Tỉnh rộng thứ 2 Việt Nam sắp thành lập thêm 5 phường mới

Ngày 3/11, UBND tỉnh Gia Lai cho biết đã trình Chính phủ xem xét đề án thành lập 5 phường An Nhơn Tây, Chư Sê, Phù Mỹ, Tây Sơn và Tuy Phước. Trước đó, ngày 21/10, HĐND tỉnh Gia Lai khóa XIII đã thông qua Nghị quyết số 386/NQ-HĐND, tán thành chủ trương thành lập các phường này trong năm 2026.

Theo phương án được thống nhất, 5 phường mới được thành lập trên cơ sở nguyên trạng các xã hiện nay, không thay đổi diện tích tự nhiên, quy mô dân số và địa giới hành chính. Các địa phương đều đáp ứng tiêu chuẩn thành lập phường thuộc tỉnh, đồng thời có những lợi thế riêng về công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics, nông nghiệp và du lịch.

Việc thành lập các phường được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý để tổ chức quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng và khai thác hiệu quả hơn tiềm năng phát triển của từng địa phương.

5 địa phương được đề xuất thành lập phường mới có gì đặc biệt?

Trong 5 địa phương được đề xuất thành lập phường, Tây Sơn nổi bật với tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ cao nhất, đạt 93,12%. Địa phương có 49.891 người, trong đó lao động phi nông nghiệp chiếm 71,75%.

Nằm trên quốc lộ 19, thuộc hành lang kinh tế Đông - Tây kết nối Quy Nhơn - An Nhơn - Tây Sơn - An Khê - Pleiku - Đức Cơ - Lệ Thanh, Tây Sơn có lợi thế phát triển công nghiệp, thương mại và trung chuyển hàng hóa.

Nhiều tuyến giao thông kết nối quốc lộ 19, quốc lộ 19B và Khu công nghiệp Becamex VSIP Bình Định với cảng Quy Nhơn đã được đầu tư, tạo điều kiện mở rộng không gian sản xuất và đô thị.

Theo quy hoạch, Tây Sơn có 8 cụm công nghiệp và 2 khu công nghiệp, tổng diện tích 1.060,37 ha. Trong đó, 6 cụm công nghiệp và Khu công nghiệp Bình Nghi đã đi vào hoạt động hoặc đang được triển khai đầu tư, với tổng diện tích 542,51 ha.

Ngoài công nghiệp, Tây Sơn còn có thế mạnh du lịch văn hóa, lịch sử gắn với phong trào Tây Sơn. Các điểm đến như Bảo tàng Quang Trung, Khu di tích đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt, đền thờ nữ tướng Bùi Thị Xuân, làng rau Thuận Nghĩa và cảnh quan sông Kôn có thể kết nối thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm. Năm 2025, địa phương đón khoảng 200.000 lượt khách.

Trong khi đó, Tuy Phước có quy mô dân số lớn nhất trong 5 địa phương, với 78.615 người. Dân số đô thị đạt 51.671 người, chiếm 65,73%.

Nằm ở phía đông nam tỉnh Gia Lai, Tuy Phước có mạng lưới giao thông quan trọng gồm quốc lộ 1, quốc lộ 19, quốc lộ 19C, đường ven biển Cát Tiến - Diêm Vân và đường sắt Bắc - Nam với ga Diêu Trì.

Vị trí này giúp địa phương kết nối Quy Nhơn - An Nhơn với cảng Quy Nhơn, ga Diêu Trì và các khu vực phát triển công nghiệp. Theo quy hoạch, Tuy Phước được xác định là trung tâm tổng hợp, đầu mối giao thông quan trọng phía đông nam tỉnh, có tiềm năng phát triển thương mại, dịch vụ, kho bãi logistics và công nghiệp địa phương.

Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ của Tuy Phước đạt 86,72%, trong khi lao động phi nông nghiệp chiếm khoảng 71,5%.

Địa phương còn có lợi thế từ hệ sinh thái đầm Thị Nại và các giá trị văn hóa, lịch sử như Tiểu chủng viện Làng Sông, di tích gắn với danh nhân Đào Tấn, chợ Gò, nghệ thuật tuồng, bài chòi và võ cổ truyền. Đây là nền tảng để phát triển du lịch sinh thái, văn hóa - lịch sử, ẩm thực và trải nghiệm làng nghề.

Chư Sê có 69.135 người, trong đó dân số đô thị đạt 40.043 người, chiếm 57,92%. Địa phương nằm trên quốc lộ 14 và quốc lộ 25, có lợi thế kết nối giao thương giữa Tây Nguyên với Duyên hải miền Trung và các khu vực lân cận.

Theo quy hoạch đến năm 2045, Chư Sê được xác định là đầu mối giao thông quan trọng của khu vực phía tây tỉnh Gia Lai.

Thế mạnh của địa phương là các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa với cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su và cây ăn quả. Đây là nguồn nguyên liệu để phát triển công nghiệp chế biến nông sản, thương mại, dịch vụ và các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ của Chư Sê đạt 64,63%, lao động phi nông nghiệp chiếm 50,22%. Địa phương định hướng phát triển công nghiệp chế biến, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng sạch.

