Có tiền cũng phải chờ 6 năm: Doanh nghiệp ráo riết săn tua-bin khí cũ, tận dụng cả động cơ máy bay để ‘nuôi’ AI

Theo Reuters ngày 9/11, các công ty điện lực, nhà phát triển hạ tầng và doanh nghiệp công nghệ đang ráo riết tìm kiếm tua-bin khí đã qua sử dụng trên khắp thế giới nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng lớn của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI).

Không chỉ mua lại những thiết bị đã qua sử dụng, một số doanh nghiệp còn tìm cách khôi phục các tua-bin ngừng hoạt động từ lâu hoặc chuyển đổi động cơ phản lực của máy bay thành thiết bị phát điện.

Xu hướng này xuất hiện khi các nhà sản xuất tua-bin khí lớn không thể đáp ứng tốc độ gia tăng đơn đặt hàng, khiến thời gian chờ thiết bị mới kéo dài tới đầu thập niên 2030.

Bà Aurora Tenorio, nhà phân tích cấp cao tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, cho biết các cuộc thảo luận về thời gian giao tua-bin khí tại Mỹ hiện chủ yếu xoay quanh giai đoạn 2030 đến 2031. Theo bà, thời gian giao một tua-bin khí mới tại Mỹ hiện trung bình lên tới 6 năm.

Điều này tạo ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp muốn nhanh chóng đưa trung tâm dữ liệu vào vận hành, bởi điện năng là một trong những điều kiện quan trọng nhất để triển khai các hệ thống AI quy mô lớn.

Ngay cả khi thị trường chứng khoán gần đây chứng kiến làn sóng bán tháo cổ phiếu liên quan đến AI và những lo ngại về hiệu quả đầu tư ngày càng gia tăng, nhu cầu phát triển hạ tầng điện cho các trung tâm dữ liệu vẫn tiếp tục tăng mạnh.

Các nhà phát triển vì vậy đang tìm mọi cách rút ngắn thời gian chờ đợi, kể cả sử dụng thiết bị cũ hoặc những giải pháp phát điện vốn không được thiết kế chuyên biệt cho trung tâm dữ liệu.

Đơn đặt hàng vượt 100 GW, nhà sản xuất không đáp ứng kịp

Theo Wood Mackenzie, tổng công suất các đơn đặt hàng tua-bin khí trên toàn cầu hiện vượt 100 GW, trong khi năng lực sản xuất ước tính chỉ khoảng 60 đến 70 GW.

Chênh lệch lớn giữa nhu cầu và khả năng cung ứng khiến các nhà sản xuất khó đáp ứng kịp tiến độ của những dự án điện và trung tâm dữ liệu mới.

Ba tập đoàn thống lĩnh thị trường turbine khí gồm Siemens Energy, GE Vernova và Mitsubishi Heavy Industries đều thừa nhận làn sóng đầu tư vào AI đã đẩy số đơn hàng vượt năng lực sản xuất hiện tại.

Các nhà máy chế tạo đang tìm cách mở rộng công suất, nhưng quá trình này cần nhiều thời gian do turbine khí là thiết bị công nghiệp phức tạp, đòi hỏi năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng chuyên biệt.

Theo dự báo của ngân hàng đầu tư Jefferies, riêng các trung tâm dữ liệu tại Mỹ có nhu cầu tua-bin khí tương đương gần 17 GW công suất trong năm 2026. Con số này có thể tăng hơn 3 lần vào năm 2028, phản ánh tốc độ mở rộng hạ tầng AI tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trong khi đó, công suất sản xuất tua-bin khí toàn cầu được dự báo tăng lên khoảng 87 GW vào năm 2028, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức nhu cầu dự kiến 129 GW. Điều này đồng nghĩa thị trường vẫn có nguy cơ thiếu hụt thiết bị ngay cả khi các nhà sản xuất đẩy mạnh đầu tư mở rộng nhà máy.

Theo Wood Mackenzie, giá tua-bin khí cũng đang tăng nhanh. Trong báo cáo công bố tháng 4/2026, hãng tư vấn dự báo giá thiết bị có thể tăng tới 195% vào cuối năm 2027 so với năm 2019.

Đối với các doanh nghiệp phát triển trung tâm dữ liệu, việc không thể nhận tua-bin đúng thời hạn có thể khiến dự án chậm vận hành nhiều năm. Vì vậy, thay vì chờ thiết bị mới, nhiều công ty sẵn sàng chuyển sang những giải pháp trước đây ít được chú ý.

