Lãnh đạo Petrovietnam: Quản trị công ty không phải vẽ ra quy chế, mà là tạo ra tiền

Phát biểu tại Hội nghị “Nâng cao chất lượng Quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch trên thị trường chứng khoán”, ông Nguyễn Văn Mậu cho rằng với những tập đoàn kinh tế có quy mô lớn, đa ngành, đa lĩnh vực như Petrovietnam, quản trị công ty không còn đơn thuần là câu chuyện tuân thủ quy định.

Theo ông, quản trị công ty phải trở thành “hệ điều hành” của cả tập đoàn, giúp chuyển hóa chiến lược thành hành động, phân bổ vốn đúng chỗ, kiểm soát rủi ro và cuối cùng là tạo ra giá trị.

Petrovietnam hiện hoạt động trên nhiều lĩnh vực có tính liên kết cao, từ thăm dò, khai thác dầu khí đến chế biến, hóa dầu, sản xuất điện, logistics, tài chính và dịch vụ kỹ thuật. Nếu từng doanh nghiệp thành viên chỉ tối ưu mục tiêu riêng, toàn hệ thống có thể rơi vào tình trạng “tối ưu cục bộ” nhưng không tối ưu lợi ích chung.

Do đó, theo ông Mậu, công ty mẹ cần tập trung vào những vấn đề tạo giá trị ở cấp tập đoàn như chiến lược, quản trị danh mục đầu tư, phân bổ vốn, nhân sự chủ chốt, quản trị rủi ro và giám sát hiệu quả. Ngược lại, các doanh nghiệp thành viên cần được trao quyền chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh hằng ngày.

Quản trị vốn phải gắn với trách nhiệm người ra quyết định

Đối với Petrovietnam, vấn đề quản trị còn đặc biệt quan trọng bởi đây là tập đoàn kinh tế Nhà nước, đang quản lý và sử dụng nguồn lực vốn rất lớn.

Ông Mậu nhấn mạnh, trách nhiệm của doanh nghiệp không chỉ là kinh doanh có lợi nhuận mà còn phải bảo đảm vốn Nhà nước được quản lý minh bạch, sử dụng đúng mục tiêu, bảo toàn và phát triển trong dài hạn.

Trong mô hình nhiều tầng nấc, công ty mẹ đầu tư vào công ty con, công ty liên kết; các doanh nghiệp thành viên lại tiếp tục thực hiện dự án hoặc góp vốn vào các doanh nghiệp khác. Nếu cơ chế quản trị không rõ ràng, việc xác định hiệu quả sử dụng vốn cũng như trách nhiệm của từng cấp quản lý sẽ trở nên khó khăn.

Vì vậy, quản trị công ty phải làm rõ ai có quyền quyết định, ai chịu trách nhiệm và nguồn vốn được sử dụng để tạo ra giá trị như thế nào.

Theo ông Mậu, điều này đòi hỏi phải xác định rõ quyền và trách nhiệm của chủ sở hữu; quy định thẩm quyền đầu tư, phân bổ vốn; giám sát hiệu quả sử dụng vốn; kiểm soát các khoản đầu tư rủi ro cao; tăng cường kiểm toán, kiểm soát nội bộ và xác định trách nhiệm của người đại diện phần

Không thể quản trị tập đoàn bằng cách “ôm” hết quyền

Một bài toán khác được lãnh đạo Petrovietnam chỉ ra là cân bằng giữa quyền kiểm soát của công ty mẹ và tính tự chủ của doanh nghiệp thành viên.

Nếu công ty mẹ can thiệp quá sâu, doanh nghiệp thành viên có thể mất tính chủ động, khiến quá trình ra quyết định chậm và giảm động lực kinh doanh. Nhưng nếu phân quyền quá rộng mà thiếu giám sát, mỗi doanh nghiệp có thể vận hành theo một hướng, làm suy giảm lợi ích chung.

Do đó, quản trị hiện đại phải tạo được thế cân bằng giữa tập trung – tự chủ – kiểm soát.

Công ty mẹ nên giữ vai trò ở những vấn đề mang tính chiến lược, đặc biệt là phân bổ nguồn lực lớn, danh mục đầu tư và quản trị rủi ro; còn các đơn vị thành viên phải chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động trong phạm vi được giao.

Đây cũng là cách hạn chế xung đột lợi ích giữa Nhà nước, tập đoàn, công ty con, cổ đông, người quản lý và người đại diện phần vốn.

Từ quản trị để “đúng quy trình” sang quản trị để tạo giá trị

Theo ông Mậu, với một tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực dầu khí – năng lượng, quản trị rủi ro càng có ý nghĩa đặc biệt. Petrovietnam phải đối mặt với biến động giá dầu, tỷ giá, lãi suất, rủi ro địa chính trị, thăm dò khai thác, an toàn lao động, môi trường, công nghệ, pháp lý và quá trình chuyển dịch năng lượng.

Mục tiêu của quản trị không phải loại bỏ hoàn toàn rủi ro, mà là nhận diện sớm, lượng hóa tác động và có phương án ứng phó phù hợp.

Cùng với đó, Petrovietnam đang từng bước chuyển từ quản trị thiên về tuân thủ sang quản trị chiến lược; từ kiểm soát bị động sang quản trị chủ động và giám sát phòng ngừa.

Tập đoàn cũng đang xây dựng bộ tiêu chí quản trị doanh nghiệp cấp tập đoàn, rà soát các quy định về hoạt động của HĐTV/HĐQT, công bố thông tin, quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và phát triển bền vững theo hướng tiệm cận các nguyên tắc quản trị của OECD.

Đáng chú ý, Petrovietnam đang triển khai chuyển đổi báo cáo tài chính theo IFRS. Tập đoàn dự kiến hoàn thành chuyển đổi báo cáo tài chính riêng và hợp nhất năm 2025 – kỳ báo cáo IFRS đầu tiên – trong quý III/2026.

Theo lãnh đạo Petrovietnam, việc áp dụng IFRS cùng các nguyên tắc quản trị OECD sẽ góp phần nâng cao chất lượng thông tin, minh bạch tài chính, giám sát vốn Nhà nước và tạo nền tảng thuận lợi hơn cho huy động vốn, hợp tác và đầu tư quốc tế.

“Đích đến cuối cùng của quản trị không phải là có thêm nhiều quy chế và thủ tục, mà là tạo ra những quyết định tốt hơn, kiểm soát rủi ro tốt hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực”, ông Mậu nhấn mạnh.