‘TACO trade’ và chiến tranh thật: Ông Trump lâm vào thế khó trên bàn cờ Iran?

Thuật ngữ TACO (Trump Always Chickens Out – tạm dịch: ông Trump luôn quay xe phút chót) đã trở thành từ khóa cửa miệng của giới đầu tư từ mùa xuân năm ngoái. Giới quan sát nhận định đây là một "quy luật" bất thành văn: Tổng thống thường có xu hướng rút lại các quyết sách táo bạo nhất ngay khi thị trường chứng khoán có dấu hiệu phản ứng tiêu cực.

Thực tế cho thấy, cuộc đối đầu với Iran không nhận được sự ủng hộ từ công chúng Mỹ. Người dân Mỹ bắt đầu cảm nhận rõ sức ép kinh tế khi giá dầu tăng vọt kéo theo giá xăng leo thang tới 17%.

Lần này, kịch bản "quay xe" hoàn toàn có thể xảy ra với Iran, nhưng với rủi ro lớn hơn nhiều bởi rút lui không khéo có thể để lại “thảm họa domino” cho không chỉ cá nhân Tổng thống, mà còn tổn hại tới vị thế nước Mỹ và các đồng minh chiến lược.

Trước đây, ông từng thực hiện những bước lùi tương tự với chính sách thuế quan, sẵn sàng đảo ngược các lập trường cực đoan nhất khi cần thiết. Hay như thương vụ mua lại Greenland, vốn được đẩy lên thành một cuộc khủng ngoại giao căng thẳng, cũng đột ngột biến mất như chưa từng tồn tại.

Tuần này, khi biểu đồ giá dầu đạt đỉnh và chỉ số S&P 500 nhuộm sắc đỏ, ông Trump một lần nữa phát đi tín hiệu có thể áp dụng "kịch bản cũ" với Tehran. Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu ông có thể dễ dàng rời khỏi bàn cờ Iran như cách ông đã làm với thuế quan hay Greenland hay không.

Ngày 10/3, ông Trump tuyên bố với CBS News rằng cuộc chiến "gần như đã hoàn tất", rồi cuối ngày lại khẳng định sẽ kết thúc "sớm thôi, rất sớm". Thị trường lập tức phản ứng: chứng khoán tăng, giá dầu hạ nhiệt – những ai đặt cược vào "giao dịch TACO" dường như đã được chứng minh là đúng.

Song một cuộc chiến thực sự khác với thuế quan hay Greenland. Gần hai tuần giao tranh đã tạo ra những thực tế trên chiến trường khiến việc rút lui trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Israel đã tiêu diệt giáo chủ tối cao Ayatollah Khamenei ngay ngày đầu xung đột, thổi bùng hy vọng về một chính quyền Tehran ôn hòa hơn – nhưng hy vọng đó nhanh chóng tan vỡ khi người kế nhiệm được chỉ định lại là Mojtaba Khamenei, con trai cố lãnh tụ, người được giới chuyên gia tình báo đánh giá là còn cứng rắn hơn cha.

Ông Mojtaba gắn bó chặt chẽ với lực lượng quân đội Vệ binh Cách mạng Iran và có những lý do cá nhân để không nhượng bộ: ông mất mẹ, vợ và con trai trong chính các cuộc không kích khiến cha ông thiệt mạng. Việc bổ nhiệm ông được đọc là tín hiệu rõ ràng rằng chế độ không tìm kiếm thay đổi.

Không chiếm đóng Iran, ông Trump không thể đảm bảo an toàn cho eo biển Hormuz, cũng không thể tự tay định hình ban lãnh đạo mới ở Tehran.

Một số nhà phân tích chính trị quốc tế nhắc lại: Mỹ đã mất hai thập kỷ chỉ để thay Taliban bằng chính Taliban ở Afghanistan. Ông Trump chỉ mất hơn một tuần để thay một Khamenei bằng một Khamenei khác – một phiên bản trẻ hơn, quyết liệt hơn và chắc chắn là khó đàm phán hơn gấp bội. Trong tình thế hiện nay, hy vọng về một thỏa thuận ngừng bắn, chưa nói đến một sự "đầu hàng vô điều kiện" từ phía Iran, đang trở nên xa vời hơn bao giờ hết.

Ẩn số hạt nhân

Trong bối cảnh đó, hồ sơ hạt nhân đang trở thành "quả bom nổ chậm" thách thức mọi nỗ lực rút quân của Washington. Dù các cuộc không kích năm ngoái đã gây thiệt hại nặng nề cho các cơ sở làm giàu Uranium, Tehran vẫn nắm giữ kho dự trữ chiến lược cùng bí quyết công nghệ cốt lõi.

Ông Danny Citrinowicz, cựu lãnh đạo nhánh Iran của tình báo quân sự Israel, cảnh báo một thực tế trớ trêu: "Cuộc chiến nhằm ngăn chặn Iran sở hữu bom hạt nhân có thể lại chính là chất xúc tác đẩy quốc gia này vượt qua ranh giới cuối cùng để chế tạo chúng".

Giới chức Mỹ rõ ràng thấu hiểu mối nguy này. Những cuộc thảo luận về việc điều bộ binh thu hồi các kho Uranium cho thấy sự lo ngại tột độ. Một kết thúc chiến tranh mà không giải quyết triệt để các thùng chứa Uranium sẽ đẩy Mỹ và Israel vào một tình thế tồi tệ hơn cả thời điểm bắt đầu xung đột.

Phía bên kia eo biển, các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh đang nín thở dõi theo sự bất ổn từ nội tại Iran. Một Iran bất ổn không chỉ là kịch bản tồi tệ với Tehran mà còn là cơn ác mộng đối với an ninh khu vực. Một chính quyền khao khát trả đũa, sự trỗi dậy của các nhóm dân quân bất hảo đe dọa eo biển Hormuz hay một cuộc khủng hoảng người tị nạn quy mô lớn là những viễn cảnh hoàn toàn có thật.

Ả Rập Xê Út, quốc gia vốn chưa bao giờ ủng hộ Washington phát động cuộc chiến này, giờ đây đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: họ muốn cuộc chiến kết thúc ngay lập tức, nhưng phải là một kết thúc có kiểm soát.

Bài toán hóc búa nhất mà ông Trump phải đối mặt lúc này không còn là làm thế nào để tấn công, mà là định nghĩa một "kết thúc chiến tranh" thực sự sẽ hình dung như thế nào trong một bàn cờ đã hoàn toàn đảo lộn.

Tham khảo Wall Street Journal (WSJ), Financial Review (AFR)