Phú Lê có thể đối mặt với mức án nào?

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội cho biết đã phối hợp với Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) khởi tố vụ án và khởi tố 4 bị can, gồm Lê Văn Phú (tức Phú Lê), Lã Thúy Kiều, Phùng Thị Thanh và Nguyễn Thị Hương Lan.

Trong đó, Lê Văn Phú bị khởi tố về các tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”. Theo quyết định khởi tố, các bị can bị điều tra về hai tội danh quy định tại Điều 221 và Điều 203 Bộ luật Hình sự.

Khung hình phạt đối với các tội danh của Phú Lê

Trao đổi về vụ việc, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho rằng: “Đây không chỉ là một vụ án kinh tế, thuế và kế toán thông thường mà còn là vụ việc liên quan đến một nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, từng gây nhiều tranh cãi trong dư luận. Bởi vậy, kết quả điều tra và xử lý vụ án sẽ có ý nghĩa rất lớn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng, bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và thượng tôn pháp luật”.

Phân tích về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, Luật sư Cường dẫn Điều 221 Bộ luật Hình sự và cho biết người lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc thực hiện các hành vi như để ngoài sổ sách kế toán tài sản của đơn vị kế toán, không ghi sổ kế toán tài sản liên quan đến đơn vị kế toán, lập từ 2 hệ thống sổ kế toán trở lên, ghi chép sai sự thật, hủy bỏ hoặc làm giả tài liệu kế toán… gây thiệt hại nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo kết quả xác minh bước đầu được cung cấp, các bị can được điều tra ở khung hình phạt cao nhất của tội danh này. Khoản 3 Điều 221 quy định trường hợp phạm tội gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên thì bị phạt tù từ 10-20 năm.

“Đây là một trong những tội danh có khung hình phạt rất nghiêm khắc trong nhóm tội phạm về kinh tế”, Luật sư Cường nhận định.

Đối với tội “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”, theo luật sư, Điều 203 Bộ luật Hình sự quy định việc xử lý các hành vi như mua bán hóa đơn khống, mua bán hóa đơn không kèm hàng hóa, dịch vụ, sử dụng hóa đơn của tổ chức khác để hợp thức hóa đầu vào, đầu ra, phát hành hóa đơn trái quy định hoặc sử dụng hóa đơn giả.

Tội danh này chủ yếu áp dụng hình phạt tiền nhưng trong một số trường hợp có thể bị phạt tù, với mức cao nhất lên tới 5 năm. Ngoài ra, pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể bị xử lý theo quy định.

Theo khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự, trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước có thể bị phạt tù đến 5 năm.

Từ những thông tin được công an công bố, Luật sư Cường cho rằng cơ quan điều tra đang làm rõ những dấu hiệu không chỉ liên quan đến nghĩa vụ kê khai thuế mà còn có thể bao gồm việc che giấu doanh thu, làm sai lệch tài liệu kế toán và sử dụng hóa đơn khống để hợp thức hóa hoạt động kinh doanh.

“Hình phạt mà các bị can phải đối mặt là rất nghiêm khắc”

Phân tích sâu hơn về tính chất vụ việc, TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng: “Hình phạt mà các bị can phải đối mặt là rất nghiêm khắc”.

Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp đánh giá, so với một số vụ án từng xảy ra liên quan đến các “giang hồ mạng”, những tội danh mà vợ chồng Phú Lê bị khởi tố có khung hình phạt nghiêm khắc hơn. Trong khi các hành vi như gây rối trật tự công cộng, lợi dụng quyền tự do dân chủ, vu khống, làm nhục người khác thường có mức hình phạt thấp hơn thì các tội danh liên quan đến hoạt động kinh doanh, kế toán có thể phải chịu mức án cao hơn rõ rệt.

“Vợ chồng Phú Lê bị điều tra về các tội danh có mức hình phạt thấp hơn vợ chồng Huấn Hoa Hồng nhưng tổng hình phạt cũng có thể lên tới 25 năm tù. Riêng tội ‘Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng’ có mức hình phạt cao nhất lên tới 20 năm tù; đối với tội ‘In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước’ mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân có thể lên tới 5 năm tù”, ông Cường nói.

Theo luật sư, nếu các bị can bị kết tội về cả 2 tội danh, Tòa án sẽ áp dụng nguyên tắc tổng hợp hình phạt theo Điều 55 Bộ luật Hình sự. Trong trường hợp các hình phạt đều là tù có thời hạn, mức hình phạt chung không được vượt quá 30 năm tù. Do đó, về mặt pháp lý, các bị can có thể phải đối mặt với mức hình phạt nghiêm khắc nếu cơ quan tiến hành tố tụng chứng minh đầy đủ hành vi phạm tội theo nội dung khởi tố.

