Phong tỏa khẩn cấp, khai quật công trường cao tốc sau khi phát hiện vật thể 500 triệu năm tuổi

Cuối tháng 11/2023, công trường xây dựng khu dịch vụ Phổ Đạt trên tuyến cao tốc Lục Lương - Tầm Điện (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) phải dừng thi công sau khi phát hiện hàng loạt hóa thạch sinh vật cổ có niên đại khoảng 500 triệu năm.

Khu vực phát hiện được khoanh vùng bảo vệ, các chuyên gia tiến hành kiểm tra, giám định và xây dựng phương án khai quật nhằm bảo tồn những mẫu vật có giá trị khoa học.

Theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã, sự việc xảy ra tại quận Mã Long, thành phố Khúc Tĩnh. Cuối tháng 11/2023, một người sưu tầm hóa thạch họ Dương phát hiện những khối đá vụn tại công trường có dấu hiệu chứa di tích sinh vật cổ. Sau khi nhận thấy những dấu tích bất thường, ông đã báo cáo với chính quyền địa phương.

Các cơ quan chức năng gồm cơ quan tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và du lịch cùng cơ quan lâm nghiệp địa phương sau đó cử cán bộ đến hiện trường kiểm tra. Qua giám định sơ bộ, chuyên gia xác nhận trong những khối đá có nhiều loại hóa thạch thuộc quần thể sinh vật Mã Long, với niên đại ước tính khoảng 500 triệu năm.

Các mẫu vật được nhận diện gồm Malungia laevigata (Mã Long trùng nhẵn), Isoxys (Đẳng thứ trùng), Naraoia (Nạp La trùng), Bradoriids và Hyolithoid. Đây là những nhóm sinh vật cổ có giá trị nghiên cứu về lịch sử phát triển và quá trình tiến hóa của sự sống trên Trái đất.

Dừng thi công, khoanh vùng bảo vệ hóa thạch

Từ cuối tháng 11/2023, đơn vị thi công đã đình chỉ hoạt động tại khu vực phát hiện hóa thạch, đồng thời dựng hàng rào và thiết lập khu vực bảo vệ. Các biện pháp kiểm soát hiện trường được triển khai nhằm hạn chế tác động từ hoạt động xây dựng và ngăn chặn tình trạng tự ý đào bới, lấy mẫu.

Ông Lãnh Đào - người quản lý dự án xây dựng tuyến cao tốc, trả lời Tân Hoa Xã trong bản tin ngày 24/12/2023 rằng việc tạm dừng thi công ảnh hưởng nhất định đến tiến độ công trình. Tuy nhiên, đơn vị xác định việc bảo vệ các hóa thạch cổ có ý nghĩa quan trọng và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng.

Các chuyên gia nhận định quá trình thu thập và nghiên cứu sâu hơn có thể giúp phát hiện thêm những mẫu vật mới.

Việc bảo vệ hóa thạch được đặt ra với yêu cầu bảo toàn cả mẫu vật và thông tin địa chất liên quan. Nếu khai quật thiếu quy trình chuyên môn, các cấu trúc hóa thạch có thể bị hư hại, đồng thời làm mất những dữ liệu quan trọng về vị trí và tầng địa chất nơi chúng được hình thành.

Quần thể hóa thạch từng gây chú ý từ năm 1992

Việc phát hiện hóa thạch tại quận Mã Long được đánh giá là có cơ sở địa chất bởi khu vực này vốn nổi tiếng với các di tích cổ sinh vật học. Từ năm 1992, quần thể sinh vật Mã Long được công bố và đặt tên theo địa danh nơi phát hiện. Sự kiện khi đó thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu, đồng thời đưa Mã Long trở thành địa điểm được nhiều nhà khoa học và người sưu tầm hóa thạch tìm đến.

Trong bản tin ngày 5/1/2024, Giáo sư Lưu Dục - nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Cổ sinh vật học, Đại học Vân Nam, cho biết qua quá trình thu thập ban đầu, phần lớn mẫu vật còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn bộ xương ngoài của sinh vật.

Tuy nhiên, những mẫu vật lưu giữ được cấu trúc mô mềm như mắt, ruột và các chi lại khá hiếm. Đây là những bộ phận cung cấp dữ liệu quan trọng để nghiên cứu cấu tạo cơ thể, đặc điểm sinh học và quá trình tiến hóa của các loài sinh vật cổ.

Ông Dương - người phát hiện và thông báo về những mẫu hóa thạch tại công trường, bắt đầu sưu tầm hóa thạch từ năm 2015. Ông cho biết từng tìm thấy hơn 1.000 mẫu Malungia laevigata còn nguyên vẹn. Có những khối đá chứa tới 20 cá thể thuộc loài này. Thời điểm đó, ông đang liên hệ với chính quyền địa phương để tìm địa điểm phù hợp lưu giữ bộ sưu tập cá nhân.

Việc bảo vệ các hóa thạch tại Mã Long đặt ra yêu cầu xử lý đồng thời nhiều vấn đề, từ xác định phạm vi phân bố, tổ chức khai quật đến bảo quản mẫu vật sau khi đưa lên khỏi mặt đất. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của các nhà cổ sinh vật học, chuyên gia địa chất và cơ quan quản lý tài nguyên.

Trên cơ sở khuyến nghị chuyên môn, phương án bảo vệ cần chú trọng khảo sát địa chất, xây dựng dữ liệu về vị trí và đặc điểm các tầng chứa hóa thạch. Việc ứng dụng công nghệ số, thuật toán phân tích dữ liệu và các phương pháp khảo sát hiện đại có thể hỗ trợ lập bản đồ địa chất, xác định khu vực có tiềm năng chứa hóa thạch, qua đó nâng cao độ chính xác trong quá trình khai quật.

Bên cạnh đó, công nghệ bảo tồn cũng có vai trò quan trọng trong việc lưu giữ những mẫu vật dễ bị tác động bởi điều kiện môi trường. Các mẫu hóa thạch cần được thu thập, phân loại, ghi nhận đầy đủ thông tin về vị trí địa tầng và bảo quản theo quy trình chuyên môn để phục vụ nghiên cứu lâu dài.

Phát hiện tại công trường Phổ Đạt bổ sung tư liệu cho nghiên cứu về quần thể sinh vật Mã Long, đồng thời mở ra khả năng tìm thấy thêm những dấu tích cổ sinh vật học có giá trị. Sự việc cũng cho thấy yêu cầu phối hợp giữa hoạt động xây dựng hạ tầng và bảo tồn di sản địa chất, nhất là tại những khu vực đã được ghi nhận có tiềm năng chứa hóa thạch.

Theo thông tin được công bố, việc phát hiện hóa thạch khiến khu vực xây dựng trạm dịch vụ Phổ Đạt phải tạm dừng thi công để phục vụ công tác bảo vệ và nghiên cứu. Trong khi đó, toàn tuyến cao tốc Lục Lương - Tầm Điện gặp khó khăn về nguồn vốn và chậm tiến độ. Tháng 9/2025, đại diện cơ quan giao thông thành phố Khúc Tĩnh cho biết địa phương đang tìm kiếm nguồn vốn để thúc đẩy dự án.

Theo Xinhua, The Straits Times, The Star, HK01, Ukrainian News