Tại sao nâng hạng nhưng khối ngoại lại bán ròng nhiều chưa từng thấy?

Khối ngoại bán ròng kỷ lục

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang dồn toàn lực hoàn thiện các tiêu chí để chính thức được tổ chức FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9 tới, một nghịch lý lớn đang diễn ra trên thị trường. Thay vì đổ dòng tiền vào đón đầu cơ hội, các nhà đầu tư nước ngoài lại đang bán ròng với mức độ chưa từng có.

Tại diễn đàn Vietnam Investment Summer Forum 2026 diễn ra vào chiều ngày 11/6, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) đã chỉ ra thực trạng này. Cụ thể, trong cả năm 2025, khối ngoại đã rút ròng khoảng 125.000 tỷ đồng. Tính riêng 5 tháng đầu năm 2026, con số rút ròng đã lên tới 62.000 tỷ đồng.

"Rút ròng chưa bao giờ nó xảy ra câu chuyện này. Trong khi chúng ta đặt ra bài toán là chúng ta được nâng hạng. Có nghĩa chúng ta đã mở cửa để nhà đầu tư nước ngoài vào. Vấn đề là người ta có vào không, vào đây để làm gì và quy mô được bao nhiêu?", ông Sơn thẳng thắn đặt vấn đề.

Bài toán rủi ro tỷ giá

Lý giải cho đà bán tháo kỷ lục này, Chủ tịch VSDC chỉ ra nút thắt lớn nhất khiến giới đầu tư quốc tế quan ngại: rủi ro tỷ giá.

Bản chất của dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) là mang USD vào Việt Nam, chuyển đổi sang VND để đầu tư chứng khoán và sau chu kỳ 3 đến 6 tháng, họ sẽ bán tài sản để chuyển hóa từ VND ngược lại sang USD. Trong bối cảnh tỷ giá biến động mạnh do chịu áp lực từ lạm phát, lãi suất và tăng trưởng tín dụng, câu hỏi lớn nhất của khối ngoại là lợi nhuận thực tế mang về bằng USD còn lại bao nhiêu. Nếu VND mất giá, phần lãi từ chênh lệch giá chứng khoán sẽ không còn hấp dẫn sau khi quy đổi tỷ giá.

Đáng chú ý, ông Sơn chỉ ra sự bất bình đẳng trong chính sách hiện hành. Trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) có hợp đồng mua bán hàng hóa thực tế và được cung cấp các công cụ phòng vệ rủi ro tỷ giá thông qua hệ thống ngân hàng, thì các nhà đầu tư gián tiếp trên thị trường chứng khoán lại hoàn toàn thiếu vắng cơ chế này. Đây là một "lỗ hổng" cấp thiết cần được các cơ quan chức năng, bao gồm cả Quốc hội, xem xét giải quyết để giữ chân dòng vốn ngoại.

Bài toán chất lượng cổ phiếu

Bên cạnh giải pháp xử lý rủi ro tỷ giá, bài toán thứ hai để hấp thụ dòng vốn hàng chục tỷ USD trong tương lai nằm ở chất lượng hàng hóa trên sàn.

Theo đánh giá của đại diện VSDC, nguồn cung cổ phiếu hiện tại đang mất dần sức hấp dẫn. Nhiều cổ phiếu đã niêm yết trên thị trường trong một thời gian quá dài và bị pha loãng nhiều lần, không còn đủ khả năng thu hút dòng vốn mới.

Để "dọn ổ" đón các dòng vốn ngoại quy mô lớn, việc cải thiện chất lượng hàng hóa là yêu cầu bắt buộc. Các giải pháp trọng tâm được đưa ra bao gồm: đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước ở những ngành không cần nắm giữ chi phối, cho phép các ngân hàng lớn của Nhà nước tăng vốn và tiến hành IPO bổ sung. Đặc biệt, thị trường cần thu hút các doanh nghiệp FDI quy mô lớn tiến hành IPO và niêm yết, ví dụ tiêu biểu là các doanh nghiệp như VSIP có thể lên sàn trong giai đoạn 2026 - 2027.

Thực tế cho thấy, việc đáp ứng các tiêu chuẩn hạ tầng như hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) hay cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ 100% tiền (non-prefunding) chỉ là điều kiện cần. Để dòng tiền ngoại thực sự ở lại và sinh lời, thị trường chứng khoán Việt Nam buộc phải giải quyết tận gốc bài toán bảo vệ thành quả đầu tư trước biến động tỷ giá và liên tục bổ sung nguồn hàng hóa chất lượng cao.