Mỹ chính thức vượt Ả Rập Xê Út và Nga, lập lại trật tự dầu mỏ toàn cầu
Mỹ đã vươn lên trở thành nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong thị trường năng lượng toàn cầu vốn nhiều thập kỷ do Saudi Arabia và Nga thống trị, đánh dấu sự đảo chiều đáng kinh ngạc đối với một quốc gia từng phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ Trung Đông.
Năm 1973, Mỹ thậm chí từng trở thành mục tiêu của lệnh cấm vận dầu mỏ do các nước Ả Rập áp đặt nhằm phản đối sự ủng hộ của Washington đối với Israel.
Sự trỗi dậy của Mỹ diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu dầu từ nhiều đối thủ lớn gặp khó khăn. Cuộc xung đột với Iran từ đầu năm 2026 đã làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê Út, trong khi Nga tiếp tục chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt và các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng liên quan đến xung đột Ukraine.
Theo dữ liệu của công ty theo dõi tàu biển Vortexa, xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu của Mỹ trong tháng 5 đạt khoảng 10,5 triệu thùng/ngày, mức cao nhất thế giới và cũng là tháng thứ ba liên tiếp Washington giữ vị trí dẫn đầu. Trong cùng kỳ, xuất khẩu dầu của Nga đạt khoảng 7 triệu thùng/ngày, còn Ả Rập Xê Út ở mức 5,9 triệu thùng/ngày.
Chỉ một năm trước đó, cục diện hoàn toàn khác. Năm 2025, Ả Rập Xê Út vẫn xuất khẩu khoảng 8,1 triệu thùng/ngày, cao hơn đáng kể so với mức 6,6 triệu thùng/ngày của Mỹ.
Theo bà Michelle Brouhard, Giám đốc chính sách của công ty dữ liệu năng lượng Kpler, Washington hiện sở hữu một công cụ quyền lực mà trước đây chưa từng có.
"Năng lượng xuất khẩu đang trở thành đòn bẩy chiến lược mới của Mỹ", bà nhận định.
Cuộc cách mạng dầu đá phiến tái định hình bản đồ năng lượng
Trong nhiều thập kỷ, thị trường dầu mỏ toàn cầu chủ yếu bị chi phối bởi Ả Rập Xê Út, Nga và liên minh OPEC+. Tuy nhiên, sự bùng nổ của ngành dầu đá phiến đã làm thay đổi hoàn toàn bức tranh đó.
Từ sau năm 2010, sản lượng khai thác dầu và khí đá phiến của Mỹ tăng mạnh, giúp nước này lần lượt trở thành nhà sản xuất khí đốt và dầu mỏ lớn nhất thế giới. Hiện sản lượng dầu và các chất lỏng năng lượng của Mỹ đã tăng gần gấp ba lần so với năm 2000, lên khoảng 22 triệu thùng/ngày.
Trong khi đó, sản lượng của Ả Rập Xê Út phần lớn dao động quanh ngưỡng 10 đến 12 triệu thùng/ngày theo các hạn ngạch của OPEC. Nga từng tăng trưởng mạnh trong thập niên 2000 nhưng đã chững lại kể từ năm 2020 và hiện xuống dưới ngưỡng 10 triệu thùng/ngày.
Sự tăng trưởng của Mỹ đặc biệt đáng chú ý khi nhu cầu dầu toàn cầu đã tăng từ 87 triệu thùng/ngày năm 2010 lên khoảng 104 triệu thùng/ngày vào năm ngoái. Phần lớn mức tăng nhu cầu này được đáp ứng bởi nguồn cung mới từ Mỹ.
Bước ngoặt từ cơ chế thị trường tự do
Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 2015 khi Washington bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu tồn tại suốt 40 năm kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ Arab năm 1973. Quyết định này mở đường cho dầu Mỹ thâm nhập mạnh mẽ vào thị trường quốc tế.
Khác với Ả Rập Xê Út hay Nga, nơi sản lượng khai thác chịu ảnh hưởng lớn từ các quyết định của chính phủ, ngành dầu mỏ Mỹ vận hành chủ yếu theo cơ chế thị trường. Các doanh nghiệp tư nhân quyết định sản lượng dựa trên lợi nhuận và tín hiệu giá cả.
Theo ông Kenneth Medlock, chuyên gia kinh tế năng lượng tại Viện Baker, khi giá dầu tăng cao, các công ty Mỹ thường nhanh chóng mở rộng sản xuất, qua đó bổ sung nguồn cung và góp phần hạ nhiệt giá dầu. Ngược lại, khi giá giảm sâu, họ sẽ cắt giảm khai thác, giúp thị trường cân bằng trở lại.
"Ở một mức độ nào đó, vai trò này tương tự những gì Saudi Arabia và OPEC từng thực hiện thông qua công suất dự phòng. Tuy nhiên, đây là cơ chế thị trường nhiều hơn là một công cụ chiến lược", ông Medlock nhận định.
Đòn bẩy địa chính trị mới của Washington
Vị thế xuất khẩu số một thế giới cũng giúp Mỹ gia tăng ảnh hưởng địa chính trị. Châu Âu, vốn nỗ lực giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga kể từ khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022, hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Mỹ. Từ đầu năm đến nay, khoảng 47% lượng dầu xuất khẩu của Mỹ được chuyển tới châu Âu, tăng mạnh so với mức 37% vào năm 2021.
Tại châu Á, xu hướng tương tự cũng đang diễn ra. Các quốc gia trong khu vực vốn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung Trung Đông đang ngày càng mua nhiều dầu từ Mỹ. Trong tháng 5, châu Á chiếm khoảng 46% tổng lượng dầu xuất khẩu của Mỹ, cao hơn đáng kể so với khoảng 37% của năm trước.
Sự trỗi dậy của Mỹ không chỉ làm thay đổi bản đồ năng lượng toàn cầu mà còn mở ra một kỷ nguyên mới, nơi xuất khẩu dầu mỏ trở thành một trong những công cụ quyền lực quan trọng nhất của Washington trên bàn cờ địa chính trị.
