Việt Nam giữ vững an ninh năng lượng giữa biến động toàn cầu, thách thức lớn chờ đợi trong hai năm tới

Tại Diễn đàn An ninh Năng lượng Quốc gia năm 2026, lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh tư duy quản lý và phát triển năng lượng từ “tự cung tự cấp” sang “an toàn, ổn định, tự chủ và bền vững”, coi đây là định hướng xuyên suốt nhằm bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động của Chính phủ tại Nghị quyết 328/NQ-CP, ngành năng lượng đã đạt được những kết quả quan trọng, song vẫn đối mặt nhiều thách thức.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030, việc bảo đảm nguồn cung năng lượng được xác định là điều kiện nền tảng để duy trì đà tăng trưởng kinh tế.

Giữ vững nguồn cung giữa biến động năng lượng toàn cầu

Theo báo cáo được dẫn tại Diễn đàn, năm 2026 chứng kiến nhiều biến động lớn khi tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, khiến giá dầu thô thế giới có thời điểm tăng lên 118 USD/thùng.

Trong nước, nắng nóng cực đoan kết hợp hiện tượng El Niño đẩy nhu cầu tiêu thụ điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm ước thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Báo cáo dẫn khảo sát tại 177 quốc gia tính đến ngày 9/11/2026, trong đó 102 quốc gia gặp khó khăn nghiêm trọng về năng lượng. Ngược lại, chỉ 13 quốc gia được đánh giá duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Trước những biến động trên, Bộ Công Thương cho biết hệ thống năng lượng Việt Nam đã giữ vững ba trụ cột gồm an toàn hệ thống điện, bảo đảm nguồn cung xăng dầu và kiểm soát giá năng lượng.

Đối với lĩnh vực điện, công suất phụ tải cực đại đạt mức kỷ lục 57.537 MW vào ngày 24/6/2026. Dù trải qua ba đợt nắng nóng cực đoan, hệ thống điện vẫn duy trì vận hành ổn định, không phải thực hiện cắt điện luân phiên.

Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu trong 9 tháng đầu năm tăng 9,4% so với cùng kỳ. Cả năm 2026, tổng sản lượng được ước tính đạt 356 tỷ kWh, tăng trên 10% so với năm trước.

Trong lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước được báo cáo vận hành vượt công suất thiết kế. Nguồn dầu thô nhập khẩu được đa dạng hóa từ một loại lên 10 loại, góp phần giảm rủi ro phụ thuộc vào nguồn cung đơn lẻ.

Theo Bộ Công Thương, thị trường trong nước chưa xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu thương mại và chưa phải sử dụng nguồn dự trữ quốc gia.

Để kiểm soát giá năng lượng, Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách miễn, giảm thuế, phí xăng dầu và sử dụng Quỹ bình ổn giá. Đến ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước được báo cáo chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Áp lực bảo đảm an ninh năng lượng gia tăng trong giai đoạn 2027-2028

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Công Thương chỉ ra nhiều hạn chế mang tính cơ cấu có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo đảm an ninh năng lượng trong những năm tới.

Đáng chú ý, tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã tăng lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp vào năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường quốc tế.

Trong khi đó, năng lực dự trữ nhiên liệu vẫn còn hạn chế. Dự trữ xăng dầu thương mại hiện mới tương đương khoảng 60 ngày nhập khẩu ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày được đặt ra tại Nghị quyết 70. Việt Nam cũng chưa có hệ thống dự trữ dầu thô quốc gia riêng biệt.

Đối với hệ thống điện, áp lực cung ứng được dự báo tiếp tục gia tăng trong giai đoạn 2027-2028 khi nhu cầu điện có thể tăng khoảng 10% mỗi năm trên nền phụ tải đã ở mức cao, trong khi nhiều dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải chưa kịp vận hành.

Đặc biệt, khu vực miền Bắc đối mặt nguy cơ thiếu hụt công suất do nhu cầu điện tăng nhanh, trong khi các dự án đầu tư còn vướng mắc về cơ chế chính sách và giải phóng mặt bằng.

Lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh năm 2027 sẽ khó khăn hơn và năm 2028 có thể tiếp tục chịu áp lực lớn hơn. Do đó, yêu cầu xuyên suốt là tuyệt đối không để xảy ra thiếu hụt năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân.

Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao năng lực tự chủ năng lượng

Trước những thách thức trên, Bộ Công Thương đề nghị các đại biểu, chuyên gia và doanh nghiệp tập trung thảo luận năm nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết, cần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các vướng mắc trong thủ tục đầu tư và giải phóng mặt bằng nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng, tạo điều kiện thu hút nguồn vốn trong và ngoài nước.

Đồng thời, ưu tiên giải quyết nguy cơ thiếu hụt điện tại miền Bắc, đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn và lưới điện cần vận hành trong năm 2027, cũng như sớm hoàn thiện những quyết sách cho giai đoạn tiếp theo.

Đối với nguồn nhiên liệu, Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực dự trữ dầu thô, xăng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đồng thời đa dạng hóa nguồn cung và tuyến nhập khẩu để giảm thiểu rủi ro từ biến động địa chính trị.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng dự báo phụ tải, tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và khách hàng tiêu thụ, hướng tới điều hành dựa trên dữ liệu chính xác, cập nhật theo thời gian thực.

Cuối cùng, đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng gắn với huy động vốn dài hạn, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và từng bước làm chủ công nghệ mới.