Săn mua tua-bin cũ, biến động cơ máy bay thành máy phát điện

Bà Ana Amicarella, Tổng giám đốc EthosEnergy, doanh nghiệp chuyên cung cấp dịch vụ thiết bị năng lượng, cho biết thị trường turbine khí đã qua sử dụng đang trở nên đặc biệt sôi động. Theo bà, giá chào bán trên thị trường thứ cấp cũng tăng đáng kể khi ngày càng nhiều khách hàng cùng tìm kiếm những thiết bị còn có thể vận hành.

Một trong những ví dụ đáng chú ý là Crusoe, doanh nghiệp phát triển hạ tầng AI tại Mỹ. Tháng 4/2026, công ty này đặt mua 13 tua-bin khí từ ProEnergy, nhà cung cấp thiết bị năng lượng có trụ sở tại Mỹ.

Điểm đặc biệt là các tua-bin này được phát triển dựa trên động cơ máy bay phản lực của GE Aerospace, sử dụng công nghệ tua-bin dẫn xuất hàng không.

Tổng công suất của 13 thiết bị lên tới 650 MW và dự kiến được sử dụng tại các dự án trung tâm dữ liệu AI của Crusoe trên lãnh thổ Mỹ.

Thương vụ cho thấy các doanh nghiệp đang tận dụng những công nghệ vốn gắn liền với ngành hàng không để giải quyết bài toán cấp điện cho hệ thống máy chủ.

Về nguyên lý, tua-bin khí và động cơ phản lực đều sử dụng quá trình nén không khí, đốt nhiên liệu và khai thác dòng khí nóng để tạo công cơ học. Sau khi được thiết kế hoặc cải hoán phù hợp, một số động cơ hàng không có thể được sử dụng để dẫn động máy phát điện, thay vì tạo lực đẩy cho máy bay.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn ngoài việc chờ mua những turbine công nghiệp mới.

Ông Darayus Pardivala, người phụ trách hoạt động kinh doanh thiết bị và dịch vụ sau bán hàng tại Mỹ của Sulzer, cho biết cứ vài tuần công ty lại nhận được yêu cầu tìm mua tua-bin khí cũ phục vụ trung tâm dữ liệu. Tình trạng này phản ánh sự thay đổi đáng kể của thị trường, khi những cỗ máy từng bị loại khỏi dây chuyền sản xuất hoặc ngừng khai thác nay trở thành tài sản được nhiều doanh nghiệp săn tìm.

Một số nhà phát triển còn chấp nhận sử dụng nhiều tua-bin công suất nhỏ tại cùng một địa điểm, thay vì phụ thuộc vào một số ít thiết bị công suất lớn.

Theo ông Scott Schreeg, Giám đốc kinh doanh của nhà cung cấp thiết bị SVI Bremco tại Mỹ, có dự án bố trí hơn 100 tua-bin tại một cơ sở, sử dụng kết hợp nhiều mẫu mã và thương hiệu khác nhau. Mặc dù cách làm này có thể khiến hoạt động bảo trì và quản lý phức tạp hơn, doanh nghiệp vẫn lựa chọn nhằm nhanh chóng đảm bảo nguồn điện cho dự án.

Tua-bin cũ có thể rẻ hơn hàng mới hàng chục triệu USD

Bên cạnh thời gian giao hàng, giá thiết bị cũng là yếu tố khiến tua-bin đã qua sử dụng trở nên hấp dẫn.

Theo ông Zach Machuca, thành viên điều hành Origin Partners, doanh nghiệp chuyên mua sắm thiết bị điện cho các nhà phát triển trung tâm dữ liệu, tua-bin cũ được bảo dưỡng tốt hiện có giá khoảng 1,5 đến 1,7 triệu USD/MW công suất.

Các tua-bin đã được đại tu có giá khoảng 1,3 triệu USD/MW. Trong khi đó, theo Aurora Energy Research, tua-bin mới thường có giá khoảng 2 đến 2,5 triệu USD/MW.

Như vậy, với cùng công suất 100 MW, chi phí mua thiết bị mới có thể lên tới 200 đến 250 triệu USD, trong khi tua-bin đại tu có thể có giá khoảng 130 triệu USD, chưa tính các hạng mục lắp đặt và vận hành.

Ở phân khúc thiết bị nhỏ, mức chênh lệch thậm chí còn lớn hơn.

