Phó Tổng Thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn: Doanh nghiệp đang mệt vì thủ tục hơn cả thiếu vốn

Gánh nặng lớn nhất không phải thiếu vốn

Phát biểu tại Hội nghị “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho biết kết quả khảo sát thường niên của VCCI cho thấy khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn chỉ là thị trường hay nguồn vốn.

Thay vào đó, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật đang trở thành áp lực ngày càng lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo khảo sát, có tới 73,3% hộ kinh doanh cho rằng khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất. Bên cạnh đó, 71,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để thực hiện xuất hóa đơn điện tử, trong khi tỷ lệ nợ thuế vẫn ở mức 10,2%, cao hơn mục tiêu đặt ra.

Đáng chú ý, hệ thống văn bản pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực thuế, liên tục thay đổi khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ không theo kịp. Điều này làm gia tăng chi phí tuân thủ, giảm khả năng dự báo và ảnh hưởng trực tiếp đến các kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

“Doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách ổn định để có thể xây dựng kế hoạch đầu tư và kinh doanh dài hạn”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Ưu đãi thuế là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ

Theo đại diện VCCI, chính sách thuế thời gian qua đã có nhiều thay đổi tích cực. Lần đầu tiên, thuế thu nhập doanh nghiệp được thiết kế theo hướng phân tầng dựa trên quy mô doanh nghiệp.

Theo đó, doanh nghiệp có doanh thu từ 1-3 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 15%; doanh nghiệp có doanh thu từ trên 3-50 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 17%, thấp hơn mức thuế suất phổ thông 20%.

Đối với các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, đổi mới sáng tạo và năng lượng tái tạo, mức thuế suất ưu đãi 10% được áp dụng trong 15 năm.

Giai đoạn 2020-2025, tổng quy mô các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế đạt khoảng 900.000 tỷ đồng, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn và thích ứng với những biến động của kinh tế toàn cầu.

Song theo ông Tuấn, điều doanh nghiệp cần không chỉ là mức thuế suất thấp hơn.

“Từ góc độ doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là mức thuế suất hay các chính sách ưu đãi mà còn là tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật”, ông nói.

Thủ tục giảm nhưng nỗi lo vẫn còn

Những năm gần đây, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong ngành thuế đã đem lại nhiều kết quả tích cực.

Theo số liệu được công bố, 42% thủ tục đã được cắt giảm so với năm 2024; chi phí tuân thủ giảm 51%, tương đương hơn 4.400 tỷ đồng; thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn 27%.

Nhờ các nền tảng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ người nộp thuế, tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp trong năm 2025 đạt 92,3%. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn khá lớn.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, nhiều doanh nghiệp không có đủ nguồn lực để thường xuyên theo dõi, đọc và hiểu toàn bộ các quy định, nghị định mới được ban hành. Ngay cả việc tham gia góp ý chính sách cũng gặp nhiều khó khăn khi doanh nghiệp chưa hiểu đầy đủ các quy định hoặc chưa nhìn thấy tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của mình.

“Cơ quan quản lý cần xác định rõ chủ thể thực hiện là ai và thiết kế các cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tiếp cận, hiểu và thực hiện đúng quy định. Đây là thay đổi rất quan trọng trong tư duy quản lý”, ông nhấn mạnh.

Một trong những kiến nghị đáng chú ý của VCCI là cần chuyển mạnh từ tư duy “tăng yêu cầu tuân thủ” sang tư duy “hỗ trợ và giảm rủi ro” cho doanh nghiệp.

Theo ông Tuấn, doanh nghiệp luôn phải chấp nhận rủi ro thị trường. Tuy nhiên, nếu môi trường pháp lý cũng tiềm ẩn quá nhiều bất định thì chi phí và rủi ro sẽ tăng lên rất lớn.

Chỉ một thay đổi chính sách đột ngột cũng có thể làm đảo lộn toàn bộ phương án sản xuất, kinh doanh mà doanh nghiệp đã xây dựng trước đó.

“Cùng với việc chuyển sang hậu kiểm, cơ quan quản lý cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu rủi ro. Quan trọng nhất là giúp doanh nghiệp hiểu quy định, có khả năng tuân thủ và yên tâm hoạt động. Đó mới là nền tảng của một môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và bền vững”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.