Nam NSND xuất thân từ gia tộc 6 đời làm nghệ thuật, nổi danh là ‘thần đồng sân khấu’, con gái cũng nối nghiệp cải lương

NSND Thanh Tòng là cái tên tiêu biểu khi nhắc đến sân khấu cải lương tuồng cổ Nam Bộ. Không chỉ nổi tiếng với khả năng ca diễn, ông còn được biết đến là người có nhiều đóng góp trong sáng tác, dàn dựng và đào tạo nghệ sĩ. Những cống hiến của ông góp phần tạo nên diện mạo riêng cho một loại hình sân khấu kết hợp giữa tinh hoa hát bội và nghệ thuật cải lương.

NSND Thanh Tòng Tên thật là Nguyễn Thanh Tòng, ông sinh năm 1948 tại Sài Gòn trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật lâu đời. Ông là hậu duệ đời thứ tư trong gia tộc đến nay có 6 đời theo nghề hát nổi tiếng miền Nam.

Bà cố nội ông là chủ gánh hát bội Vĩnh Xuân, ông nội ông là bầu Thắng - kép hát bội lừng danh của đất Sài Gòn xưa, còn cha ông là nghệ sĩ Minh Tơ. Các tên tuổi như Bạch Lê, Bạch Lựu, Bạch Lý, Bạch Long, Thành Lộc, đạo diễn Phượng Hoàng… là em cô cậu của ông. Còn lớp diễn viên trẻ như Tú Sương, Trinh Trinh, Thanh Thảo… là cháu ông.

Lớn lên trong môi trường mà sân khấu hiện diện trong đời sống hằng ngày, NSND Thanh Tòng sớm tiếp xúc với những làn điệu, cách biểu diễn và nguyên tắc nghề nghiệp được các thế hệ trước truyền lại.

Năm 3 tuổi, ông bắt đầu học hát và đến năm 6 tuổi đã có cơ hội biểu diễn trong vở San Hậu. Từ nhỏ, NSND Thanh Tòng được rèn luyện nhiều kỹ năng, không chỉ ca hát mà còn có diễn xuất, tân nhạc, múa và vũ đạo. Nhờ quá trình học tập từ sớm, ông dần bộc lộ khả năng làm chủ sân khấu và hóa thân vào những nhân vật có tính cách khác nhau.

Khi mới khoảng 11 tuổi, tài năng của NSND Thanh Tòng đã thu hút sự chú ý của giới báo chí tại Sài Gòn. Biệt danh “thần đồng sân khấu” cũng từ đó gắn liền với tên tuổi của ông. Tuy nhiên, điều làm nên vị trí của người nghệ sĩ không chỉ là sự nổi tiếng thời thơ ấu, mà còn nằm ở những sáng tạo và đóng góp trong suốt nhiều thập niên hoạt động.

Trong sự nghiệp, NSND Thanh Tòng từng thể hiện nhiều nhân vật nổi tiếng như Trịnh Ân, Bao Công, Quan Công, Điêu Thuyền và Hồ Nguyệt Cô. Mỗi vai diễn đòi hỏi cách xử lý riêng về giọng ca, hình thể, thần thái và tâm lý nhân vật. Bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, ông tạo nên những hình tượng sân khấu giàu biểu cảm, đồng thời phát huy thế mạnh của lối diễn ước lệ đặc trưng trong nghệ thuật tuồng cổ.

Đóng góp đáng kể của NSND Thanh Tòng còn nằm ở việc tìm tòi, đổi mới cách dàn dựng cải lương tuồng cổ. Tiếp thu nền tảng hát bội từ gia đình, ông kết hợp những yếu tố truyền thống với ngôn ngữ biểu diễn của cải lương, chú trọng sự hài hòa giữa âm nhạc, ca diễn, vũ đạo, phục trang và bố cục sân khấu. Qua những tác phẩm như “Câu thơ yên ngựa”, “Tô Hiến Thành xử án” hay “Ngọn lửa Thăng Long”, ông góp phần đưa những câu chuyện lịch sử, nhân vật anh hùng đến gần hơn với khán giả.

Bên cạnh sáng tạo và biểu diễn, NSND Thanh Tòng còn dành nhiều tâm huyết cho việc truyền nghề. Ông dìu dắt các nghệ sĩ thuộc thế hệ sau, trong đó có Kim Tử Long, Thoại Mỹ và Tú Sương. Với ông, bảo tồn nghệ thuật không chỉ là duy trì những vở diễn mà còn phải trao truyền kinh nghiệm, kỹ thuật và tình yêu nghề cho lớp trẻ.

Năm 2007, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Ngày 22/9/2016, ông qua đời ở tuổi 68, để lại niềm tiếc thương cho đồng nghiệp và khán giả yêu cải lương.

Tiếp nối truyền thống gia đình, con gái ông là NSND Quế Trân cũng sớm bén duyên với sân khấu. Cô tham gia đoàn Đồng ấu Bạch Long từ năm 8 tuổi, bắt đầu quá trình rèn luyện giọng ca và khả năng diễn xuất khi còn nhỏ. Được trưởng thành trong môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp, NSND Quế Trân có cơ hội học hỏi kinh nghiệm từ cha cùng những nghệ sĩ đi trước, từng bước tích lũy bản lĩnh biểu diễn.

NSND Quế Trân gây thiện cảm với khán giả nhờ gương mặt thanh tú, nét đẹp dịu dàng và phong thái nền nã. Tuy nhiên, nhan sắc chỉ là một phần tạo nên sức hút của nữ nghệ sĩ. Giọng ca ngọt ngào, lối diễn linh hoạt cùng sự nghiêm túc trong công việc giúp cô khẳng định tên tuổi bằng thực lực, thay vì chỉ được biết đến với tư cách con gái của một nghệ sĩ nổi tiếng.

Trong quá trình hoạt động, NSND Quế Trân giành nhiều thành tích đáng chú ý như Giải Mai Vàng, Huy chương Vàng Giải thưởng Trần Hữu Trang và các huy chương tại hội diễn sân khấu chuyên nghiệp.

Cô từng ghi dấu qua những vai diễn như Phương Thảo trong “Nhảy múa với quỷ dữ”, Nga trong “Khúc ly hương” và Phượng trong “Con mắt thời gian”. Những vai diễn với màu sắc khác nhau cho thấy khả năng biến hóa của nữ nghệ sĩ, đồng thời phản ánh nỗ lực làm mới bản thân trong khuôn khổ nghệ thuật truyền thống.

Ngoài sân khấu, NSND Quế Trân còn tích cực tham gia hoạt động xã hội, cô từng là đại biểu HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa VIII, nhiệm kỳ 2011-2016 và khóa IX, nhiệm kỳ 2016-2021. Năm 2024, cô được trao danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, đánh dấu một cột mốc quan trọng sau nhiều năm gắn bó với cải lương.

Việc cả cha và con gái đều được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân là dấu mốc đáng chú ý của gia đình có nhiều thế hệ theo đuổi nghệ thuật. Nếu NSND Thanh Tòng góp phần phát triển cải lương tuồng cổ bằng tư duy sáng tạo và vai trò truyền nghề thì NSND Quế Trân tiếp tục gìn giữ giá trị ấy qua những hoạt động biểu diễn và dấu ấn riêng.

Hành trình của hai nghệ sĩ không chỉ phản ánh sự tiếp nối trong một gia đình giàu truyền thống mà còn cho thấy nỗ lực duy trì sức sống của sân khấu cải lương giữa những thay đổi của đời sống văn hóa đương đại.