Mỹ-Trung gia hạn đình chiến thương mại thêm 2 tháng: Bước đi tạm thời hay tiền đề cho thỏa thuận lớn hơn?

Thỏa thuận vốn dự kiến hết hiệu lực vào ngày 10/11/2026. Thông báo được đưa ra ngay trước khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Washington bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước, và sau hai vòng đàm phán cấp cao giữa ông Bessent với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong (ngày 20/9 tại New York và 23/9 tại Washington), AP đưa tin.

Việc gia hạn này diễn ra trong bối cảnh cả hai bên đều muốn duy trì sự ổn định chiến lược tương đối, đồng thời tạo thêm thời gian để kiểm tra việc thực thi các cam kết cũ và khám phá khả năng đạt được một thỏa thuận thương mại rộng lớn hơn.

Theo Bloomberg, việc gia hạn 2 tháng là bước đi thực dụng, phản ánh cả sự cần thiết phải duy trì ổn định lẫn sự thiếu tin tưởng đủ để ký một thỏa thuận dài hạn ngay. Nó tạo không gian quý giá cho đàm phán, nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc nhiều vào việc Trung Quốc có thực hiện đầy đủ hơn các cam kết trong những tháng tới hay không, cũng như khả năng hai nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc duy trì động lực cá nhân tích cực.

Thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ được hưởng lợi từ sự ổn định ngắn hạn này, nhưng vẫn phải chuẩn bị cho khả năng dao động khi hạn chót tháng 1/2027 đến gần.

Bối cảnh và nội dung chính của đình chiến thương mại

Thỏa thuận Busan năm 2025 đã giúp hạ nhiệt cuộc chiến thuế quan leo thang mạnh mẽ trước đó. Hai bên đồng ý giảm thuế quan song phương, Trung Quốc cam kết khôi phục xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng, đồng thời tăng mua nông sản Mỹ (đặc biệt 25 triệu tấn đậu nành mỗi năm).

Sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi tháng 5/2026, Trung Quốc còn cam kết mua thêm ít nhất 17 tỷ USD nông sản Mỹ mỗi năm (giai đoạn 2026-2028) và đặt mua 200 máy bay Boeing, đồng thời hai bên hướng tới thành lập Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư để quản lý quan hệ kinh tế, kèm mục tiêu giảm thuế quan tương hỗ với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa không nhạy cảm mỗi bên.

Tuy nhiên, việc thực thi không đồng đều. Theo ông Bessent, Trung Quốc đang đáp ứng cam kết đậu nành nhưng chậm trễ với các nông sản khác trị giá 17 tỷ USD; Mỹ cũng phàn nàn về tiến độ giao hàng đất hiếm. Chính vì vậy, phía Mỹ chỉ đồng ý gia hạn ngắn hạn thay vì kéo dài lâu hơn như một số dự đoán trước đó, Reuters và một số báo Trung Quốc đưa tin ngày 24/9. Hiện chưa có bình luận chính thức chi tiết từ phía Bắc Kinh về khả năng đạt thỏa thuận lớn hơn.

Ý nghĩa của việc gia hạn 2 tháng

Theo Reuters, việc chỉ gia hạn hai tháng mang tính chiến thuật rõ rệt từ phía Mỹ. Thứ nhất, nó tạo áp lực buộc Trung Quốc phải thực hiện đầy đủ hơn các cam kết trong thời gian ngắn sắp tới, đặc biệt về nông sản và đất hiếm - những lĩnh vực Mỹ coi là then chốt để bảo vệ nông dân và chuỗi cung ứng.

Thứ hai, nó tránh tạo ra khoảng trống bất ổn ngay trước và trong chuyến thăm của ông Tập Cận Bình, giúp duy trì không khí tích cực cho cuộc gặp thượng đỉnh.

Thứ ba, nó mở cửa cho khả năng đàm phán thỏa thuận lớn hơn mà phía Trung Quốc đã nêu ra trong cuộc gặp ngày 20/9, thay vì chỉ lặp lại các thỏa thuận nhỏ lẻ.

Từ góc độ Trung Quốc, gia hạn ngắn hạn vẫn tốt hơn việc để thỏa thuận hết hạn, vì giúp duy trì dòng chảy xuất khẩu và giảm rủi ro thuế quan quay trở lại. Bắc Kinh cũng đang tìm cách tận dụng không khí “chiến lược ổn định” mà cả hai lãnh đạo đều đề cao, đồng thời thúc đẩy các vấn đề như tiếp cận thị trường tài chính Mỹ và giảm thuế với hàng hóa không nhạy cảm.

Ngoài thương mại thuần túy, hai bên còn thảo luận về cơ chế đường dây nóng an toàn trí tuệ nhân tạo (AI) - một bước tiến khiêm tốn trong lĩnh vực công nghệ nhạy cảm, dù kỳ vọng hợp tác sâu về AI vẫn thấp do thiếu tin cậy lẫn nhau và cả hai đều không muốn chậm lại cuộc đua phát triển.

Khả năng đạt thỏa thuận lớn hơn

Theo giới quan sát, thỏa thuận đình chiến rất có thể sẽ được gia hạn thêm lần nữa hoặc được chuyển thành một khung ổn định trung hạn vào khoảng tháng 1/2027, kèm theo một số biến số cụ thể hơn về nông sản, dịch vụ tài chính và giảm thuế 30 tỷ USD hàng không nhạy cảm.

Cuộc gặp thượng đỉnh Trump-Tập lần này (và các cuộc gặp dự kiến tại Thâm Quyến và Miami sau đó) nhiều khả năng chỉ mang tính củng cố quan hệ và đưa ra các tuyên bố chung mang tính định hướng, thay vì một gói thỏa thuận toàn diện ngay lập tức. Việc thực thi chậm của Trung Quốc khiến Mỹ giữ thái độ thận trọng.

Nếu Trung Quốc đẩy nhanh việc mua nông sản và giao đất hiếm trong quý 4/2026, đồng thời hai bên đạt tiến bộ rõ rệt về cơ chế Hội đồng Thương mại, Hội đồng Đầu tư và giảm thuế tương hỗ, thì một thỏa thuận lớn hơn mang tính khung có thể được công bố vào đầu năm 2027. Thỏa thuận này có thể bao gồm cam kết mua hàng dài hạn hơn, mở cửa thị trường dịch vụ, và cơ chế giải quyết tranh chấp ổn định hơn - giúp giảm rủi ro chiến tranh thương mại tái diễn.

Còn nếu tiến độ thực thi vẫn chậm hoặc các vấn đề địa chính trị khác như vấn đề Đài Loan, Iran, AI, công nghệ... làm căng thẳng gia tăng, việc gia hạn có thể trở thành băng keo tạm thời và thuế quan có thể quay trở lại sau tháng 1/2027. Niềm tin lẫn nhau vẫn mỏng manh; Mỹ nhấn mạnh “có đi có lại và công bằng”, trong khi Trung Quốc ưu tiên ổn định và không muốn bị ràng buộc quá chặt.