Tỉnh rộng nhất Việt Nam sắp lập 3 phường mới, một địa phương được định hướng trở thành trung tâm hành chính

Lâm Đồng đang đứng trước khả năng bổ sung thêm 3 phường vào hệ thống đơn vị hành chính cấp xã, trong bối cảnh tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước này từng bước định hình lại các cực phát triển sau sáp nhập.

Ngày 3/11, UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết Bộ Nội vụ đã trình Chính phủ phương án thành lập các phường Đức Trọng, Hàm Thuận Nam và Cư Jút trên cơ sở chuyển nguyên trạng ba xã cùng tên. Nếu được thông qua, toàn tỉnh sẽ có 23 phường, 100 xã và một đặc khu, không phát sinh thay đổi về tổng diện tích và dân số.

Điểm đáng chú ý của đề xuất lần này nằm ở vai trò phát triển của ba địa phương. Trong khi Hàm Thuận Nam có lợi thế từ hành lang giao thông ven biển, Cư Jút sở hữu nền tảng công nghiệp và kết nối Tây Nguyên, Đức Trọng đang được nghiên cứu để đảm nhận một chức năng quan trọng hơn trong tương lai: trở thành khu vực bố trí trung tâm hành chính - chính trị mới của Lâm Đồng.

Nằm gần Đà Lạt và có Cảng hàng không quốc tế Liên Khương, Đức Trọng được xác định là một trong những địa bàn có khả năng phát triển đô thị và mở rộng không gian kinh tế của tỉnh. Theo định hướng quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn năm 2050, khu vực này sẽ giữ vai trò đô thị lõi, cực phát triển phía Nam, đồng thời là quỹ đất dự trữ chiến lược cho việc hình thành trung tâm hành chính - chính trị mới.

Đáng chú ý, không gian nghiên cứu phát triển trung tâm hành chính không chỉ giới hạn trong phạm vi xã Đức Trọng. Khu vực được định hướng có tổng diện tích khoảng 8.200ha, trải rộng trên ba xã Đức Trọng, Tân Hội và Ninh Gia. Riêng địa bàn Đức Trọng chiếm khoảng 2.800ha, trong đó khu vực trung tâm lõi dự kiến rộng 300ha.

Quy hoạch tổ chức không gian theo mô hình “Một lõi Đức Trọng - Hai cánh cộng sinh Tân Hội và Ninh Gia”. Thay vì tập trung toàn bộ hoạt động vào một khu vực, mô hình này hướng tới phân bổ các chức năng đô thị theo lợi thế từng địa bàn. Đức Trọng đảm nhận vai trò trung tâm hành chính, thương mại và dịch vụ; khu vực phía Nam phát triển các hoạt động gắn với sân bay và logistics; trong khi không gian Phú Hội được định hướng dành cho công nghiệp sạch, đổi mới sáng tạo và phát triển sinh thái.

Việc lựa chọn Đức Trọng làm không gian dự kiến bố trí trung tâm hành chính còn gắn với hệ thống giao thông hiện hữu và các tuyến kết nối được quy hoạch. Địa phương nằm trên các trục Quốc lộ 20, 27, 28B, tuyến Liên Khương - Prenn và hành lang cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, tạo điều kiện kết nối giữa khu vực cao nguyên với Đông Nam Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ.

Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Liên Khương được định hướng nâng cấp đạt tiêu chuẩn cấp 4E. Cùng với kế hoạch phát triển cảng cạn ICD Đức Trọng và các trung tâm logistics, khu vực này được kỳ vọng hình thành đô thị sân bay, mở rộng các hoạt động vận chuyển hàng hóa, công nghiệp chế biến và dịch vụ.

Sự thay đổi về chức năng đô thị cũng kéo theo nhu cầu mở rộng hạ tầng xã hội và không gian cư trú. Theo dự báo quy hoạch, dân số khu vực Đức Trọng có thể đạt khoảng 98.001 người vào năm 2030 và 160.587 người vào năm 2050. Các khu nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, tái định cư cùng hệ thống trường học, cơ sở y tế và công trình công cộng được tính toán bố trí để đáp ứng nhu cầu phát triển.

Đức Trọng hiện có diện tích 148,78km2, dân số 88.998 người theo hồ sơ đề xuất thành lập phường. Đây là địa phương có quy mô dân số lớn nhất trong ba xã được xem xét chuyển đổi. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người tại Đức Trọng đạt 110 triệu đồng, cao hơn mức bình quân 64,71 triệu đồng của toàn tỉnh. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều ở mức 0,23%.

Nếu Đức Trọng được định hướng trở thành một trung tâm hành chính và dịch vụ mới, hai địa phương còn lại cũng được kỳ vọng phát huy vai trò đô thị dựa trên những thế mạnh sẵn có.

Hàm Thuận Nam, thuộc tỉnh Bình Thuận trước sáp nhập, nằm trên hành lang giao thông Bắc - Nam với Quốc lộ 1, đường sắt Bắc - Nam và tuyến cao tốc đi qua. Khu vực này có diện tích 110,96km2, dân số 34.012 người, tỷ lệ dân số đô thị đạt 58,53%. Lợi thế giao thông cùng vị trí gần các khu vực du lịch ven biển tạo điều kiện để địa phương phát triển thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế liên quan.

Trong khi đó, Cư Jút, thuộc tỉnh Đắk Nông trước đây, là một cửa ngõ kết nối khu vực phía Tây Bắc Lâm Đồng với Buôn Ma Thuột. Địa phương có diện tích 104,11km2, dân số 50.914 người, với các tuyến Quốc lộ 14 và 28 đóng vai trò kết nối chính.

Khác với Hàm Thuận Nam, thế mạnh của Cư Jút tập trung nhiều hơn vào sản xuất công nghiệp. Khu công nghiệp Tâm Thắng hiện có 48 dự án, tỷ lệ lấp đầy đạt 96,8%. Cùng với tỷ lệ dân số đô thị 73,97%, đây là những yếu tố phản ánh mức độ phát triển đô thị của địa phương.

Theo đánh giá của các Bộ, ngành, đề án thành lập ba phường đáp ứng năm điều kiện và năm tiêu chuẩn theo quy định. Khu vực trung tâm của cả ba địa phương hiện đều là đô thị loại III, trong khi mô hình quản lý hành chính nông thôn được nhận định không còn phù hợp với mức độ đô thị hóa và yêu cầu phát triển.

Nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận, việc chuyển đổi ba xã thành phường sẽ tạo cơ sở tổ chức quản lý phù hợp hơn với tính chất đô thị của từng địa bàn. Riêng tại Đức Trọng, đây còn là bước điều chỉnh đáng chú ý trong quá trình chuẩn bị không gian phát triển cho một trung tâm hành chính - chính trị mới của Lâm Đồng.

Tuy nhiên, cần phân biệt việc đề xuất thành lập phường Đức Trọng với quyết định lựa chọn địa điểm đặt trung tâm hành chính tỉnh. Nội dung quy hoạch hiện mới xác định định hướng và không gian nghiên cứu, chưa đồng nghĩa với việc trụ sở hành chính cấp tỉnh đã được quyết định chuyển về địa phương này.

Sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Thuận, Lâm Đồng trở thành địa phương có diện tích lớn nhất cả nước với hơn 24.233km2 và quy mô dân số khoảng 3,3 triệu người. Hiện trung tâm hành chính - chính trị của tỉnh vẫn đặt tại TP. Đà Lạt cũ, cách Đức Trọng hơn 30km về phía Bắc và được kết nối thông qua tuyến cao tốc Liên Khương - Prenn cùng đèo Prenn.