Ngoài kinh tế nông nghiệp, Chư Sê còn có tiềm năng du lịch với thác Phú Cường, thác Queng Ó, ruộng bậc thang làng Ia Pết, hồ Ia Pát và các làng văn hóa cồng chiêng. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông tiếp cận, cơ sở lưu trú và dịch vụ phụ trợ vẫn cần được đầu tư để khai thác hiệu quả những lợi thế này.

Ở phía đông tỉnh, Phù Mỹ được định hướng phát triển đô thị, trở thành trung tâm dịch vụ phía đông theo quy hoạch chung được phê duyệt năm 2026.

Địa phương có 28.524 người, dân số đô thị chiếm 50,81%. Phù Mỹ có lợi thế kết nối với quốc lộ 1, đường sắt Bắc - Nam, đường tỉnh 632 và tuyến đường kết nối đông - tây từ cao tốc Bắc - Nam đến Khu công nghiệp Phù Mỹ và cảng biển Phù Mỹ.

Công nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng với các cụm công nghiệp Diêm Tiêu, Trung Hiệp, Trung Thành, Tân Tường An và Trung Thuận. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ đạt 80,37%, lao động phi nông nghiệp chiếm 71,04%.

Với lợi thế giao thông, quỹ đất phát triển và các cụm công nghiệp, Phù Mỹ có điều kiện mở rộng sản xuất, thương mại, vận tải và logistics, đồng thời phát triển các hoạt động kinh tế gắn với khu vực ven biển.

An Nhơn Tây có 21.095 người, là địa phương có quy mô dân số nhỏ nhất trong 5 xã được đề xuất thành lập phường. Tuy nhiên, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ đạt 74,12%, lao động phi nông nghiệp chiếm 71,80%.

Địa phương có lợi thế kết nối quốc lộ 19, đường tỉnh 638 và tuyến cao tốc Bắc - Nam, đồng thời nằm trong không gian liên kết với Khu công nghiệp Becamex VSIP và khu vực phát triển công nghiệp phía tây.

Theo định hướng quy hoạch, An Nhơn Tây phát triển công nghiệp chất lượng cao, thương mại - dịch vụ và logistics gắn với các hành lang giao thông.

Bên cạnh đó, địa phương có tiềm năng du lịch sinh thái hồ Núi Một, du lịch trải nghiệm làng nghề và các giá trị văn hóa, lịch sử. Di tích quốc gia Thành Cha, Khu căn cứ cách mạng An Trường cùng các sản phẩm truyền thống như rượu Bàu Đá, bánh tráng Trường Cửu là những lợi thế có thể khai thác phục vụ du lịch và dịch vụ địa phương.

Gia Lai dự kiến có 135 đơn vị hành chính cấp xã sau khi thành lập 5 phường

Theo phương án được HĐND tỉnh Gia Lai thông qua, 5 phường mới được thành lập trên cơ sở nguyên trạng các xã hiện nay.

Cụ thể, phường An Nhơn Tây có diện tích tự nhiên 75,50 km2, dân số 21.095 người; phường Chư Sê có diện tích 124,75 km², dân số 69.135 người.

Phường Phù Mỹ có diện tích 54,47 km2, dân số 28.524 người; phường Tây Sơn có diện tích 97,70 km2, dân số 49.891 người. Phường Tuy Phước có diện tích 53,37 km2, dân số 78.615 người.

Nghị quyết được HĐND tỉnh Gia Lai khóa XIII thông qua bằng hình thức lấy phiếu biểu quyết của đại biểu. HĐND tỉnh giao UBND tỉnh hoàn thiện hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định. Trước đó, kết quả lấy ý kiến cho thấy người dân tại các địa phương đồng thuận cao với đề án thành lập phường.

Theo lộ trình, sau khi các phương án thành lập phường được triển khai theo quy định, Gia Lai dự kiến có tổng cộng 135 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 105 xã và 30 phường.

Trước đó, ngày 28/7/2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Kế hoạch số 304/KH-UBND về triển khai xây dựng hồ sơ đề án thành lập phường giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh.

Theo kế hoạch, ngoài 5 xã dự kiến thành lập phường trong năm 2026, đến năm 2028, Gia Lai dự kiến xây dựng hồ sơ đề án thành lập phường đối với 8 xã gồm An Lương, Cát Tiến, Đak Đoa, Đức Cơ, Ia Grai, Phù Cát, Tuy Phước Đông và Bình Khê.

Đến năm 2030, tỉnh dự kiến tiếp tục xây dựng hồ sơ đề án thành lập phường đối với 3 xã Đề Gi, Chư Prông và Bình Dương.

Phần lớn các địa phương nằm trong lộ trình này vốn là khu vực đô thị huyện lỵ của các huyện thuộc hai tỉnh Gia Lai và Bình Định trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.

Việc thành lập các phường được thực hiện theo lộ trình đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy thống nhất. Gia Lai định hướng huy động, lồng ghép và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; đồng thời hoàn thiện quy hoạch, phát triển đô thị và từng bước đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn thành lập phường theo quy định pháp luật.