Siêu dự án đường sắt cao tốc kết nối 3 sân bay có nguy cơ đắp chiếu: Vốn đầu tư hơn 170.000 tỷ, tập đoàn CP muốn chấm dứt hợp đồng

Thái Lan đang xem xét một phương án đường sắt thay thế nhằm kết nối thủ đô Bangkok với khu công nghiệp trọng điểm ở phía Đông nước này, trong bối cảnh dự án đường sắt cao tốc hiện tại đã đình trệ nhiều năm do những khó khăn về huy động vốn.

Dự án hiện tại có chiều dài 220 km, kết nối sân bay Don Mueang ở Bangkok, sân bay Suvarnabhumi và sân bay U-Tapao thuộc Khu kinh tế phía Đông (EEC). Dự án được khởi động vào năm 2019 và dự kiến triển khai xây dựng ngay sau đó.

Đây là dự án hợp tác công tư (PPP) giữa Đường sắt Nhà nước Thái Lan (SRT) và một công ty thuộc Tập đoàn Charoen Pokphand (CP). Tuy nhiên, dự án hiện đứng trước nguy cơ bị hủy bỏ khi công ty thành viên của CP tìm cách chấm dứt hợp đồng.

Trong cuộc phỏng vấn với Nikkei Asia hồi tháng trước, ông Chula Sukmanop, Tổng thư ký Văn phòng EEC - cơ quan Chính phủ chịu trách nhiệm giám sát dự án - cho biết hệ thống đường sắt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của khu vực, ngay cả khi kế hoạch hiện tại bị hủy bỏ.

“Nếu không có hệ thống đường sắt kết nối khu vực EEC với các sân bay lớn của Bangkok, sức hấp dẫn của EEC sẽ giảm đi”, ông Chula nói.

Theo ông Chula, phương án thay thế sẽ giúp giảm chi phí xây dựng bằng cách thu hẹp quy mô khai thác và vận hành tàu. “Dự án đường sắt mới có thể không phải là tuyến tàu cao tốc hoàn chỉnh như kế hoạch trước đây. Tuy nhiên, đây có thể là tuyến đường sắt tốc hành, giúp rút ngắn khoảng một giờ thời gian di chuyển từ Bangkok đến EEC”, ông cho biết.

Ông nói thêm, việc giảm tốc độ thiết kế xuống 160 km/h, thay vì 250 km/h như kế hoạch hiện tại, có thể giúp cắt giảm 30% chi phí xây dựng.

Theo phương án này, Đường sắt Nhà nước Thái Lan (SRT) sẽ chịu trách nhiệm cấp vốn xây dựng, sau đó nhượng quyền cho một doanh nghiệp tư nhân khai thác dịch vụ vận tải đường sắt.

Ông Chula cho biết Văn phòng EEC sẽ trình phương án thay thế lên Ủy ban Chính sách EEC của Chính phủ để xin phê duyệt, nếu dự án hiện tại bị hủy bỏ. Ủy ban này do Thủ tướng Anutin Charnvirakul làm Chủ tịch.

Trong khi đó, dự án hiện tại, với tổng vốn đầu tư dự kiến 224 tỷ baht (hơn 170.000 tỷ), khó có thể được triển khai theo kế hoạch ban đầu.

Công ty Asia Era One, thành viên của Tập đoàn CP, đã thông báo với SRT về ý định thực hiện quyền chấm dứt hợp đồng hợp tác công tư do không thể huy động được vốn từ các tổ chức cho vay.

Các tổ chức tài chính tỏ ra không mặn mà với việc cấp những khoản vay quy mô lớn sau khi các nghiên cứu khả thi cho thấy dự án không mang lại hiệu quả đầu tư tương xứng.

Ngày 22/10, SRT đã khởi kiện Asia Era One, yêu cầu doanh nghiệp này thanh toán 13,3 tỷ baht, tương đương khoản chi phí cơ hội ước tính phát sinh do dự án bị đình trệ trong thời gian dài. “Vụ kiện cho thấy dự án có thể sẽ đi đến hồi kết tại tòa án”, ông Chula nhận định.

Bà Sujittra Anno, chuyên gia phân tích tại Krungthai Compass - đơn vị nghiên cứu thuộc Ngân hàng Krungthai - cho rằng Chính phủ Thái Lan cần tiến hành nghiên cứu tính khả thi đối với phương án thay thế để xác định liệu dự án có đáng đầu tư hay không, ngay cả khi chi phí xây dựng đã được cắt giảm.

Bà cũng lưu ý rằng việc chỉ kết nối ba sân bay có thể chưa đủ để bảo đảm hiệu quả của tuyến đường sắt. “Dự án không nên chỉ kết nối các sân bay và thành phố mà còn cần liên kết với các cảng biển. Chúng ta cần nghiên cứu kỹ lưỡng phương án này”, bà nói.

Mặc dù dự án ban đầu chưa đạt được tiến triển, ông Chula cho biết hoạt động đầu tư vào khu vực EEC vẫn tiếp tục tăng trưởng, thu hút các nhà sản xuất từ nhiều quốc gia trên thế giới.

“Thái Lan có vị trí chiến lược ở trung tâm ASEAN, được trang bị cơ sở hạ tầng tương đối đồng bộ và nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách thúc đẩy đầu tư của Chính phủ. Đó là lý do nhiều nhà đầu tư vẫn tiếp tục đổ vào đây”, ông Chula cho biết.

Theo Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI), từ khi EEC được thành lập năm 2018 đến năm 2026, tổng vốn đầu tư vào khu vực này đã đạt 2.700 tỷ baht. Các khoản đầu tư gần đây tập trung vào những lĩnh vực được Chính phủ Thái Lan ưu tiên, bao gồm hạ tầng số, y tế, xe điện và năng lượng xanh.

Cùng với đà tăng trưởng đầu tư, Văn phòng EEC cũng lên kế hoạch xây dựng một đô thị thông minh mới cách sân bay U-Tapao khoảng 15 km nhằm đáp ứng nhu cầu của cộng đồng dân cư ngày càng mở rộng trong khu vực, ông Chula cho biết.

“Đây sẽ là một đô thị phát thải ròng bằng 0, qua đó thu hút thêm các khoản đầu tư mới vào khu vực”, ông nói, đồng thời cho biết Văn phòng EEC dự kiến mời một liên danh các doanh nghiệp tư nhân có chuyên môn sâu về quản lý nguồn nước và hệ thống năng lượng tham gia dự án.