Thương mại Việt Nam - Mỹ tăng hơn 380 lần sau 30 năm, hàng Việt đã 'đi chặng đường' thế nào từ những lô nông sản đầu tiên?

Ngày 20/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời Thủ đô Hà Nội lên đường tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 và tiến hành các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ. Chuyến công tác diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Mỹ tiếp tục phát triển sâu rộng sau hơn 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Theo Bộ Ngoại giao, chuyến đi và hoạt động song phương tại Hoa Kỳ thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với Mỹ, tiếp tục thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Mỹ phát triển hiệu quả, thực chất trên tất cả các lĩnh vực, phù hợp với lợi ích của hai bên.

Việt Nam và Mỹ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 12/7/1995, mở ra một chương mới trong quan hệ hai nước. Đến tháng 7/2013, hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Toàn diện và tháng 9/2023 tiếp tục nâng tầm lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững.

Sau 3 năm kể từ khi nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững, quan hệ Việt - Mỹ tiếp tục phát triển sâu rộng, duy trì đà tích cực và đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, đồng thời tăng chất chiến lược trong hợp tác giữa hai bên trên tất cả các lĩnh vực.

Từ đầu năm 2026 đến nay, phía Việt Nam có đoàn đại biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự cuộc họp khai mạc Hội đồng Hòa bình về Gaza tại Mỹ vào tháng 2/2026; Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Hòa Bình thăm và làm việc tại Mỹ vào tháng 3/2026; Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 tại Manila, Philippines ngày 23/7/2026.

Ở chiều ngược lại, Mỹ có các chuyến thăm Việt Nam của Phó Ngoại trưởng Christopher Landau vào tháng 5/2026, Phó Đại diện Thương mại Rick Switzer vào tháng 5/2026 và Quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao vào tháng 6/2026.

Trong các cuộc trao đổi, tiếp xúc cấp cao, lãnh đạo hai nước đều nhất trí tiếp tục tăng cường trao đổi đoàn và tiếp xúc ở tất cả các kênh, các cấp, đặc biệt là cấp cao. Những cuộc tiếp xúc này tạo nền tảng và định hướng cho quan hệ song phương trên nhiều lĩnh vực.

Hàng Việt thay đổi ra sao trên hành trình chinh phục thị trường Mỹ?

Cùng với sự phát triển của quan hệ chính trị, thương mại Việt - Mỹ đã có sự thay đổi đáng kể cả về quy mô lẫn cơ cấu hàng hóa.

Ở buổi đầu bình thường hóa quan hệ, các sản phẩm Việt Nam xuất sang Mỹ chủ yếu là nông sản, hàng may mặc, da giày. Đây đều là những nhóm có giá trị gia tăng thấp hơn trong chuỗi giá trị, trong khi chủng loại hàng hóa chưa đa dạng và tổng giá trị xuất khẩu còn thấp.

Ngược lại, hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ vào Việt Nam khi đó phần lớn là thiết bị điện tử, công nghệ và thiết bị điện gia dụng. Năm 1995, Việt Nam nhập siêu từ Mỹ.

Sau nhiều năm công nghiệp hóa và nỗ lực tham gia các hiệp định thương mại song phương, đa phương, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã thay đổi rõ rệt. Đến năm 2018, đồ điện tử, đồ điện và linh kiện các loại đã trở thành nhóm hàng xuất khẩu hàng đầu, chiếm 27%; tiếp đến là hàng may mặc với khoảng 25%, cùng da giày và đồ nội thất.

Trong khi đó, hàng hóa Mỹ nhập khẩu vào Việt Nam chủ yếu gồm các loại nguyên liệu và sản phẩm phục vụ sản xuất như bông thô, thức ăn chăn nuôi, hoa quả, hạt và đồ điện tử.

Dữ liệu từ OEC Atlas cho thấy các mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam hiện nay không còn chủ yếu là nông nghiệp và công nghiệp nhẹ như thời điểm năm 1995. Thiết bị phát sóng, điện thoại, mạch tích hợp, dệt may... đã trở thành những nhóm hàng xuất khẩu quan trọng.

Ở chiều nhập khẩu, các mặt hàng chủ yếu của Việt Nam từ Mỹ cũng ngày càng gắn với nhu cầu sản xuất, gồm mạch tích hợp, điện thoại, dầu mỏ tinh chế, vải dệt kim cao su nhẹ và bộ phận thiết bị điện.

Sự thay đổi này cho thấy thương mại hai chiều đã trở nên đa dạng hơn, đồng thời xuất khẩu Việt Nam từng bước chuyển sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao của khu vực và thế giới.

Đến tháng 10/2019, Bloomberg đưa tin Việt Nam, với mức tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ 34%, tương đương 10,9 tỷ USD, đã từ vị trí thứ 12 lên thứ 7 trong danh sách các nhà cung cấp hàng đầu cho thị trường Mỹ.

