Mỹ - Nhật ‘bắt tay’ giải cứu đồng yên, châu Âu ‘lãnh hậu quả’

Sáng 31/7, trong cuộc họp nội các tại Trại David, phóng viên Reuters đã ghi lại hình ảnh cuốn sổ tay của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent. Trên trang giấy chỉ xuất hiện một dòng được gạch chân: "Buy JPY 5–10bn" (tạm dịch: Mua 5 đến 10 tỷ USD đồng Yên).

Ít giờ sau khi bức ảnh lan truyền, Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) được cho là đã thực hiện các lệnh bán đồng Euro và mua đồng Yên thông qua Goldman Sachs và Morgan Stanley. Tỷ giá USD/JPY nhanh chóng giảm từ 162,8 xuống 157,97, tương đương đồng Yên tăng giá gần 3% chỉ trong chưa đầy một giờ.

Trước đó cùng ngày, giới chức Nhật Bản cũng đã can thiệp thị trường tại Tokyo. Điều này đồng nghĩa thị trường chứng kiến hai đợt hỗ trợ liên tiếp trong cùng một phiên giao dịch. Đến cuối phiên New York, đồng USD tiếp tục giảm từ khoảng 158,9 JPY xuống gần 157,6 JPY.

Đây được xem là đợt phối hợp can thiệp đầu tiên giữa Mỹ và Nhật kể từ sau thảm họa động đất, sóng thần năm 2011.

Đồng Yên suy yếu khiến dòng vốn rời khỏi trái phiếu Mỹ

Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở việc đồng Yên mất giá mạnh nhất gần 40 năm.

Trong tháng 7/2026, tỷ giá có thời điểm lên tới 164 JPY đổi 1 USD, mức yếu nhất kể từ năm 1986. Đồng Yên lao dốc khiến chi phí nhập khẩu tăng vọt, tạo sức ép lớn lên doanh nghiệp Nhật Bản.

Nửa đầu năm nay, Nhật Bản ghi nhận 5.346 doanh nghiệp phá sản, cao nhất trong 12 năm. Gần 90% trong số này là doanh nghiệp có dưới 10 lao động. Lĩnh vực dịch vụ, xây dựng và nhà hàng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi chi phí đầu vào tăng nhưng không thể chuyển hết sang giá bán.

Một trong những nguyên nhân chính là chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật. Trong khi lãi suất điều hành của Nhật chỉ khoảng 1%, mặt bằng lãi suất tại Mỹ đã tiến sát 4%, tạo khoảng cách khoảng 300 điểm cơ bản và khuyến khích dòng vốn chảy sang các tài sản bằng USD.

Tuy nhiên, nghịch lý là ngay cả khi dòng tiền rời khỏi Nhật, chi phí vốn trong nước vẫn tăng. Lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng Nhật đã lên 1,26%, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước, khiến doanh nghiệp cùng lúc chịu áp lực từ đồng Yên yếu và lãi vay tăng.

Làn sóng bán trái phiếu Mỹ mới là điều Washington lo ngại

Áp lực lớn nhất đối với Mỹ đến từ việc các tổ chức tài chính Nhật Bản bắt đầu giảm nắm giữ trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và ngân hàng Nhật sở hữu lượng lớn trái phiếu Mỹ nhưng phải phòng ngừa rủi ro tỷ giá vì nghĩa vụ thanh toán bằng đồng Yên. Khi chi phí phòng hộ tăng theo chênh lệch lãi suất giữa hai nước, lợi suất thực nhận từ trái phiếu Mỹ chỉ còn khoảng 1 đến 2%, thấp hơn lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm, vốn đã vượt 2%, mức cao nhất trong gần ba thập kỷ.

Điều này khiến việc đầu tư trong nước trở nên hấp dẫn hơn, kéo theo xu hướng hồi hương dòng vốn.

Theo số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, lượng chứng khoán nợ Chính phủ Mỹ do Nhật Bản nắm giữ đã giảm từ 1.239 tỷ USD vào tháng 2 xuống còn 1.143 tỷ USD vào tháng 5, tức giảm 96 tỷ USD chỉ sau ba tháng. Riêng tháng 5 ghi nhận mức giảm 66,8 tỷ USD, mạnh nhất trong vòng bốn năm.

Đối với Washington, đây là tín hiệu đáng lo ngại khi Nhật Bản vẫn là một trong những chủ nợ nước ngoài lớn nhất.

Can thiệp ngoại hối để bảo vệ thị trường trái phiếu

Việc các nhà đầu tư Nhật bán trái phiếu Mỹ làm gia tăng nguồn cung trên thị trường, buộc lợi suất phải tăng để thu hút người mua mới.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã duy trì trên 5% suốt 27 phiên liên tiếp, chuỗi dài nhất kể từ năm 2007. Trong bối cảnh Chính phủ Mỹ vẫn phải vay khoảng 155 tỷ USD mỗi tháng để tài trợ chi tiêu và chi phí trả lãi nợ công lên tới khoảng 24 tỷ USD mỗi tuần, bất kỳ đợt tăng lợi suất nào cũng làm áp lực tài khóa trở nên nặng nề hơn.

Vì vậy, việc chi 5 đến 10 tỷ USD để hỗ trợ đồng Yên được xem là cái giá tương đối nhỏ nếu có thể làm chậm làn sóng bán trái phiếu của các nhà đầu tư Nhật.

Đồng Euro trở thành "nguồn thanh khoản" bất đắc dĩ

Điểm đáng chú ý là Mỹ không trực tiếp bán USD để mua đồng Yên.

Theo phân tích, New York Fed sử dụng nguồn lực từ Quỹ Ổn định Tỷ giá (Exchange Stabilization Fund, ESF) để bán đồng Euro và mua đồng Yên thông qua các ngân hàng trung gian.

Cách làm này giúp đồng Yên được hỗ trợ trong khi chỉ số sức mạnh đồng USD không chịu tác động quá lớn, bởi việc đồng Euro suy yếu sẽ bù đắp phần ảnh hưởng từ giao dịch trên thị trường ngoại hối.

Tuy nhiên, điều đó đồng nghĩa đồng Euro trở thành nguồn cung thanh khoản phục vụ mục tiêu ổn định thị trường của Mỹ.

Động thái diễn ra đúng thời điểm Eurozone ghi nhận lạm phát tháng 7 tăng trở lại 2,9% do giá năng lượng, trong khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vẫn cân nhắc khả năng tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Đồng Euro suy yếu có thể khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, tạo thêm áp lực đối với lạm phát.

Một thông điệp được tính toán

Việc nội dung trên cuốn sổ tay của ông Scott Bessent lọt vào ống kính báo chí cũng làm dấy lên nhiều suy đoán.

Trước đó, vào tháng 5, ông từng chủ động để lộ một trang giấy chỉ ghi từ "resilience" và sau đó thừa nhận đây là cách gửi tín hiệu tới thị trường mà không cần phát đi thông cáo chính thức.

Dù vậy, đằng sau câu chuyện về đồng Yên là áp lực ngày càng lớn đối với thị trường trái phiếu Mỹ. Khi nhu cầu vay nợ tiếp tục tăng, Washington buộc phải tìm mọi cách duy trì sự ổn định của thị trường tài chính, ngay cả khi điều đó có thể tạo ra những tác động lan tỏa đối với các nền kinh tế đồng minh.

Nếu lần này cũng là một động thái có chủ đích, Bộ Tài chính Mỹ đã lựa chọn sử dụng hình ảnh để định hướng kỳ vọng của thị trường, đồng thời vẫn giữ được sự linh hoạt về quy mô và thời điểm can thiệp.