Bí ẩn ngôi mộ cổ ở Phú Quốc là nơi chôn cất hoàng tử triều Nguyễn, mất khi mới 2 tuổi

Miếu Hoàng Tử nằm ở vùng cực Nam đảo, khu vực Vịnh Đầm thuộc phường An Thới, đặc khu Phú Quốc.

Ngôi miếu cổ kính không chỉ là nơi gửi gắm tín ngưỡng của người dân miền biển mà còn là nhân chứng cho một chương biến động trong lịch sử mở cõi của triều Nguyễn, gắn liền với những năm tháng bôn ba, lưu lạc của chúa Nguyễn Ánh trước khi bước lên ngai vàng lấy niên hiệu Gia Long.

Miếu Hoàng Tử sở hữu quy mô khiêm tốn nhưng uy nghiêm, mang phong cách kiến trúc truyền thống của các ngôi miếu vùng Nam Bộ với mái ngói âm dương rêu phong và không gian tĩnh mịch nhìn ra hướng biển Vịnh Đầm. Cho đến hiện tại, ngôi miếu đã nhiều lần được nhân dân địa phương chung tay tu sửa, tôn tạo để giữ gìn sự trang nghiêm.

Thân thế vị hoàng tử bí ẩn

Theo các tư liệu lịch sử và Châu bản triều Nguyễn, kho tài liệu đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới, nhân vật được nhắc đến trong tâm thức người dân qua ngôi miếu là một vị hoàng tử thuộc thế hệ đầu của vương triều.

Vị hoàng tử này mang tên húy là Nhật, là con trai của vua Gia Long. Vị hoàng tử ra đời tại đảo xa, thời điểm chúa Nguyễn Ánh cùng hoàng tộc phải bôn tẩu, lưu trú tại vùng biển đảo phía Nam để tránh sự truy đuổi của quân Tây Sơn vào những năm cuối thế kỷ 18 (trước năm 1789).

Trong bối cảnh đất nước chia cắt và chiến tranh liên miên, cuộc sống lưu vong trên đảo hoang vô cùng khắc nghiệt. Cố, phụ nữ và trẻ em trong hoàng tộc phải đối mặt với thiếu thốn, bệnh tật. Do tuổi đời còn quá nhỏ và điều kiện y tế thời bấy giờ không cho phép, vị hoàng tử đã qua đời khi mới lên 2 tuổi và được chôn cất vội vã trên đất đảo.

Các tài liệu địa phương như cuốn sách "Hải Đảo Phú Quốc" xuất bản năm 1974 đã ghi chép lại từ lời kể của các bô lão và hậu duệ những người từng tham gia sự kiện lịch sử trên. Mộ phần của hoàng tử từng được lập tại khu vực làng Đầm (nay thuộc vùng Vịnh Đầm, An Thới), nơi có con rạch chảy qua và từng là một tụ điểm dân cư sầm uất thời kỳ đầu mở đất.

Trong sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức biên soạn năm 1819, vùng đất này được hành chính hóa dưới tên gọi thôn An Hòa thuộc tổng Phú Quốc, hạt Hà Tiên. Mặc dù đến thời vua Minh Mạng (năm 1836), khi tiến hành lập địa bạ hành chính mới, tên gọi thôn An Hòa không còn xuất hiện do sự sáp nhập và sắp xếp lại các đơn vị cơ sở, nhưng vị trí tại làng Đầm vẫn được lưu truyền trong trí nhớ nhân dân.

Trong khi đó, ở các ghi chép trong Châu bản triều Nguyễn, cụ thể là tập văn bản đề ngày 18/8 nhuận năm Tự Đức thứ 15 (1862). Tờ tấu trình của Phủ Tôn Nhân gửi lên nhà vua đã nêu rõ việc tra xét các phần mộ hoàng thân, công chúa đời đầu còn bỏ sót hoặc chưa được quy tụ.

Theo đó, chiếu theo gia phả hoàng tộc, ngôi mộ của Hoàng tử Nhật chôn tại thôn An Hòa, Phú Quốc là nơi hẻo lánh, nên vua Tự Đức đã xuống sắc lệnh phái 4 vị đại thần trực tiếp ra đảo để tổ chức cất bốc, hồi hương hài cốt về kinh thành Huế và đưa vào phụ thờ tại đền Triển Thân.

Các giai thoại dân gian truyền miệng

Ngoài những ghi chép trong Châu bản triều Nguyễn và tư liệu sử sách, dân gian qua nhiều thế hệ cũng thêu dệt nên không ít câu chuyện huyền bí xoay quanh cái chết của vị hoàng tử đoản mệnh. Nổi bật nhất là giai thoại gắn liền với Hoàng tử Cải và thứ phi Phi Yến (tên thật là Lê Thị Răm).

Truyền thuyết kể rằng trong thời gian lưu vong tại đây, vì can ngăn chúa Nguyễn Ánh không nên cầu viện quân Pháp chống lại Tây Sơn nên bà Phi Yến bị thất sủng, còn Hoàng tử Cải không may lâm bệnh qua đời và bị bỏ lại. Dân gian từng truyền tai nhau rằng câu ca dao thương cảm "Gió đưa cây cải về trời, Rau răm ở lại chịu đời đắng cay" xuất phát từ đau thương của sự kiện này, trong đó cây cải chỉ hoàng tử và rau răm chỉ người thứ phi.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa đã chỉ ra đây thực chất chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên trong văn học dân gian, bởi câu ca dao trên vốn rất phổ biến ở các tỉnh phía Bắc từ trước đó và sự tích bà Phi Yến chủ yếu gắn liền với không gian văn hóa tại Côn Đảo.

Một giả thuyết dân gian khác từng lan truyền cho rằng đây là mộ của một vị hoàng tử ngoại quốc người Nhật Bản. Sự nhầm lẫn này bắt nguồn từ chính tên húy "Nhật" của vị hoàng tử nhà Nguyễn khi được truyền miệng qua nhiều đời, khiến người dân địa phương vô tình dịch nghĩa chệch đi thành quốc tịch.

Hiện tại, miếu Hoàng Tử ở Phú Quốc trở thành điểm đến du lịch tâm linh nổi tiếng, thu hút hàng nghìn lượt du khách trong và ngoài nước ghé thăm mỗi năm khi du ngoạn đảo ngọc. Ngôi miếu tạo nên sức hút đặc biệt nhờ sự kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên sơn thủy hữu tình của Vịnh Đầm cùng bầu không khí cổ kính, uy nghiêm và linh thiêng.

Du khách tìm đến không chỉ cầu nguyện bình an, sức khỏe cho bản thân và gia đình mà còn tò mò trước những bí ẩn lịch sử, những câu chuyện truyền thuyết kỳ bí gắn liền với chúa Nguyễn Ánh và vị hoàng tử nhỏ.

Tài liệu tham khảo:

Trương Thanh Hùng (2013), Truyền thuyết dân gian đảo Phú Quốc.

Quốc sử quán Triều Nguyễn (2002).

Trịnh Hoài Đức (2005), Gia Định Thành Thông Chí, bản dịch Lý Việt Dũng, NXB Đồng Nai.