Mỗi 1% tăng trưởng của TP.HCM đóng góp 0,25% GDP cả nước, TS Trần Du Lịch lý giải vì sao 'đầu tàu' kinh tế phải tăng trưởng hai con số những năm tới

Mỗi 1% tăng trưởng của TP.HCM có thể đóng góp thêm khoảng 0,25% vào tăng trưởng GDP của cả nước.

Số liệu trên được TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội, nêu tại Hội nghị báo cáo viên tháng 1 năm 2026 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM tổ chức ngày 8/1.

Với vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, theo ông Lịch, nếu TP.HCM không đạt được mức tăng trưởng hai con số trong những năm tới, mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045 sẽ gặp rất nhiều thách thức, thậm chí khó tránh khỏi nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình.

Nghị quyết 260 tạo dư địa mới cho TP.HCM bứt phá

Cũng tại hội nghị, TS Trần Du Lịch đã trình bày chuyên đề về Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội - văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM.

Theo TS Trần Du Lịch, Nghị quyết 98 sau hơn hai năm triển khai đã mang lại nhiều kết quả tích cực, với 36 trong tổng số 44 nhóm cơ chế, chính sách được đưa vào thực tiễn.

Các chính sách như chi thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức hay phân cấp, phân quyền cho TP Thủ Đức đã đi nhanh vào cuộc sống, góp phần quan trọng vào quá trình phục hồi và phát triển của Thành phố sau đại dịch COVID-19.

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận Nghị quyết 98 không phải là “cây đũa thần” có thể giải quyết mọi vấn đề. Trong quá trình triển khai, nhiều điểm nghẽn vẫn tồn tại do cơ chế phân cấp chưa thật sự dứt khoát, Thành phố vẫn phải chờ ý kiến của các bộ, ngành, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, một số nội dung của Nghị quyết 98 đã được luật hóa trong các đạo luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, khiến tính chất “thí điểm” không còn. Đồng thời, việc sắp xếp lại mô hình chính quyền địa phương hai cấp và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn phát triển cũng đặt ra yêu cầu phải có một khung thể chế mới, mạnh mẽ và đồng bộ hơn.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 260 được Quốc hội thông qua được xem là bước “nâng cấp” tất yếu, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn và tạo dư địa mới cho TP.HCM bứt phá.

TP.HCM sở hữu vị trí chiến lược và lợi thế lớn thế nào?

Lý giải vì sao cần đẩy nhanh tốc độ phát triển, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh vị thế của TP.HCM hiện nay đã hoàn toàn khác trước. Sau sáp nhập, TP.HCM mới có diện tích hơn 6.772 km², dân số khoảng 14 triệu người, đóng góp gần 1/4 GDP cả nước, hơn 37% ngân sách và chiếm khoảng 1/3 số doanh nghiệp đang hoạt động trên toàn quốc.

Thành phố đồng thời sở hữu hàng loạt lợi thế chiến lược hiếm có, từ hệ thống cảng biển nước sâu Cái Mép - Thị Vải, tiềm năng du lịch và kinh tế biển, đến trục công nghiệp - đô thị trải dài từ Bình Dương xuống Bà Rịa - Vũng Tàu, cùng vai trò trung tâm thương mại, tài chính lớn nhất cả nước.

Theo TS Trần Du Lịch, chưa bao giờ TP.HCM có vị trí chiến lược và lợi thế lớn như hiện nay. Tuy nhiên, thời cơ không kéo dài mãi. Việt Nam chỉ còn khoảng 10-15 năm trước khi kết thúc thời kỳ dân số vàng và bước vào giai đoạn già hóa dân số.

“Chưa có quốc gia nào chưa giàu đã già mà sau đó vẫn có thể giàu lên”, ông cảnh báo, đồng thời cho rằng sự chậm trễ lúc này sẽ khiến đất nước đánh mất cơ hội phát triển mang tính quyết định.

