MSCI chưa nâng điểm cho chứng khoán Việt Nam, chuyên gia đánh giá lại thời gian vào 'Watch List'
Hiện Việt Nam vẫn còn 8 tiêu chí cần cải thiện theo đánh giá nâng hạng của MSCI, đặc biệt là rào cản giới hạn sở hữu nước ngoài.
ABS Research vừa đưa ra những đánh giá đáng chú ý sau khi MSCI công bố báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu năm 2026.
Theo đó, MSCI tiếp tục giữ nguyên bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường đối với Việt Nam, trong đó vẫn còn 8 tiêu chí cần cải thiện. Tổ chức này cho rằng nhiều rào cản quan trọng chưa được xử lý triệt để, bao gồm giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) tại các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, tình trạng cạn "room" ngoại tại nhiều doanh nghiệp lớn, sự thiếu bình đẳng trong tiếp cận thông tin, những hạn chế của thị trường ngoại hối offshore cũng như thủ tục đăng ký tài khoản dành cho nhà đầu tư nước ngoài còn phức tạp.
Đáng chú ý, MSCI tiếp tục xem giới hạn sở hữu nước ngoài là một trong những tiêu chí có trọng số đánh giá cao nhất. Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Chứng khoán An Bình (ABS) cho rằng khả năng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI trong năm nay là không cao. Thời điểm phù hợp hơn có thể rơi vào kỳ đánh giá tháng 6/2027.
Bài học từ Thái Lan
Để giải quyết bài toán cạn room ngoại, ABS Research dẫn kinh nghiệm từ thị trường chứng khoán Thái Lan với mô hình NVDR (Non-Voting Depository Receipt).
Đây là loại chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết, được phát hành bởi một công ty trung gian thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Thái Lan (SET). Theo cơ chế này, đơn vị phát hành NVDR sẽ đứng tên sở hữu cổ phiếu gốc, trong khi nhà đầu tư nước ngoài mua NVDR vẫn được hưởng đầy đủ quyền lợi kinh tế như cổ tức và chênh lệch giá, nhưng không có quyền tham gia biểu quyết.
Nhờ đó, nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận các cổ phiếu đã kín room mà không cần thay đổi quy định pháp lý về giới hạn sở hữu.
ABS Research cho rằng mô hình này có thể mang lại một số lợi ích cho Việt Nam. Trước hết, NVDR giúp giải quyết tương đối nhanh tình trạng cạn room ngoại tại các doanh nghiệp lớn - vấn đề mà MSCI nhiều lần đề cập trong các báo cáo đánh giá. Bên cạnh đó, giải pháp này không đòi hỏi phải sửa đổi ngay các quy định về tỷ lệ sở hữu tại các lĩnh vực nhạy cảm như ngân hàng hay viễn thông, vốn cần nhiều thời gian và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Ngoài ra, NVDR cũng có thể hỗ trợ thanh khoản và thu hút thêm dòng vốn ngoại trong giai đoạn Việt Nam chờ hưởng lợi từ việc được FTSE Russell nâng hạng vào tháng 9/2026.
Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Thái Lan cho thấy NVDR không phải là giải pháp toàn diện. Dù đã được áp dụng từ năm 2000, tức hơn 25 năm, thị trường chứng khoán Thái Lan vẫn bị MSCI đánh giá "không đạt" ở ba tiêu chí quan trọng gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, mức độ sẵn có của room ngoại và quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài.
Thực tế, ngay cả NVDR cũng có giới hạn phát hành riêng và hoàn toàn có thể rơi vào tình trạng hết room. Điều đó đồng nghĩa công cụ này chỉ giúp dịch chuyển vấn đề sang một lớp sở hữu khác thay vì xử lý tận gốc.
Theo ABS Research, nếu được triển khai tại Việt Nam, NVDR nên được xem là giải pháp hỗ trợ ngắn hạn cho những nhóm ngành khó nới room ngay lập tức như ngân hàng hay viễn thông, đồng thời phải song hành với lộ trình mở rộng sở hữu nước ngoài thực chất. Bởi tiêu chí "quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài" là một hạng mục đánh giá riêng của MSCI, trong khi bản chất NVDR không trao quyền biểu quyết nên khó có thể giúp Việt Nam cải thiện điểm số ở tiêu chí này.