Thương mại hai chiều Việt Nam - Mỹ tiến sát 200 tỷ USD, mở rộng sang đầu tư và công nghệ cao

Quy mô thương mại Việt - Mỹ tiếp tục tăng mạnh trong những năm gần đây. Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đạt 153,1 tỷ USD và nhập khẩu 19,2 tỷ USD, đưa thương mại hai chiều lên khoảng 172 tỷ USD.

Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu sang thị trường Mỹ đạt 122,02 tỷ USD, tương đương gần 80% kim ngạch xuất khẩu cả năm trước. Nhập khẩu đạt 15,3 tỷ USD, đưa tổng giao thương hai nước lên khoảng 137,4 tỷ USD.

Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 32,6% tổng kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng. Tính cả thương mại hai chiều, thị trường này đóng góp khoảng 17,8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.

Cơ cấu hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ hiện cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của nhóm điện tử và máy móc. Trong 8 tháng, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 38,7 tỷ USD; máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt 19,6 tỷ USD. Riêng hai nhóm hàng này đã chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ.

Tiếp theo là dệt may với 12,4 tỷ USD, điện thoại và linh kiện 8,6 tỷ USD, giày dép 6,4 tỷ USD, gỗ và sản phẩm gỗ 5,9 tỷ USD.

Thị trường Mỹ cũng tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với nhiều sản phẩm nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Trong 8 tháng, xuất khẩu thủy sản đạt 1,25 tỷ USD; hạt điều 704 triệu USD; rau quả gần 428 triệu USD; cà phê hơn 408 triệu USD và hạt tiêu gần 333 triệu USD. Những đơn hàng này còn tạo nhu cầu đối với hoạt động thu mua nguyên liệu, bảo quản, chế biến và vận chuyển trong nước.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đang tích cực nhập khẩu nhiều hàng hóa từ Mỹ phục vụ sản xuất. Trong 8 tháng, nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 4,6 tỷ USD; bông đạt 1,2 tỷ USD; máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt 1,14 tỷ USD. Chất dẻo nguyên liệu, thức ăn chăn nuôi và đậu tương cũng là những nhóm hàng nhập khẩu đáng kể.

Theo Bộ Công Thương, quan hệ thương mại Việt - Mỹ tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng mạnh, đóng góp đáng kể vào hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Sau hơn 30 năm, thương mại song phương đã tăng hơn 380 lần, từ khoảng 450 triệu USD năm 1995 lên 172,5 tỷ USD năm 2025. Cùng với các trụ cột hợp tác trên nhiều lĩnh vực, việc tiếp tục cụ thể hóa các cam kết về kinh tế, đầu tư, thương mại và mở rộng chuỗi cung ứng được kỳ vọng tạo thêm dư địa để thương mại hai chiều đạt và vượt mốc 200 tỷ USD, dự kiến vào cuối năm nay.

Mở rộng hợp tác từ thương mại sang công nghệ cao

Không chỉ thương mại hàng hóa, hoạt động đầu tư giữa hai nước cũng tiếp tục được mở rộng.

Tính đến cuối tháng 7/2026, Mỹ có 1.587 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 12,5 tỷ USD. Riêng 7 tháng năm nay, vốn đăng ký của nhà đầu tư Mỹ đạt khoảng 437,6 triệu USD với 86 dự án cấp mới, tăng 67,9%.

Ở chiều ngược lại, tính đến cuối tháng 4/2026, Việt Nam có 279 dự án đầu tư tại Hoa Kỳ với tổng vốn đăng ký khoảng 1,45 tỷ USD.

Mỹ hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 11 trong số 108 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, với khoảng 1.409 dự án có tổng vốn trên 11,9 tỷ USD. Trong khi đó, Việt Nam là nhà đầu tư đứng thứ 7 trong số 80 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Mỹ, với 230 dự án có tổng vốn đăng ký gần 1,3 tỷ USD.

Nhiều doanh nghiệp Mỹ tiếp tục thể hiện sự quan tâm và mong muốn mở rộng đầu tư tại Việt Nam, trong đó có các tập đoàn công nghệ lớn như HP, NVIDIA, các tập đoàn về kho vận và chuyển phát như FedEx, UPS và doanh nghiệp về năng lượng như Excelerate Energy. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp Việt Nam như FPT, Vinfast cũng đang mở rộng đầu tư sang Mỹ.

Từ nền tảng quan hệ được xây dựng trong hơn ba thập kỷ, thương mại Việt - Mỹ đã chuyển từ quy mô khoảng 450 triệu USD năm 1995 lên 172,5 tỷ USD năm 2025.

Cùng với sự mở rộng của đầu tư và các lĩnh vực hợp tác mới, quan hệ kinh tế Việt Nam - Mỹ đang ngày càng đa dạng, với tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế tiếp tục được xem là động lực quan trọng để mở rộng hợp tác trong thời gian tới.

Việc ngày càng nhiều mặt hàng Việt Nam đáp ứng được yêu cầu của những thị trường khó tính như Hoa Kỳ cũng cho thấy năng lực xuất khẩu của Việt Nam đang từng bước được nâng cao, mở thêm dư địa cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thị trường quốc tế.