Siêu dự án thủy lợi hơn 8.400 tỷ đồng có nguy cơ 'đắp chiếu', 3 nhà thầu Trung Quốc bất ngờ mất cơ hội

Nepal bất ngờ hủy gói thầu xây dựng đập và nhà máy thủy điện thuộc Dự án chuyển nước đa mục tiêu Sunkoshi Marin, chỉ vài ngày trước khi công bố giá dự thầu của các doanh nghiệp lọt vào vòng cuối. Quyết định này khiến dự án trọng điểm quốc gia vốn đã chậm tiến độ tiếp tục đối mặt nguy cơ bị trì hoãn.

Được biết, ban quản lý dự án đã mời thầu quốc tế theo hình thức cạnh tranh, cho các nhà thầu tiềm năng 30 ngày để nộp hồ sơ. Đợt đấu thầu mới được triển khai khoảng 7 tháng sau khi hợp đồng trước đó bị chấm dứt.

Quá trình lựa chọn nhà thầu đã bước vào giai đoạn cuối, với 3 doanh nghiệp vượt qua vòng đánh giá kỹ thuật và đủ điều kiện tham gia đánh giá tài chính. Theo kế hoạch, hồ sơ đề xuất tài chính của các doanh nghiệp này sẽ được mở vào 2/11.

Ông Ashok Raj Gautam, kỹ sư cấp cao của dự án, xác nhận việc hủy thầu. “Gói thầu đã bị hủy theo chỉ đạo của Cục Tài nguyên nước và Thủy lợi. Cơ quan này sẽ phải quyết định tổ chức đấu thầu lại hay lựa chọn phương án xử lý khác”, ông Gautam nói với Kantipur.

Có tổng cộng 6 doanh nghiệp và liên danh tham gia đấu thầu.

Trong đó, 3 doanh nghiệp và liên danh Trung Quốc đã vượt qua vòng đánh giá kỹ thuật và đủ điều kiện bước vào vòng cuối cùng, gồm China International Water and Electric Corporation, liên danh Anneng-RCC JV và Sinohydro Corporation Limited.

Dự án được tổ chức đấu thầu quốc tế do giá trị hợp đồng vượt 5 tỷ rupee Nepal. Theo Quy định Mua sắm công, các doanh nghiệp nước ngoài được phép tham gia thông qua hình thức liên danh với doanh nghiệp Nepal.

Quyết định hủy thầu mới nhất làm dấy lên lo ngại dự án sẽ tiếp tục chậm tiến độ, ảnh hưởng đến kế hoạch cung cấp nước tưới quanh năm cho 122.000 ha đất nông nghiệp tại 5 huyện thuộc vùng đồng bằng Tarai, gồm Bara, Rautahat, Sarlahi, Mahottari và Dhanusha.

Ngoài mục tiêu thủy lợi, dự án còn được thiết kế để phát điện với công suất 31,07 MW.

Trước đó, vào tháng 1/2023, hợp đồng xây dựng đập và các công trình liên quan đã được trao cho liên danh Patel-Raman JV, gồm Patel Engineering của Ấn Độ và Raman Construction của Nepal, với giá trị 14,07 tỷ rupee Nepal.

Theo hợp đồng, liên danh này phải hoàn thành đập và các hạng mục liên quan trong vòng 4 năm 7 tháng, tức trước giữa tháng 8/2027.

Tuy nhiên, khi 60% thời gian thực hiện hợp đồng đã trôi qua, khối lượng thi công thực tế vẫn chưa đạt 11%.

Ngày 11/11/2025, ban quản lý dự án quyết định chấm dứt hợp đồng và ban hành thông báo với thời hạn 15 ngày, do tiến độ xây dựng đập, nhà máy thủy điện và các hạng mục liên quan không đạt yêu cầu.

Sau đó, ngày 25/11/2025, liên danh Patel-Raman đệ đơn lên Tòa án Tối cao Nepal để phản đối quyết định này. Ngày 26/11, thẩm phán Tek Prasad Dhungana đã ban hành lệnh tạm thời, ngăn cơ quan chức năng thực hiện quyết định chấm dứt hợp đồng và thu giữ các khoản bảo lãnh ngân hàng của nhà thầu.

