Núi đá 1.200m bất ngờ đổ ập xuống biển, hình thành 'siêu sóng thần' cao tới 200m khiến toàn thế giới rung chấn trong 9 ngày

Một trận lở đất quy mô lớn xảy ra tại Greenland vào ngày 16/9/2023 đã tạo nên hiện tượng địa chất hiếm gặp khi một đỉnh núi đá cao khoảng 1.200m đổ sập xuống biển, hình thành "siêu sóng thần" cao tới 200m và gây ra những rung chấn lan truyền trên phạm vi toàn cầu trong suốt 9 ngày liên tiếp.

Dù không gây thiệt hại về người, sự kiện này đã phá hủy cơ sở hạ tầng trị giá khoảng 200.000 USD tại một trạm nghiên cứu không người trên đảo Ella. Đáng chú ý, khu vực xảy ra thảm họa nằm gần tuyến hàng hải thường xuyên có tàu du lịch qua lại. Các nhà khoa học cho rằng nếu có tàu đi qua vào thời điểm đó, hậu quả có thể đã nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Nguồn gốc chính xác của hiện tượng địa chấn bất thường trở thành chủ đề nghiên cứu của giới khoa học quốc tế. Kristian Svennevig, tác giả chính của nghiên cứu và là nhà địa chất thuộc Cục Khảo sát Địa chất Đan Mạch và Greenland, cho biết: "Khi bắt đầu cuộc phiêu lưu khoa học này, chúng tôi đều cảm thấy bối rối, không ai có manh mối nào về nguyên nhân gây ra hiện tượng này".

Theo nhóm nghiên cứu, biến đổi khí hậu có thể là một trong những yếu tố góp phần dẫn tới thảm họa. Sự tan chảy của một sông băng nằm dưới chân núi được cho là đã làm mất ổn định khối lượng băng và đá khổng lồ, tương đương lượng vật chất đủ để lấp đầy khoảng 10.000 bể bơi tiêu chuẩn Olympic. Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tiếp tục gia tăng và các vùng cực ngày càng tan chảy nhanh hơn, nguy cơ xuất hiện những trận lở đất quy mô lớn tương tự có thể sẽ gia tăng trong tương lai.

Khi các mạng lưới giám sát địa chấn trên thế giới lần đầu ghi nhận hiện tượng này, giới khoa học đã không khỏi ngạc nhiên. Nguyên nhân là bởi tín hiệu địa chấn thu được có những đặc điểm khác thường so với động đất thông thường. Theo Đại học California San Diego, một trong những đơn vị tham gia nghiên cứu, "tín hiệu dao động với chu kỳ 92 giây giữa các đỉnh, quá chậm để con người có thể nhận thấy."

Không chỉ khác thường về tần số, các rung chấn còn kéo dài liên tục suốt 9 ngày, trái ngược với động đất thông thường vốn chỉ diễn ra trong vài giây hoặc vài phút. Chính điều này đã thúc đẩy nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới phối hợp tìm lời giải cho hiện tượng bí ẩn.

Để xác định mối liên hệ giữa trận lở đất và các rung chấn kéo dài, nhóm nghiên cứu do Svennevig dẫn đầu đã tiến hành tái tạo toàn bộ sự kiện bằng công nghệ mô phỏng số. Các nhà khoa học kết hợp dữ liệu địa chấn thu thập từ nhiều khu vực trên thế giới với hình ảnh vệ tinh, khảo sát thực địa và các mô hình máy tính chuyên dụng.

Thông qua các mô phỏng trên siêu máy tính, nhóm nghiên cứu tái hiện quá trình khoảng 33 triệu mét khối đá và băng đổ xuống một vịnh hẹp, tạo nên cơn sóng thần khổng lồ cao khoảng 650 feet (gần 200m). Khối nước khổng lồ sau đó liên tục dội qua lại trong vịnh, hình thành hiện tượng được gọi là "seiche".

Kết quả nghiên cứu cho thấy chính hiện tượng seiche là nguyên nhân tạo ra chuỗi rung chấn kéo dài suốt 9 ngày, khiến các thiết bị địa chấn trên khắp thế giới ghi nhận được tín hiệu bất thường.

"Cuối cùng, phải dựa trên rất nhiều quan sát địa vật lý và các mô hình số từ nhiều nhóm nghiên cứu trên toàn thế giới để có thể tái hiện bức tranh toàn cảnh về sự kiện này," đồng tác giả Robert Anthony, nhà địa vật lý thuộc chương trình Nguy cơ động đất của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, cho biết trong một tuyên bố.

Theo các nhà khoa học, phát hiện mới đã cung cấp thêm bằng chứng về những tác động dây chuyền mà biến đổi khí hậu có thể gây ra tại các khu vực cực của Trái Đất. Nghiên cứu cũng cho thấy các thảm họa tự nhiên trong tương lai có thể mang những đặc điểm phức tạp hơn so với các hiện tượng từng được ghi nhận trước đây.

"Biến đổi khí hậu đang làm xáo trộn các hiện tượng tự nhiên và có thể dẫn đến những sự kiện bất thường," đồng tác giả Alice Gabriel, nhà địa chấn học tại Đại học California San Diego, cho biết trong một tuyên bố.