Mỏ quặng sắt Quý Xa: Tiếp tay cho nhà thầu Trung Quốc, nhiều lãnh đạo bị truy tố, dự án sắp tái khởi động

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) và các đơn vị liên quan. Kết thúc quá trình điều tra, cơ quan chức năng đề nghị truy tố 31 bị can về nhiều tội danh đặc biệt nghiêm trọng.

Theo kết luận điều tra, tại gói thầu EPC số 2 thuộc dự án Nhà máy Gang thép Lào Cai, dù mức giá 160 triệu USD do nhà thầu Trung Quốc chào không có cơ sở và cao hơn khoảng 20 triệu USD so với các nhà thầu khác, cựu Chủ tịch Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL, mã: TVN) Mai Văn Tinh vẫn ký phê duyệt. Quyết định này khiến tổng mức đầu tư dự án tăng lên 306,9 triệu USD (hơn 5.464 tỷ đồng), gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước hơn 234 tỷ đồng.

Ở một diễn biến khác, trong giai đoạn 2015 - 2020, cựu Tổng Giám đốc VTM Bùi Thanh Bình bị xác định đã lợi dụng hoạt động khai thác tại mỏ sắt Quý Xa để trục lợi. Gần 5,8 triệu tấn quặng sắt, trị giá gần 2.951 tỷ đồng, bị bán ra ngoài với mức giá thấp hơn thị trường từ 50.000 - 70.000 đồng mỗi tấn, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và Nhà nước khoảng 434,7 tỷ đồng.

Đối tác Trung Quốc rút lui, doanh nghiệp Việt tiếp quản

Mỏ sắt Quý Xa là một trong những mỏ quặng sắt lớn nhất Việt Nam với trữ lượng ban đầu khoảng 120 triệu tấn. Dự án được cấp phép khai thác từ năm 2007 cho Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) - liên doanh giữa doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc. Trong cơ cấu góp vốn, VNSTEEL nắm 46,85% vốn điều lệ, Công ty Khoáng sản Lào Cai sở hữu 8,1%, còn Công ty Gang thép Côn Minh nắm giữ 45%.

Sau bê bối trên, phía đối tác Trung Quốc đã rút khỏi liên doanh. Thay thế là CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô - doanh nghiệp được thành lập vào cuối năm 2025, do ông Trần Văn Nam giữ chức Tổng Giám đốc. Công ty có vốn điều lệ ban đầu 1.200 tỷ đồng và nhanh chóng tăng lên 3.000 tỷ đồng chỉ sau vài tháng hoạt động.

Doanh nghiệp này đã được chấp thuận tiếp nhận quyền khai thác mỏ Quý Xa với trữ lượng đưa vào khai thác hơn 73,2 triệu tấn. Theo thiết kế, mỏ có công suất 5 triệu tấn quặng mỗi năm, thời gian khai thác khoảng 15 năm 8 tháng.

Chuẩn bị tái khởi động

Trong cuộc họp mới đây, lãnh đạo tỉnh Lào Cai cho biết dự án khai thác mỏ sắt Quý Xa với công suất 5 triệu tấn/năm dự kiến sẽ hoạt động trở lại từ tháng 10/2026. Dự án được kỳ vọng sẽ đóng góp khoảng 1.000 tỷ đồng giá trị tăng thêm cho GRDP của tỉnh ngay trong năm nay.

Việc tái khởi động mỏ Quý Xa được đánh giá sẽ giúp khai thác hiệu quả phần trữ lượng quặng sắt còn lại, bổ sung nguồn nguyên liệu cho ngành luyện kim trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời tạo thêm việc làm và tăng thu ngân sách cho địa phương.