Siêu dự án đường sắt cao tốc 177.000 tỷ đồng kết nối 3 sân bay bị đình trệ, nhà đầu tư muốn rút lui

Kế hoạch xây dựng tuyến đường sắt cao tốc kết nối ba sân bay ở khu vực miền Trung Thái Lan, vốn đã đình trệ trong nhiều năm, đang đối mặt với thêm nhiều bất ổn khi doanh nghiệp dẫn dắt dự án tìm cách chấm dứt hợp đồng với Chính phủ.

Tuyến đường sắt dự kiến dài 220 km, kết nối sân bay Don Mueang ở Bangkok, sân bay Suvarnabhumi - cửa ngõ hàng không chính của Thái Lan, nằm về phía Đông thủ đô và sân bay U-Tapao, gần khu vực đầu tư Hành lang Kinh tế phía Đông (EEC) được Chính phủ nước này đẩy mạnh phát triển.

Hệ thống đường sắt được kỳ vọng thúc đẩy việc đi lại giữa thủ đô Bangkok và khu vực công nghiệp phía Đông, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Thái Lan.

Dự án khởi động vào năm 2019, khi một công ty thuộc tập đoàn Charoen Pokphand (CP Group) thành lập liên danh theo mô hình đối tác công - tư (PPP) để xây dựng tuyến đường sắt. Với tổng vốn 224 tỷ baht (khoảng 177.000 tỷ đồng), dự án được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển giữa Bangkok và EEC xuống dưới một giờ.

Dự án cũng được kỳ vọng giảm tải cho sân bay Suvarnabhumi bằng cách thúc đẩy sân bay U-Tapao trở thành một sân bay thương mại.

Tuy nhiên, sáng kiến này đã bị trì hoãn do những khó khăn về huy động vốn, trong khi công tác xây dựng đến nay vẫn chưa được triển khai. Chính phủ Thái Lan gần đây tiết lộ công ty thuộc CP Group đang tìm cách chấm dứt dự án.

“Theo luật về các thỏa thuận đối tác công - tư, việc bên tư nhân đơn phương chấm dứt hợp đồng không có hiệu lực pháp lý”, Thứ trưởng Giao thông Thái Lan Siripong Angkasakulkiat nói với báo giới hồi tuần trước.

“Việc công ty tự mình bày tỏ ý định chấm dứt hợp đồng không có nghĩa dự án có thể ngay lập tức bị hủy bỏ”, ông nói thêm.

Theo Chính phủ Thái Lan, Công ty Asia Era One Co. - doanh nghiệp thuộc CP Group - đã gửi thư tới Đường sắt Nhà nước Thái Lan (SRT) vào tháng 7, bày tỏ ý định thực hiện quyền chấm dứt thỏa thuận đối tác công - tư.

Asia Era One chưa đưa ra bình luận công khai về vấn đề này.

Tuy nhiên, theo ông Anan Phonimdaeng, Thống đốc Đường sắt Nhà nước Thái Lan, người đã gặp phía CP vào cuối tháng 6, công ty này gặp khó khăn trong việc huy động nguồn vốn rất lớn cần thiết cho dự án. Nguyên nhân là nhiều tổ chức tài chính nhận định dự án “không đáng để đầu tư”.

Chính phủ Thái Lan hiện chưa đưa ra phương án cuối cùng trong trường hợp hợp đồng bị chấm dứt. Thủ tướng Anutin Charnvirakul ngày 28/8 cho biết các cơ quan Chính phủ liên quan và Văn phòng EEC cần cùng tìm kiếm giải pháp để tháo gỡ tình trạng bế tắc.

Cùng ngày, Bộ trưởng Giao thông Phiphat Ratchakitprakarn cũng cho biết: “Chúng ta cần trao đổi với Văn phòng EEC để tìm ra giải pháp”.

Tranh chấp giữa hai bên bùng phát vào năm 2024, khi Asia Era One yêu cầu thay đổi cơ chế thanh toán. Theo cơ chế ban đầu, Chính phủ sẽ thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng sau khi dự án hoàn thành. Công ty đề nghị chuyển sang cơ chế thanh toán dựa trên tiến độ thi công nhằm cải thiện dòng tiền và khả năng thanh khoản.

Tuy nhiên, Chính phủ Thái Lan cuối cùng đã bác bỏ yêu cầu này.

Các chuyên gia phân tích cho rằng dự án vốn đã bị trì hoãn trong nhiều năm và các nhà đầu tư đã tính đến khả năng dự án thất bại. Dù vậy, theo họ, để duy trì niềm tin của giới đầu tư, Chính phủ sẽ phải thay thế tuyến đường sắt cao tốc bằng một dự án hạ tầng giao thông khác.

“Chính phủ phải đảm bảo sẽ có một hệ thống giao thông và logistics khác kết nối Bangkok với khu vực EEC, nhằm duy trì niềm tin của các nhà đầu tư và giữ đà đầu tư”, ông Rakpong Chaisuparakul, chuyên gia phân tích tại KGI Securities, nói với Nikkei Asia.

Trong khuôn khổ thỏa thuận đối tác công - tư, Asia Era One hiện cũng đang vận hành tuyến Airport Rail Link hiện hữu, dài 29 km, kết nối sân bay Suvarnabhumi với khu vực trung tâm Bangkok.

Tuy nhiên, công ty hiện cho biết sẽ không gia hạn hợp đồng và dự định chấm dứt vận hành tuyến đường sắt này vào ngày 30/9, thời điểm hợp đồng hiện tại hết hạn.

Bộ trưởng Giao thông Phiphat cho biết Chính phủ sẽ đàm phán với công ty để gia hạn hợp đồng thêm vài tháng, nhằm tránh gây ảnh hưởng đến hành khách. Sau đó, Đường sắt Nhà nước Thái Lan sẽ tiếp quản việc vận hành tuyến.

“Đường sắt Nhà nước Thái Lan cần sẵn sàng tiếp quản hoạt động trong vòng vài tháng”, Bộ trưởng Giao thông Thái Lan nói.