Ngọn núi thiêng nơi Hoàng đế Quang Trung lên ngôi, lập đàn tế trời trước khi đánh tan 29 vạn quân Thanh

Huế là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, từng chứng kiến nhiều giai đoạn phát triển của dân tộc và lưu giữ hệ thống di sản văn hóa đặc sắc. Trong kho tàng di sản ấy, núi Bân là một địa danh mang giá trị lịch sử nổi bật, gắn liền với những sự kiện trọng đại của vùng đất cố đô, đặc biệt là triều đại Tây Sơn và sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Quang Trung - Nguyễn Huệ.

Nơi đây nằm ở phía nam Kinh thành Huế, thuộc phường Trường An, cách núi Ngự Bình hơn 600m. Núi Bân còn được biết đến với nhiều tên gọi như Bân Sơn, Ba Tầng, Tam Tầng hay Hòn Thiêng.

Vào cuối năm 1788, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ làm lễ tế cáo trời đất, lên ngôi Hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung trước khi chỉ huy cuộc hành quân thần tốc ra Bắc, đánh bại quân Thanh xâm lược vào mùa xuân Kỷ Dậu 1789.

Nơi Bắc Bình vương Nguyễn Huệ đăng quang Hoàng đế

Núi Bân cao khoảng 43,75m, phía đông giáp núi Ngự Bình, phía tây và phía bắc giáp khu vực Trường Cỡi, phía nam tiếp giáp vùng An Tây ngày nay. Từ đỉnh núi có thể bao quát toàn cảnh khu vực xung quanh với những triền đồi nối tiếp nhau.

Chính địa thế đặc biệt ấy được cho là một trong những lý do khiến Nguyễn Huệ lựa chọn nơi đây để lập đàn tế trời đất và cử hành lễ đăng quang trước khi xuất quân ra Bắc.

Cuối năm 1788, sau khi nhận tin quân Thanh dưới sự chỉ huy của Tôn Sĩ Nghị tiến vào nước ta với danh nghĩa giúp vua Lê Chiêu Thống khôi phục quyền lực, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ quyết định thân chinh ra Bắc chống giặc.

Ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân (22/12/1788), tại kinh thành Phú Xuân, Nguyễn Huệ đã chọn núi Bân làm nơi lập đàn tế trời đất và chính thức đăng quang Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung. Ngay sau lễ đăng quang, ông hạ lệnh xuất quân, mở đầu cuộc hành quân thần tốc được ghi dấu trong lịch sử dân tộc.

Các nhà nghiên cứu cho rằng việc lựa chọn núi Bân không phải ngẫu nhiên. Trong bối cảnh thời gian chuẩn bị vô cùng gấp rút, địa thế tự nhiên của ngọn núi đã đáp ứng yêu cầu xây dựng đàn tế trong thời gian ngắn. Quân Tây Sơn tận dụng địa hình sẵn có để cải tạo ngọn núi thành đàn tế phục vụ nghi lễ đăng quang.

Được biết, đỉnh đàn tế là phần cao nhất của núi Bân, được kiến tạo thành ba tầng hình nón cụt xếp chồng lên nhau. Tầng trên cùng có mặt bằng phẳng, bốn phía đều có lối đi lên theo các hướng đông, tây, nam, bắc. Cấu trúc đơn giản nhưng hài hòa với địa hình tự nhiên, đồng thời đáp ứng đầy đủ yêu cầu của nghi lễ tế trời đất.

Sau lễ đăng quang, Hoàng đế Quang Trung trực tiếp chỉ huy đại quân tiến ra Bắc. Chỉ vài ngày sau, quân Tây Sơn đã tới Nghệ An để tuyển thêm binh sĩ và bổ sung lực lượng. Từ đây, đại quân tiếp tục tiến ra Tam Điệp, chuẩn bị cho cuộc tổng tiến công nhằm đánh tan quân Thanh.

Theo kế hoạch đã định, từ đêm 30 tháng Chạp năm Mậu Thân đến mùng 5 Tết Kỷ Dậu năm 1789, quân Tây Sơn liên tiếp giành thắng lợi tại các trận đánh quyết định như Hà Hồi, Ngọc Hồi và Đống Đa. Đến chiều cùng ngày, Hoàng đế Quang Trung tiến vào Thăng Long, giải phóng kinh thành và kết thúc cuộc kháng chiến chống quân Thanh trong thời gian ngắn.

Từ Phú Xuân, cuộc hành quân kéo dài gần 700km đã được thực hiện với tốc độ hiếm thấy trong lịch sử quân sự, trở thành biểu tượng cho tài thao lược, khả năng tổ chức và ý chí quyết chiến quyết thắng của vị hoàng đế áo vải.

Dấu tích hiếm hoi còn lại của triều đại Tây Sơn ở Huế

Sau khi Hoàng đế Quang Trung qua đời và triều Tây Sơn sụp đổ, phần lớn dấu tích liên quan đến vương triều này dần mai một theo thời gian.

Trong bối cảnh đó, núi Bân trở thành một trong số ít di tích tại Huế còn lưu giữ dấu ấn trực tiếp của triều đại Tây Sơn cũng như sự kiện đăng quang của Hoàng đế Quang Trung.

Không chỉ mang giá trị lịch sử, núi Bân còn là chứng tích của một giai đoạn đặc biệt trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, gắn với chiến thắng Đống Đa - một trong những chiến công lẫy lừng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của Việt Nam.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, núi Bân từng có thời gian dài bị bỏ hoang. Cây cối mọc um tùm, nhiều khu vực bị người dân lấn chiếm làm nơi chôn cất khiến di tích dần chìm vào quên lãng.

Sau quá trình khảo sát và nghiên cứu, các cơ quan chức năng đã xác định giá trị lịch sử đặc biệt của khu vực này.

Ngày 18/11/1988, núi Bân chính thức được công nhận là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia, mở ra giai đoạn bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Để tôn vinh người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ, tỉnh Thừa Thiên - Huế (nay là TP. Huế) đã xây dựng Khu tưởng niệm Quang Trung trên núi Bân.

Công trình hoàn thành với điểm nhấn là tượng đài Quang Trung bằng đá Thanh cao 12m.

Bức tượng khắc họa vị hoàng đế trong tư thế hiên ngang, tay trái cầm chuôi kiếm, ánh mắt hướng về phương Bắc - nơi ghi dấu chiến thắng Đống Đa lịch sử. Tượng được đặt trên bệ cao 9m, phía sau là bức phù điêu dài 50m tái hiện quá trình hình thành và phát triển của phong trào Tây Sơn cho đến khi hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước.

Bao quanh cụm công trình là quảng trường và sân hành lễ rộng hơn 20.000m2. Tại đây thường xuyên diễn ra các hoạt động tưởng niệm, lễ hội văn hóa và các sự kiện lịch sử quan trọng.

Ít người biết, sườn phía tây núi Bân từng là nơi an táng bà Hoàng Thị Loan - thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh - từ năm 1901 đến năm 1922. Sau đó, bà Nguyễn Thị Thanh, chị gái của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã đưa hài cốt của mẹ về quê nhà Nghệ An an táng.

Ngày nay, núi Bân và Khu tưởng niệm Quang Trung là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, đồng thời là điểm đến văn hóa - lịch sử tiêu biểu của Huế.

Mỗi năm, nơi đây đón hàng vạn lượt du khách đến tham quan, dâng hương và tìm hiểu về người anh hùng áo vải đã làm nên mùa xuân đại thắng Kỷ Dậu 1789, ghi dấu một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc Việt Nam.