Liên minh 4 nước do Mỹ dẫn dắt công bố gói AI hơn 85 triệu USD, tăng kiểm soát chuỗi cung ứng chip

Tuyên bố chung được đưa ra sau cuộc họp của Bộ Tứ, Quad, gồm Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia, trong bối cảnh căng thẳng về khoáng sản chiến lược và đất hiếm ngày càng gia tăng.

Dù không nêu đích danh Trung Quốc, thông điệp xuất hiện trong bối cảnh Nhật Bản chỉ trích các biện pháp hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng của Bắc Kinh, còn Mỹ đang thúc đẩy hợp tác với nhiều nền kinh tế nhằm giảm rủi ro từ sự tập trung quá lớn của chuỗi cung ứng đất hiếm và khoáng sản chiến lược.

Lo ngại về “cưỡng ép kinh tế”

Trong tuyên bố chung, 4 ngoại trưởng tái khẳng định ủng hộ một khu vực Ấn Độ Dương Thái Bình Dương tự do và rộng mở, đồng thời nhấn mạnh an ninh kinh tế là một phần quan trọng của ổn định và thịnh vượng toàn cầu.

Các bên cho biết đặc biệt lo ngại về cái mà họ gọi là “cưỡng ép kinh tế”, trong đó có các hạn chế xuất khẩu tùy tiện, cùng những chính sách và thực tiễn phi thị trường tạo ra dư thừa công suất và gây gián đoạn chuỗi cung ứng trong các ngành then chốt.

Đây cũng là vấn đề đang được nhiều nền kinh tế lớn thảo luận rộng hơn.

Trong tháng 10, một nhóm các nước đã nêu quan ngại về tình trạng dư thừa công suất trong những lĩnh vực như ô tô, xe điện, pin, hóa chất, chip phổ thông và pin mặt trời. Các nước này cho rằng những chính sách phi thị trường có thể gây méo mó cạnh tranh và tạo áp lực lên sản xuất trong nước.

Khoáng sản chiến lược trở thành điểm nóng

Cuộc họp Quad diễn ra trong bối cảnh đất hiếm và khoáng sản chiến lược ngày càng trở thành một vấn đề an ninh kinh tế.

Trung Quốc hiện giữ vai trò lớn trong chuỗi cung ứng nhiều loại khoáng sản quan trọng, đặc biệt ở các công đoạn chế biến và tinh luyện.

Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ vì vậy đã tăng hợp tác nhằm đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy đầu tư mới và giảm nguy cơ một số ngành công nghiệp phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất.

Quad trước đó cũng đã đưa khoáng sản chiến lược, chất bán dẫn, cáp biển và các công nghệ mới nổi vào nhóm ưu tiên hợp tác. Australia cho biết các nước thành viên đang phối hợp về chuỗi cung ứng khoáng sản, nghiên cứu bán dẫn và cơ sở hạ tầng số đáng tin cậy.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sau cuộc họp cũng khẳng định Quad không phải là một liên minh “chống Trung Quốc” hay chống bất kỳ quốc gia cụ thể nào. Tuy vậy, ông cho rằng những hành vi được nêu trong tuyên bố đang lặp lại từ “một quốc gia”.

Hơn 85 triệu USD cho AI

Bên cạnh chuỗi cung ứng và khoáng sản, Quad cũng tăng hợp tác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. 4 nước cam kết hơn 85 triệu USD để hỗ trợ phát triển và triển khai các công nghệ AI đáng tin cậy tại khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương.

Nhóm đồng thời dự kiến khởi động một cơ chế mới nhằm phát hiện sớm các điểm yếu trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn và các ngành liên quan, trước khi những điểm nghẽn này gây ra gián đoạn lớn. Đây là một phần trong chiến lược rộng hơn của Quad về công nghệ quan trọng và mới nổi.

4 nước từ lâu đã thúc đẩy hợp tác về bán dẫn, an ninh mạng, AI, cáp biển và hạ tầng viễn thông, với mục tiêu giảm rủi ro trong những lĩnh vực được xem là thiết yếu đối với cả kinh tế lẫn an ninh quốc gia.

Mỹ cũng đang triển khai một dự án trị giá 20 triệu USD tại Palau nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng số của quốc đảo Thái Bình Dương này.

Nhấn mạnh an ninh các tuyến hàng hải

Tuyên bố chung không chỉ tập trung vào kinh tế.

Các ngoại trưởng Quad cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ quyền và tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, Biển Đỏ và eo biển Bab el Mandeb, những tuyến đường có vai trò lớn đối với thương mại và vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Nhóm cho rằng việc duy trì các tuyến hàng hải mở và an toàn là điều kiện quan trọng để bảo đảm chuỗi cung ứng toàn cầu vận hành ổn định.

Quad cũng tiếp tục đẩy mạnh hợp tác trong ứng phó thảm họa và khủng hoảng nhân đạo.

Theo ông Rubio, 4 nước đã đạt tiến triển trong việc xây dựng cơ chế chia sẻ nguồn lực khi xảy ra thiên tai hoặc tình huống khẩn cấp, đồng thời có kế hoạch thành lập một diễn đàn doanh nghiệp nhằm giúp công ty tại 4 quốc gia tìm kiếm cơ hội hợp tác mới.

Hội nghị lãnh đạo Quad có thể diễn ra tại Manila

Đây là cuộc họp ngoại trưởng Quad thứ 3 trong năm nay.

Cuộc họp diễn ra ngay trước phiên cuối của hội nghị ngoại trưởng G20 tại Atlanta do Ngoại trưởng Mỹ chủ trì. Trung Quốc cũng là thành viên G20.

Theo Reuters, kế hoạch đang được xúc tiến để Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự hội nghị chính thức đầu tiên của các lãnh đạo Quad trong nhiệm kỳ hiện tại, dự kiến có thể diễn ra tại Manila vào tháng tới bên lề một hội nghị ASEAN.

Ông Rubio cho biết thông báo về hội nghị lãnh đạo Quad tại Manila “hy vọng” sẽ sớm được đưa ra, nhưng chưa cung cấp thêm chi tiết.

Trước đó, các quan chức cấp cao Quad đã nhiều lần họp trong năm nay để thúc đẩy hợp tác về an ninh hàng hải, an ninh kinh tế, công nghệ mới nổi và ứng phó khẩn cấp.

Trong bối cảnh cạnh tranh về đất hiếm, chất bán dẫn và AI ngày càng gắn chặt với an ninh quốc gia, các động thái mới cho thấy Quad đang mở rộng trọng tâm từ hợp tác chiến lược sang bảo vệ các mắt xích kinh tế và công nghệ có vai trò ngày càng lớn đối với khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương.