NHNN đề xuất quy định mới: Ngân hàng chậm thanh toán ngoại tệ có thể chịu mức phạt bằng 150% lãi suất qua đêm

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 26/2021/TT-NHNN về giao dịch ngoại tệ giữa NHNN và các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối.

Làm rõ xử lý thanh toán chậm và vi phạm chế độ báo cáo

Trong dự thảo sửa đổi, nhiều nội dung được các ngân hàng quan tâm liên quan đến thanh toán chậm, chế độ báo cáo và điều kiện tạm ngừng giao dịch.

Một trong những điểm được điều chỉnh là cách xác định mức phạt đối với trường hợp thanh toán chậm so với thời hạn đã thỏa thuận. Đối với ngoại tệ, mức phạt bằng 150% lãi suất qua đêm do ngân hàng đại lý thanh toán áp dụng. Với đồng Việt Nam, mức phạt bằng 150% lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng do NHNN áp dụng.

Trường hợp chậm thanh toán do sự kiện bất khả kháng sẽ không bị áp dụng mức phạt này.

Một số ngân hàng đề nghị làm rõ tiêu chí và cách thức chứng minh sự kiện bất khả kháng, nhất là khi xảy ra sự cố liên quan đến hệ thống thanh toán, SWIFT, ngân hàng đại lý hoặc mất kết nối.

Về vấn đề này, Cục Quản lý ngoại hối cho rằng mỗi sự kiện có tính chất khác nhau. Vì vậy, việc xác định và chứng minh phải căn cứ vào tình huống thực tế cũng như các quy định pháp luật có liên quan. Việc được miễn phạt trong trường hợp bất khả kháng không đồng nghĩa với việc tổ chức tín dụng được miễn nghĩa vụ thanh toán.

Dự thảo cũng điều chỉnh quy định về tạm ngừng giao dịch ngoại tệ do vi phạm chế độ báo cáo. Theo phương án mới, tổ chức tín dụng không gửi báo cáo hoặc gửi báo cáo không đúng thời hạn từ 3 lần trở lên trong 3 tháng liên tiếp có thể bị tạm ngừng giao dịch ngoại tệ trong 3 tháng. Quy định này thay cho phương án ban đầu, trong đó thời gian vi phạm được xác định theo 1 quý.

Bên cạnh đó, tiêu chí “báo cáo không đúng nội dung” được đề xuất loại bỏ. Theo Cục Quản lý ngoại hối, các tổ chức tín dụng hiện thực hiện báo cáo tự động thông qua hệ thống Refinitiv và theo mẫu do NHNN quy định. Do đó, cơ quan này cho rằng chưa có cơ sở để xác định riêng hành vi báo cáo không đúng nội dung.

Các nội dung trên tập trung vào những vấn đề có thể tác động trực tiếp đến hoạt động giao dịch ngoại tệ của ngân hàng, từ thời điểm xác định thanh toán chậm, trường hợp được miễn phạt đến điều kiện áp dụng biện pháp tạm ngừng giao dịch.

Nới cách xác định thẩm quyền ký giao dịch

Thẩm quyền ký duyệt đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN cũng là nội dung nhận được nhiều ý kiến trong quá trình xây dựng dự thảo.

Theo phương án ban đầu, người ký phải giữ chức vụ Phó Tổng Giám đốc hoặc tương đương trở lên. Khi người này vắng mặt, việc ủy quyền chỉ được thực hiện từng lần bằng văn bản cho Giám đốc Khối hoặc chức danh tương đương. Việc ủy quyền thường xuyên hoặc không xác định thời hạn không được phép.

Nhiều tổ chức tín dụng cho rằng cách quy định này chưa phù hợp với sự khác biệt về cơ cấu tổ chức và mô hình quản trị giữa các ngân hàng.

Eximbank cho rằng chưa có tiêu chí pháp lý thống nhất để xác định thế nào là “chức danh tương đương”. Ngân hàng này cũng nhận định người có thẩm quyền quyết định hoạt động ngoại hối tại từng tổ chức tín dụng không nhất thiết phải là Phó Tổng giám đốc.

MB, ANZ Việt Nam, BNP Paribas, VietinBank, Standard Chartered, HDBank, Agribank và UOB cũng đề xuất các phương án theo hướng linh hoạt hơn trong cơ chế phân công, ủy quyền.

Sau khi xem xét các ý kiến, cơ quan soạn thảo tiếp thu theo hướng không quy định cụ thể chức danh của người có thẩm quyền ký. Thay vào đó, dự thảo xác định người ký duyệt đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN và người ký xác nhận giao dịch phải là người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện theo ủy quyền của tổ chức tín dụng được phép.

Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ tên gọi chức danh sang căn cứ pháp lý xác lập thẩm quyền ký. Quy định cũng phù hợp với nhiều ý kiến của các tổ chức tín dụng, theo đó việc phân công và ủy quyền nên được thực hiện theo quy định pháp luật và quy định nội bộ của từng ngân hàng.

Tuy nhiên, tổ chức tín dụng phải chịu trách nhiệm đối với việc phân công, ủy quyền và các giao dịch do người được ủy quyền thực hiện.

Nhìn chung, các nội dung được tiếp thu và giải trình trong dự thảo tập trung xử lý những điểm có thể phát sinh cách hiểu khác nhau khi áp dụng Thông tư 26. Các vấn đề được làm rõ gồm thời điểm xác định thanh toán chậm, trường hợp được miễn phạt, tiêu chí vi phạm chế độ báo cáo, thẩm quyền ký và trách nhiệm của các đầu mối.

Các kiến nghị theo hướng tăng tính linh hoạt trong phân công, ủy quyền đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu. Trong khi đó, những đề xuất có thể mở rộng phạm vi miễn trừ hoặc tạo khó khăn trong việc xác định vi phạm trên thực tế được giữ nguyên hoặc không bổ sung.

Những điều chỉnh này nhằm làm rõ quy trình giao dịch ngoại tệ giữa NHNN và các tổ chức tín dụng trước khi dự thảo sửa đổi được hoàn thiện.