Tuy nhiên, Luật sư Cường lưu ý mức hình phạt cụ thể chỉ có thể được xác định sau quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Khi quyết định hình phạt, Tòa án sẽ xem xét toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, thiệt hại thực tế, vai trò của từng bị cáo, nhân thân người phạm tội cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh đó, thái độ khai báo, việc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại cũng là những yếu tố được xem xét khi quyết định hình phạt. Theo ông Cường, trong các vụ án liên quan đến “giang hồ mạng”, những hành vi gây ảnh hưởng, hệ lụy hoặc tạo ra những vấn đề gây nhức nhối trong xã hội cũng cần được đánh giá khi xem xét tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Về diễn biến tố tụng, TS. Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng vụ án hiện mới ở giai đoạn khởi tố, do đó còn nhiều nội dung cần tiếp tục được điều tra, làm rõ. Cơ quan chức năng cần thu thập đầy đủ tài liệu, chứng cứ để xác định dấu hiệu cấu thành tội phạm, nguyên nhân, điều kiện phạm tội, diễn biến hành vi, vai trò của từng bị can cũng như hậu quả đã gây ra.

Đặc biệt, theo luật sư, cơ quan điều tra cần áp dụng các biện pháp cần thiết để phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản, thu hồi tài sản do phạm tội mà có và khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm pháp luật gây ra.

“Trước hết, cần xác định chính xác tổng doanh thu thực tế phát sinh nhưng không được kê khai, hạch toán theo quy định; xác định cụ thể thiệt hại đối với ngân sách Nhà nước, số tiền thuế bị thất thu và số tiền các đối tượng đã hưởng lợi bất chính. Đồng thời, cần làm rõ vai trò của từng cá nhân trong vụ án”, Luật sư Đặng Văn Cường nêu quan điểm.

Theo ông Cường, việc phân hóa trách nhiệm hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong các vụ án có đồng phạm. Người chủ mưu, cầm đầu, tổ chức thực hiện hành vi phạm tội, người trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh, người chỉ đạo lập sổ sách, hóa đơn khống hoặc người hưởng lợi chính từ hành vi phạm tội sẽ phải chịu trách nhiệm tương ứng với vai trò và mức độ tham gia.

Ngoài trách nhiệm hình sự, nếu bị kết án, các cá nhân liên quan còn có thể phải chịu các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc các biện pháp tư pháp khác theo quy định của pháp luật.

Bài học cho những người kinh doanh trên không gian số

Từ góc độ xã hội học pháp luật, đại diện Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, vụ án có những điểm tương đồng với nhiều vụ việc liên quan đến hiện tượng “giang hồ mạng” xảy ra trong thời gian qua.

Ông Cường nêu quan điểm, trong một số trường hợp, sự nổi tiếng không đến từ những giá trị tích cực mà được tạo dựng bằng tai tiếng, hành vi phản cảm hoặc những nội dung gây tác động tiêu cực đến xã hội. Khi lợi nhuận trở thành mục tiêu hàng đầu, một số người có thể bất chấp các quy định pháp luật về thuế, kế toán, quảng cáo, thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“Bởi vậy, việc cơ quan điều tra đấu tranh, bóc gỡ các đường dây vi phạm pháp luật liên quan đến các ‘giang hồ mạng’ là yêu cầu cần thiết nhằm lập lại trật tự, kỷ cương trong môi trường kinh doanh và trên không gian mạng”, Luật sư Cường nói.

Theo luật sư, việc xử lý những hành vi vi phạm không chỉ nhằm xử lý người phạm tội mà còn có ý nghĩa phòng ngừa chung, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh và thượng tôn pháp luật.

Từ vụ án Phú Lê, ông Đặng Văn Cường cho rằng đây cũng là bài học dành cho những cá nhân sử dụng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội để kinh doanh. Trong nền kinh tế số, quảng bá sản phẩm, bán hàng trực tuyến hay xây dựng thương hiệu cá nhân là những hoạt động hợp pháp. Tuy nhiên, mọi hoạt động kinh doanh đều phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, tuân thủ các quy định về kế toán, thuế, hóa đơn, chứng từ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“Không ai có thể sử dụng sự nổi tiếng trên mạng xã hội như một ‘lá chắn’ để né tránh trách nhiệm pháp lý”, đại diện Văn phòng Luật sư Chính Pháp nhấn mạnh.