định 40/2026 về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước. Theo thống kê của BSC, chỉ riêng năm 2025 đã xuất hiện nhiều thương vụ IPO quy mô lớn, chủ yếu thuộc nhóm chứng khoán như VPBank Securities, VPS, TCBS, LPBank Securities, bên cạnh Điện Máy Xanh và Hạ tầng Gelex.
BSC cho biết hoạt động đấu giá cổ phần, thoái vốn trên HoSE và HNX từng sôi động nhất trong hai giai đoạn 2006-2008 và 2014-2018, trước khi chững lại sau năm 2018. Tuy nhiên, từ năm 2025, hoạt động này đã có dấu hiệu phục hồi, đặc biệt là các thương vụ thoái vốn theo chủ trương thực hiện Nghị quyết 79 nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN.
Trong lịch sử, thương vụ Bộ Công Thương bán gần 54% vốn Sabeco cho ThaiBev cuối năm 2017 vẫn là thương vụ thoái vốn lớn nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam với giá trị gần 110.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 47% tổng giá trị thoái vốn DNNN từ năm 2005 đến nay. Ngoài ra còn có các thương vụ đáng chú ý tại Vinamilk, Vinaconex, IDICO hay Viettronics (VEC).
Loạt doanh nghiệp có thể trở thành tâm điểm
BSC cho rằng cổ phần hóa và thoái vốn DNNN không chỉ giúp tăng nguồn cung hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán mà còn cải thiện tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), qua đó nâng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài.
Theo thống kê của BSC, Việt Nam hiện là một trong những thị trường có tỷ trọng doanh nghiệp Nhà nước lớn nhất khu vực châu Á, khi nhóm doanh nghiệp này đóng góp hơn một phần ba tổng vốn hóa thị trường. Đây cũng là cơ sở để kỳ vọng quá trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại các doanh nghiệp lớn sẽ tạo thêm dư địa cho dòng vốn mới tham gia thị trường trong thời gian tới.
BSC cũng điểm danh 28 doanh nghiệp niêm yết có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao và có thể trở thành tâm điểm trong làn sóng cổ phần hóa, thoái vốn sắp tới gồm: Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) với tỷ lệ sở hữu Nhà nước 95,4%; PV Gas (GAS) 95,8%; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) 96,8%; Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) 92,1%; Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (MVN) 99,5%; Petrolimex (PLX) 75,9%; Bảo Việt (BVH) 68%; PV Power (POW) 79,9%; PV Oil (OIL) 80,5%; Tổng Công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEA) 88,5%; Becamex Group (BCM) 95,4%; Vietnam Airlines (HVN) 86,4% cùng nhiều doanh nghiệp khác.
Theo BSC, việc đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn không chỉ giúp Nhà nước huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển mà còn góp phần gia tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), cải thiện thanh khoản và mở rộng dư địa tiếp cận của dòng vốn ngoại đối với nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn trên thị trường.