Không chỉ chịu áp lực về thời gian, TP.HCM còn đứng trước yêu cầu phải đi đầu trong “kỷ nguyên mới” - kỷ nguyên số gắn với chuyển đổi xanh.

Theo TS Trần Du Lịch, việc Trung ương ban hành Nghị quyết 57 về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không phải là ngẫu nhiên, mà phản ánh yêu cầu cấp bách của thời đại.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, điều kiện tiên quyết là phải cải cách thể chế, và TP.HCM được lựa chọn làm nơi đi đầu không phải vì ưu ái, mà vì đây là địa bàn có đủ điều kiện để đi nhanh và đi đúng, với tinh thần “Thành phố vì cả nước và cả nước cùng Thành phố”.

Trên nền tảng đó, Nghị quyết 260 được TS Trần Du Lịch ví như một “con tàu cao tốc”, trao cho TP.HCM thẩm quyền lớn hơn, đồng thời đặt ra trách nhiệm cao hơn.

Điểm nổi bật của Nghị quyết này là tư duy phân cấp, phân quyền triệt để, giao quyền trực tiếp cho HĐND và UBND Thành phố quyết định và chịu trách nhiệm, thay cho cơ chế “xin - cho” kéo dài trước đây. Theo ông, đây thực chất là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý, với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Nghị quyết 260 mở rộng phạm vi điều chỉnh trên nhiều lĩnh vực quan trọng như quản lý đầu tư, tài chính - ngân sách, quản lý đô thị, tài nguyên - môi trường, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và tổ chức bộ máy chính quyền.

Đáng chú ý, Thành phố được trao thẩm quyền phê duyệt quy hoạch tổng thể trên cơ sở tích hợp quy hoạch kinh tế - xã hội và quy hoạch chung, giúp loại bỏ tình trạng chồng chéo và rút ngắn đáng kể thời gian chờ phê duyệt từ Trung ương.

TP.HCM là “sandbox” để thí điểm các chính sách mới

Một điểm nhấn khác là việc thành lập Khu thương mại tự do TP.HCM tại khu vực Cái Mép - Thị Vải, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế như Dubai hay Thượng Hải.

Theo TS Trần Du Lịch, Việt Nam không thể sao chép nguyên mẫu các mô hình này do những giới hạn về tự do hóa tiền tệ và kiểm soát dòng vốn, nhưng có thể cạnh tranh bằng thể chế, hạ tầng và vị thế chiến lược. Khu thương mại tự do được kỳ vọng sẽ trở thành khu phức hợp đa chức năng, từ sản xuất xuất khẩu, logistics đến thương mại - dịch vụ, qua đó giúp TP.HCM tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, khái niệm “nhà đầu tư chiến lược” trong Nghị quyết 260 cũng được tiếp cận theo hướng mới.

Theo TS Trần Du Lịch, nhà đầu tư chiến lược không chỉ là người bỏ vốn để tìm kiếm lợi nhuận, mà phải là đối tác đồng hành cùng Nhà nước trong quá trình kiến tạo phát triển, tham gia thực hiện những dự án có ý nghĩa lâu dài đối với ngành, lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế. Quy mô vốn là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là giá trị xã hội và động lực phát triển mà dự án mang lại.

Khẳng định TP.HCM là “sandbox” để thí điểm các chính sách mới, TS Trần Du Lịch cho rằng những mô hình hiệu quả từ Thành phố sẽ được nhân rộng ra cả nước. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh trách nhiệm rất lớn đặt lên vai bộ máy chính quyền Thành phố trong việc hiện thực hóa các cơ chế đã được trao quyền.

Ông cho biết theo thông tin thì dự kiến trong tháng này, Khu liên hợp thể dục thể thao Rạch Chiếc sẽ động thổ. “Như vậy, đây là dự án của nhà đầu tư chiến lược đầu tiên nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 260. Đây là điều đáng mừng cho TP” - ông Lịch nói.

“Quả bóng đã được đưa về chân Thành phố, việc sút vào lưới hay không phụ thuộc vào quyết tâm chính trị và năng lực triển khai”, ông nhận định.