Ông Dan Poole, Tổng giám đốc ReflowX, đơn vị kết nối người mua với chủ sở hữu tua-bin, cho biết 2 tua-bin công suất 14,5 MW mỗi chiếc do Solar Turbines, công ty con của Caterpillar, sản xuất vừa được bán với tổng giá 12,5 triệu USD.

Tính bình quân, mức giá này tương đương khoảng 430.000 USD/MW.

Nếu mua mới 2 thiết bị tương đương, khách hàng sẽ phải chi khoảng 35 triệu USD và chờ tới 5 năm để nhận hàng. Như vậy, thương vụ mua thiết bị cũ giúp bên mua tiết kiệm khoảng 22,5 triệu USD so với phương án mua mới, tương đương hơn 64% chi phí thiết bị.

Đối với những nhà phát triển trung tâm dữ liệu cần đưa dự án vào hoạt động sớm, lợi ích không chỉ nằm ở số tiền tiết kiệm mà còn ở khả năng rút ngắn thời gian chờ nguồn điện.

Tuy nhiên, tua-bin đã qua sử dụng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Bà Tenorio của Wood Mackenzie lưu ý một số thiết bị cũ có lịch sử bảo dưỡng không đầy đủ, tuổi thọ còn lại hạn chế hoặc không được bảo đảm dịch vụ kỹ thuật trong dài hạn. Với những động cơ máy bay được chuyển đổi thành thiết bị phát điện, khả năng vận hành liên tục trong thời gian dài cũng là vấn đề cần được xem xét kỹ.

Các động cơ hàng không vốn được thiết kế theo những điều kiện vận hành khác với tua-bin phát điện công nghiệp, trong khi trung tâm dữ liệu cần nguồn điện ổn định gần như liên tục.

Do đó, thiết bị rẻ hơn và có thể giao nhanh hơn chưa chắc mang lại tổng chi phí vận hành thấp hơn trong suốt vòng đời sử dụng.

Cơn khát điện AI lan sang cả ngành điện truyền thống

Sự cạnh tranh nguồn cung tua-bin không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp công nghệ. Những công ty điện lực truyền thống cũng đang phải trả giá cao hơn và chờ lâu hơn khi đặt mua thiết bị phục vụ dự án phát điện mới.

Tennessee Valley Authority, doanh nghiệp điện lực thuộc sở hữu liên bang Mỹ, cho biết giá của mọi loại thiết bị, từ tua-bin mới đến hàng cũ và hàng đã đại tu, đều tăng mạnh trong 2 năm qua.

Ông Jim Matheson, Tổng giám đốc Hiệp hội Hợp tác xã Điện nông thôn Quốc gia Mỹ, cho biết các đơn vị thành viên đang phải đối mặt với thời gian giao hàng dài chưa từng có và chi phí thiết bị leo thang. Theo ông, những hợp tác xã cần bổ sung công suất phát điện buộc phải cân nhắc mọi phương án khả thi, bao gồm cả mua turbine tân trang.

Tình trạng khan hiếm cũng mở ra cơ hội cho những công nghệ phát điện khác.

Tập đoàn Wärtsilä của Phần Lan cho biết đã nhận được khoảng 3 GW đơn hàng từ các trung tâm dữ liệu Mỹ kể từ mùa xuân năm 2025. Thay vì sử dụng tua-bin, các hệ thống của Wärtsilä vận hành bằng động cơ đốt trong chạy khí đốt để tạo điện.

Ông Anders Lindberg, Chủ tịch bộ phận năng lượng của tập đoàn, cho rằng yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy nhu cầu hiện nay chính là thời gian giao thiết bị. Việc chuyển sang những giải pháp phát điện thay thế cho thấy các doanh nghiệp đang ưu tiên tốc độ triển khai để không bỏ lỡ làn sóng đầu tư AI.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng thị trường tua-bin cũ khó có thể giải quyết hoàn toàn tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Bà Noor Qureshi, chuyên gia của Enverus Intelligence Research, nhận định số lượng thiết bị dư thừa trên thị trường hiện đã rất hạn chế, nên nguồn tua-bin đã qua sử dụng chỉ có thể bù đắp một phần nhỏ nhu cầu.

Khi chip xử lý ngày càng mạnh và các trung tâm dữ liệu liên tục mở rộng, khả năng bảo đảm nguồn điện đang trở thành yếu tố quyết định tốc độ phát triển hạ tầng AI. Trong cuộc đua đó, lợi thế không chỉ thuộc về doanh nghiệp sở hữu chip tiên tiến nhất, mà còn thuộc về những đơn vị có thể nhanh chóng tìm được nguồn điện đủ lớn để vận hành chúng.