Nỗi lo mất thị trường tỷ dân: Sầu riêng nước láng giềng đối diện làn sóng gian lận xuất xứ

Cánh cửa tiến vào thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất hành tinh vừa hé mở đã mang lại những thành quả đầu tiên cho ngành nông nghiệp Campuchia. Các số liệu thống kê chỉ ra một quỹ đạo tăng trưởng dốc đứng. Thế nhưng đằng sau những chuyến xe tấp nập nối đuôi nhau qua biên giới, giới chức nông nghiệp nước này lại đang mang nhiều nỗi trăn trở. Họ hiểu rõ một sự thật tàn khốc rằng, chỉ cần một vài lô hàng trộn lẫn sầu riêng bẩn hoặc giả mạo xuất xứ, tấm vé thông hành vào Trung Quốc có thể bị tước bỏ vĩnh viễn.

Cú bứt tốc ngỡ ngàng

Nhìn vào biểu đồ xuất khẩu, không khó để nhận ra bước nhảy vọt của sầu riêng Campuchia. Nếu như cả năm 2025, quốc gia này chỉ khiêm tốn đưa được 148,6 tấn sầu riêng tươi sang thị trường tỷ dân, thì câu chuyện của năm 2026 đã rẽ sang một hướng hoàn toàn khác. Bộ Nông nghiệp Campuchia ghi nhận khối lượng xuất khẩu từ tháng 4 đến gần cuối tháng 7 đã chạm mốc 5.738 tấn. Sức bật thể hiện rõ qua từng tháng, từ mức vỏn vẹn hơn 31 tấn trong tháng 4 lên tới hơn 2.800 tấn chỉ trong vòng chưa đầy một tháng 7.

Động lực cho cú rồ ga này đến từ sự cởi mở của Tổng cục Hải quan Trung Quốc khi nâng tổng số đơn vị được phép xuất khẩu lên 170 vườn trồng và 38 cơ sở đóng gói. Thêm vào đó, nút thắt logistics cũng được tháo gỡ khi Lào chấp thuận cho nông sản Campuchia quá cảnh. Tuyến đường huyết mạch mới này đã nhanh chóng gánh vác hơn 414 tấn sầu riêng chỉ trong vòng hai tháng đi vào hoạt động.

Theo ông Khim Finan, người phát ngôn Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Campuchia, sức hút từ chất lượng ổn định và giá thành hợp lý đang làm định hình lại bản đồ thương mại khu vực. Thậm chí, nhiều thương lái quen thuộc với việc gom hàng từ Thái Lan nay đã quay xe, chuyển hướng dòng vốn sang thu mua tận vườn tại Campuchia nhằm tối ưu hóa biên độ lợi nhuận.

Vấn nạn gian lận nguồn gốc

Dù đang nắm trong tay thiên thời địa lợi, ngành sầu riêng Campuchia lại đối diện với một thứ rủi ro khôn lường đến từ bên trong. Lòng tham trước lợi nhuận khổng lồ đang kích hoạt những hành vi gian lận thương mại tinh vi. Giới chức nông nghiệp nước này liên tục phát đi cảnh báo đỏ về tình trạng thu mua sầu riêng từ các khu vườn trôi nổi, không nằm trong danh sách được cấp mã số để tuồn vào chuỗi cung ứng chính ngạch.

Ông Khim Finan thẳng thắn chỉ ra rằng đây là một hành vi tự hủy hoại. Việc truy xuất nguồn gốc tuyệt đối cho từng quả sầu riêng trên thực tế là bài toán bất khả thi đối với cơ quan quản lý. Lợi dụng lỗ hổng này, các sản phẩm kém chất lượng, tồn dư hóa chất cấm hoặc xuất phát từ các cơ sở chưa được kiểm định rất dễ bị trà trộn. Nếu rào chắn kiểm dịch của Trung Quốc phát hiện ra những vết đen này, cái giá phải trả không chỉ là một vài container hàng bị trả về. Nó đồng nghĩa với việc toàn bộ uy tín của thương hiệu sầu riêng quốc gia bị đánh sập.

Thị trường Trung Quốc hiện nay không còn là nơi dễ dãi để tiêu thụ nông sản xô. Nước này đang siết chặt hàng rào kỹ thuật và sẵn sàng đóng cửa vô thời hạn với những đối tác vi phạm quy định vệ sinh an toàn thực phẩm. Bài học nhãn tiền từ các quốc gia đi trước vẫn còn đó, và Campuchia hoàn toàn có thể trở thành nạn nhân tiếp theo của sự dễ dãi trong khâu quản lý nội bộ.

Cuộc chiến sinh tử bảo vệ thương hiệu quốc gia

Trận chiến trên thị trường tỷ dân giờ đây không còn xoay quanh việc ai trồng được nhiều sầu riêng hơn, mà là ai giữ được niềm tin lâu nhất. Mùa thu hoạch tại Campuchia đang bước vào giai đoạn dàn trải. Tại những thủ phủ nông nghiệp như tỉnh Ratanakiri, hàng tấn sầu riêng vẫn đang chờ ngày cắt cuống. Sản lượng dồi dào là một tín hiệu đáng mừng, nhưng nó cũng trực tiếp nới rộng những kẽ hở cho gian lận thương mại nảy mầm.

Cơ quan quản lý Campuchia hiểu rằng họ không thể trông chờ vào sự nương tay từ phía đối tác. Việc dung túng cho những chuyến hàng đội lốt, mượn danh mã số vùng trồng sẽ trực tiếp đạp đổ chén cơm của chính những người nông dân và doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Để giữ vững tấm vé lưu hành tại thị trường tiêu thụ khắc nghiệt này, Campuchia buộc phải thiết lập một phòng tuyến giám sát nội bộ nghiêm ngặt hơn bao giờ hết. Sự minh bạch trong chuỗi cung ứng không chỉ là điều kiện cần để vượt qua các trạm kiểm dịch biên giới, mà còn là yếu tố sống còn để định vị thương hiệu nông sản quốc gia trên bản đồ thương mại toàn cầu.