Tuy nhiên, đến ngày 9/2, tòa án hủy bỏ lệnh tạm thời này, tạo cơ sở để Chính phủ Nepal tiếp tục triển khai các thủ tục liên quan.

Liên danh Patel-Raman trước đó đã nộp 2,4 tỷ rupee Nepal dưới hình thức bảo đảm thực hiện hợp đồng và nhận khoản tạm ứng 1,2 tỷ rupee. Đến nay, khoản tiền tạm ứng 1,2 tỷ rupee đã được thu hồi, nhưng khoản bảo lãnh thực hiện hợp đồng vẫn chưa được thu.

Sau đó, Văn phòng Giám sát Mua sắm công Nepal đưa liên danh này vào danh sách đen trong thời hạn 3 năm.

Theo quyết định, doanh nghiệp không được tham gia nhận các hợp đồng mua sắm công mới trong thời gian bị cấm, nhưng vẫn có thể tiếp tục thực hiện những dự án đã ký trước đó.

Cựu Bộ trưởng Năng lượng Nepal Kulman Ghising đã lên tiếng chỉ trích quyết định hủy thầu, cho rằng cơ quan chức năng cần nhanh chóng lựa chọn nhà thầu mới thay vì tiếp tục kéo dài quy trình.

“Tôi không biết vì sao gói thầu lại bị hủy. Hợp đồng với nhà thầu trước đó bị chấm dứt vì họ không triển khai công việc. Hợp đồng mới cần được trao càng sớm càng tốt để hoạt động xây dựng có thể tiếp tục”, ông Ghising nói.

Theo cựu Bộ trưởng, khi ông rời nhiệm sở, công tác chuẩn bị hồ sơ mời thầu mới vẫn đang được tiến hành.

Ông cho rằng quá trình tổ chức đấu thầu lại đã mất quá nhiều thời gian. Với quyết định hủy thầu mới nhất, nếu cơ quan chức năng phải khởi động lại toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, tiến độ xây dựng có thể bị kéo dài thêm từ 6 tháng đến một năm.

“Nhà thầu trước đó sẽ không thể hoàn thành công trình ngay cả khi được cho thêm 15-20 năm”, ông Ghising nhận định.

Ông cảnh báo việc không hoàn thành dự án đúng thời hạn sẽ gây thiệt hại kinh tế rất lớn, bởi sản lượng nông nghiệp tại vùng Tarai hiện vẫn thấp hơn tiềm năng do thiếu hệ thống tưới tiêu đầy đủ.

Dự án Sunkoshi Marin bao gồm việc xây dựng một con đập cao khoảng 30 m và dài 158 m trên sông Sunkoshi. Sau khi hoàn thành, nước từ sông Sunkoshi sẽ được dẫn qua một đường hầm đến sông Marin tại khu vực Kusumtar, phường số 2, đô thị Kamalamai, huyện Sindhuli. Tại đây, nước sẽ được sử dụng để vận hành nhà máy thủy điện.

Đường hầm chuyển nước đã được xây dựng xong. Từ khu vực này, nguồn nước sẽ tiếp tục được dẫn đến 5 huyện thuộc vùng Tarai, giúp cung cấp nước tưới cho đất nông nghiệp trong suốt cả năm.

Dự án được khởi động từ năm tài khóa 2016-2017, với tổng mức đầu tư dự kiến 49,42 tỷ rupee Nepal (hơn 8.400 tỷ đồng). Theo quy hoạch tổng thể điều chỉnh, toàn bộ dự án hiện được đặt mục tiêu hoàn thành trong năm tài khóa 2032-2033.

Điều này đồng nghĩa với việc kế hoạch cung cấp nước tưới ổn định cho 122.000 ha đất nông nghiệp tại vùng Tarai tiếp tục phải chờ đợi, trong khi nguy cơ phát sinh thêm chậm trễ vẫn hiện hữu sau quyết định hủy thầu mới nhất.