Phục hồi tháp Chăm gần 800 năm tuổi ở Đắk Lắk

Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính vừa ký Quyết định số 2838/QĐ-TTg phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Tháp Nhạn, tỉnh Đắk Lắk, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo Quyết định, phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch có tổng diện tích khoảng 10.682ha, bao trùm toàn bộ địa giới hành chính các phường Phú Yên, Tuy Hòa và Bình Kiến, tỉnh Đắk Lắk. Phạm vi này được xác định căn cứ Nghị quyết số 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đắk Lắk năm 2025.

Việc lập quy hoạch được thực hiện nhằm đáp ứng yêu cầu bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích Tháp Nhạn; đồng thời làm nền tảng cho việc đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng thiết yếu, các dịch vụ phục vụ tham quan, du lịch, qua đó đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế địa phương.

Quy hoạch cũng hướng đến mục tiêu bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn liền với di tích, xây dựng Tháp Nhạn trở thành địa điểm tiêu biểu của văn hóa Champa, phản ánh quá trình hình thành và phát triển lâu dài của vùng đất Tuy Hòa, cũng như sự giao thoa tín ngưỡng, văn hóa Việt - Chăm.

Cùng với đó, quy hoạch đặt ra yêu cầu kết nối Di tích Tháp Nhạn với hệ thống các tháp Chăm tại khu vực miền Trung, hình thành các tuyến tham quan và nghiên cứu chuyên đề về văn hóa Chăm. Định hướng phát huy giá trị di tích nhằm đưa Tháp Nhạn trở thành một trong những trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Đắk Lắk; là điểm du lịch văn hóa, sinh thái núi Nhạn gắn với đô thị biển, các di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trong tỉnh, qua đó hình thành các chuỗi sản phẩm du lịch địa phương, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển Tuy Hòa trở thành đô thị loại I trong tương lai.

Quy hoạch cũng xác định việc phân chia các khu chức năng phù hợp, bao gồm khu dân cư, khu vực bảo vệ cảnh quan và môi trường; đồng thời tổ chức không gian và bố trí hệ thống hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật theo từng giai đoạn bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch, lộ trình cùng các giải pháp tổng thể cho công tác quản lý, đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo và khai thác giá trị di tích gắn với phát triển du lịch.

Theo nội dung phê duyệt, đối tượng nghiên cứu lập quy hoạch bao gồm toàn bộ khu di tích kiến trúc - nghệ thuật Tháp Nhạn cùng không gian cảnh quan thiên nhiên và môi trường sinh thái xung quanh. Phạm vi nghiên cứu còn mở rộng đến các giá trị di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể, cảnh quan môi trường, tài liệu và hiện vật liên quan; các công trình văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng; cộng đồng dân cư sinh sống quanh khu vực chân núi Nhạn; các lễ hội truyền thống, sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, phong tục tập quán và truyền thuyết dân gian; cũng như thực trạng công tác quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị và khai thác di tích hiện nay.

Bên cạnh đó, quy hoạch xem xét toàn diện các yếu tố về đô thị, kinh tế - xã hội và dân cư; điều kiện tự nhiên, khí hậu và môi trường sinh thái; hiện trạng hạ tầng kỹ thuật và tình hình sử dụng đất trong khu vực nghiên cứu; các thể chế, chính sách liên quan, đồng thời đánh giá vai trò của Di tích Tháp Nhạn trong mối liên hệ vùng. Việc phân tích mức độ liên kết của Tháp Nhạn với các di tích, công trình và địa điểm trong khu vực được đặt ra nhằm phục vụ mục tiêu kết nối, phát triển du lịch - văn hóa bền vững.

Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt Tháp Nhạn được xác định là di tích thuộc di sản văn hóa Champa, mang giá trị nổi bật về kiến trúc, nghệ thuật, văn hóa, tôn giáo và tín ngưỡng của quốc gia, đồng thời có tiềm năng trở thành điểm đến du lịch - văn hóa quan trọng của địa phương.

Nhiệm vụ lập quy hoạch bao gồm việc xác định đầy đủ căn cứ pháp lý để tổ chức thực hiện; yêu cầu nghiên cứu, khảo sát và đánh giá hiện trạng di tích; nhận diện các đặc trưng, giá trị tiêu biểu của di tích và mối liên hệ với các di tích khác trong khu vực nghiên cứu; xác định mục tiêu quy hoạch.

Trên cơ sở đó, đề xuất các định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; tổ chức không gian kiến trúc, cảnh quan và xây dựng các công trình mới; phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch bền vững; cải tạo, xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật; đồng thời phân tích, dự báo các tác động đến môi trường di tích và định hướng quản lý quy hoạch.

Sau khi được lập và phê duyệt, quy hoạch sẽ trở thành căn cứ pháp lý quan trọng cho công tác quản lý và triển khai các dự án bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị Di tích Tháp Nhạn; đồng thời làm nền tảng để xây dựng các quy định quản lý, kiểm soát không gian kiến trúc, cảnh quan khu vực di tích và đề xuất các giải pháp bảo vệ, khai thác phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Tháp Nhạn xây dựng khoảng thế kỷ XII, thờ tiên nữ Thiên Y A Na. Công trình được xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt, mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng, đồng thời được định hướng trở thành điểm đến du lịch - văn hóa tiêu biểu của tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới.