'Thần đồng AI' mất 35 tỷ USD chỉ trong vài ngày vì ham đòn bẩy

Hai năm trước, Leopold Aschenbrenner tuyên bố anh là một trong những người hiếm hoi trên thế giới nhìn thấy rõ tương lai. Trong bài luận dài 165 trang xuất bản tháng 6/2024 mang tên "Situational Awareness" (Nhận thức tình huống) - tác phẩm từng trở thành tài liệu bắt buộc phải đọc tại Thung lũng Silicon, cựu nghiên cứu sinh của OpenAI tự khắc họa mình như một "tiên tri" cho kỷ nguyên siêu trí tuệ nhân tạo sắp tới.

Tuy nhiên, giới hạn trong tầm nhìn của Aschenbrenner đã lộ rõ khi quỹ đầu tư mạo hiểm cùng tên do anh quản lý đụng phải bức tường thực tế phũ phàng: làn sóng tháo chạy khỏi cổ phiếu bán dẫn và những đợt call ký quỹ (margin call) dồn dập từ Wall Street.

Từ đỉnh cao 45 tỷ USD xuống vực sâu

Ở thời điểm đỉnh cao vào đầu tháng này, Quỹ Situational Awareness quản lý khối tài sản lên tới 45 tỷ USD. Nhưng tính đến ngày thứ Năm, sau khi buộc phải bán tháo toàn bộ các khoản đặt cược đòn bẩy cho Tập đoàn Citadel của tỷ phú Ken Griffin với giá chiết khấu, danh mục của quỹ đã lao dốc không phanh xuống chỉ còn khoảng 10 tỷ USD. Danh mục bị bán tháo bao gồm cả những mã cổ phiếu chịu đòn nặng nề như SK Hynix hay CoreWeave.

Cú ngã ngựa đau đớn của Aschenbrenner đã trở thành tâm điểm chú ý của cả giới tài chính lẫn công nghệ. Anh chính là nạn nhân có vị thế cao nhất tính đến nay trước đợt biến động dữ dội của cơn sốt AI.

Trước đợt sụt giảm tàn khốc này, tờ The Wall Street Journal từng đưa tin quỹ Situational Awareness đạt mức lợi nhuận kinh hoàng hơn 1.000% kể từ khi thành lập, khi nhà sáng lập của nó mới 24 tuổi.

Một nguồn tin giấu tên tiết lộ với CNBC rằng ngay trước đợt bán tháo cho Citadel, khoảng 2/3 tài sản của quỹ nằm ở các vị thế mua và bán cổ phiếu niêm yết. Phần còn lại là vốn góp tại các công ty tư nhân, trong đó chiếm tỷ trọng lớn nhất là khoản đầu tư trị giá hàng tỷ USD vào Anthropic.

Đáng chú ý, biến cố suýt đánh sập toàn bộ sự nghiệp của nhà quản lý quỹ trẻ tuổi này lại diễn ra ngay trước thềm đám cưới của anh vào cuối tuần. Aschenbrenner chuẩn bị kết hôn với Avital Balwit, Chánh văn phòng của Dario Amodei - CEO Anthropic.

Cậu bé thiên tài "kỳ quặc" và cái duyên với AI

Sinh ra tại Đức trong một gia đình có bố mẹ đều là bác sĩ trước khi chuyển đến Mỹ, Aschenbrenner sớm bộc lộ năng khiếu thiên bẩm về toán học và khoa học máy tính. Anh liên tục học vượt cấp, tốt nghiệp trung học tại Đức năm 15 tuổi và trở thành Thủ khoa Đại học Columbia ở tuổi 19 vào năm 2021.

Thời sinh viên, anh từng gây tiếng vang với bài báo khoa học "Existential Risk and Growth" và đồng sáng lập chi nhánh phong trào "Vị tha hiệu quả" tại trường. Sofia Montrone, á khoa cùng khóa 2021 với Aschenbrenner, nhớ lại lần đầu trò chuyện qua Zoom: "Anh ấy không giống như một hoàng tử bước ra từ trường học. Anh ấy chỉ là một gã bình thường, có phần trẻ con và vụng về trong giao tiếp".

Aschenbrenner sau này thừa nhận tính cách của mình có sự "kỳ quặc" và "hay bất đồng" - những nét đặc trưng vốn bị văn hóa Đức bài trừ nhưng lại được anh coi là lợi thế cạnh tranh của bản thân.

Chính mạng lưới phong trào "Vị tha hiệu quả" đã đưa đẩy Aschenbrenner bước chân vào ngành công nghệ. Tốt nghiệp năm 2021, anh làm việc tại Future Fund, quỹ từ thiện thuộc sàn giao dịch tiền số FTX, giúp Sam Bankman-Fried điều hành quỹ từ một căn penthouse ở Bahamas.

Đến năm 2023, Aschenbrenner gia nhập đội ngũ Superalignment của OpenAI dưới quyền Ilya Sutskever để giải bài toán kiểm soát AI. Nhưng đến năm 2024, anh bị OpenAI sa thải với cáo buộc làm lộ thông tin bảo mật. Aschenbrenner phủ nhận điều này, khẳng định anh bị trừng phạt chỉ vì đã viết bản ghi nhớ cảnh báo HĐQT về hệ thống an ninh yếu kém của OpenAI trước nguy cơ gián điệp nước ngoài. Scott Aaronson, một nhà khoa học máy tính từng làm việc tại OpenAI, nhận định lãnh đạo công ty đã phản ứng thái quá khi Aschenbrenner chỉ đang cố làm điều đúng đắn.

Cái giá của lòng tham đòn bẩy

Chỉ vài tuần sau khi rời OpenAI, Aschenbrenner đã biến trải nghiệm ngắn ngủi tại công ty AI hàng đầu thế giới thành thứ vũ khí đắt giá. Bài luận xuất bản tháng 6/2024 của anh khiến giới công nghệ xôn xao.

Đến tháng 7/2024, Aschenbrenner tận dụng sự nổi tiếng để huy động 225 triệu USD vốn hạt giống, thành lập quỹ đầu tư Situational Awareness. Những tên tuổi lớn lọt vào danh sách rót vốn cho anh gồm đồng sáng lập Stripe (Patrick và John Collison), cựu CEO GitHub Nat Friedman và nhà đầu tư Daniel Gross.

"Chẳng bao lâu nữa, thế giới sẽ bừng tỉnh. Nếu những gì họ dự đoán về tương lai là đúng, chúng ta sắp bước vào một chuyến tàu lượn siêu tốc dữ dội", Aschenbrenner viết khi thành lập quỹ.

Tuy nhiên, giới quan sát tại Wall Street không mấy bất ngờ trước sự sụp đổ nhanh chóng này. Trước khi mở quỹ, Aschenbrenner chưa từng có một ngày kinh nghiệm quản lý tiền tệ. Nhiều ý kiến cho rằng anh "may mắn hơn là thông minh".

Đặc biệt, các nguồn tin tài chính chỉ ra rằng quỹ Situational Awareness đã sử dụng mức đòn bẩy kỷ lục, lên tới 400%. Trong một thị trường tài chính công khai đầy biến động, việc lạm dụng đòn bẩy giống như chơi với dao hai lưỡi.

"Rất nhiều người nhìn nhận vụ nổ tung này là chuyện sớm hay muộn, vấn đề chỉ là khi nào", Jerry Diao, người điều hành một công ty huấn luyện tài chính tại Wall Street nhận định. "Có thể góc nhìn của anh ấy về AI đúng trong dài hạn, nhưng trên thị trường tài chính đại chúng, bạn bắt buộc phải chuẩn bị tâm lý cho những cú sốc ngắn hạn".